8
الْفَصْلُ الثَّامِنُ: فِي الْقَسمِ وَ النشُوزِ وَ الشِّقَاقِ
  بسم الله الرحمن الرحیم
    المستعان بک یا صاحب الزمان عج الله تعالی فرجه
    توضیحات
      با تشکر از برادر عزیزم محسن بهرامی که نسخه نموداری قابل تغییر لمعه را در سایت طلبگی تا اجتهاد قرار دادند
      توضیحات متن شهید اول و ثانی از جزوه ی استاد بزرگوار رحیمی استخراج شده که اثر برادر عزیزم محمد علی هراتی ست
      اگر در این اثر از حیث محتوی ایراد وارد باشد به حقیر برمیگردد نه جزوه و بیان استاد بزرگوارم رحیمی
      این نمودار و محتوی آن بی شک دارای نواقص و کاستی هایی ست که امیدوارم به دست شما برادران بزرگوار خودم تکمیل شود
      این اثر جهت استفاده طلاب و نشر آن در بین مومنین تهیه شده است لذا هرگونه استفاده مالی جهت کسب درآمد از این اثر را جایز نمی دانم
      ثواب این اثر را هدیه میکنم به روح مطهر مادر سادات صدیقه کبری سلام الله علیها به برکت 5 صلوات محمدی پسند
      بیان شهدین با رنگ مجزا مشخصاً در نمودار آمده ست
        [ما هو المراد من الرهن]
          شهید اول
        وَ یَجُوزُ تَعْلِیقُ
          شهید ثانی
  [فِي الْقَسْمِ]
    تعریف قسم
      يَجِبُ لِلزَّوْجَةِ الْوَاحِدَةِ لَيْلَةٌ مِنْ أَرْبَعٍ
        قسم یعنی یک شب از 4 شب زوج باید نزد زنش باشد
      در این حالت اگر زوج 4 زن داشته باشد
        وَ عَلَى هَذَا فَإِذَا تَمَّتِ الْأَرْبَعُ
          فَلَا فَاضِلَ لَهُ
            هیچ شبی برای خود مرد نمی ماند
          وَ لَا فَرْقَ بَيْنَ الْحُرِّ وَ الْعَبْدِ وَ الْخَصِيِّ وَ الْعِنِّينِ وَ غَيْرِهِمْ
      وَ يَخْتَصُّ الْوُجُوبُ بِاللَّيْلِ
        مرد باید از اول شب تا پایان شب پیش زنش باشد
          وَ أَمَّا النَّهَارُ فَلِمَعَاشِهِ
            روز در پی کار باشد
          إِلَّا فِي حَقِّ الْحَارِسِ (نگهبان شب)
            فَيَنْعَكِسُ
    احکام
      وَ تَسْقُطُ الْقِسْمَةُ بِـ
        این حق در دو حالت ساقط میشود
          النُّشُوزِ
            نافرمانی زن
              تا اینکه زن از مرد تمکین جنسی کند یا بدون اذن شوهر از خانه خارج نشود
          وَ السَّفَرِ
            مطلقا ضروری یا غیر ضروری
      وَ تَخْتَصُّ
        الْبِكْرُ عِنْدَ الدُّخُولِ بِسَبْعٍ (هفت شب پیاپی)
          اگر بین شب ها فاصله بیفتد، دیگر 7شب متوالی محسوب نمیشود و باید از نو 7 شب متوالی را آغاز کند.
        وَ الثَّيِّبُ بِثَلَاثٍ
          زنی که باکره نیست 3شب پیاپی
      وَ لَيْسَ لِلزَّوْجَةِ أَنْ تَهَبَ لَيْلَتَهَا لِلضَّرَّة
        اگر زن خواسته باشد میتواند حق القسم خودش را به همسر دیگر زوجش(هوو) ببخشد
          إِلَّا بِرِضَاءِ الزَّوْجِ
            در صورتی که شوهر بخواهد و رضایت بدهد. و الا جایز نیست.
        وَ لَهَا الرُّجُوعُ (از هبه)
          یعنی زن میتواند از حرف خود برگردد
            قَبْلَ تَمَامِ الْمَبِيتِ
              قبل از تمام شدن شب
            لَا بَعْدَهُ
              بعد از تمام شدن شب
        وَ لَوْ رَجَعَتْ فِي أَثْنَاءِ اللَّيْلَةِ
          اگر زن از نظر خودش برگشت
            تَحَوَّلَ إِلَيْهَا
              باید شوهر پیش او برود
        وَ لَوْ رَجَعَتْ وَ لَمَّا يَعْلَمْ (مرد آگاه نشود)
          اگر زن از نظر خودش برگشت اما مرد آگاه نشود
            فَلَا شَيْ‌ءَ عَلَيْهِ
        وَ لَا يَصِحُّ الاعْتِيَاضُ (عوض دادن) عَنِ الْقسْمِ بِشَيْ‌ءٍ
          نمیشود به جای حق قسم پول یا مالی دریافت کرد
            فَيَجِبُ رَدُّ الْعِوَضِ
              اگر زن چنین کند باید عوض را برگرداند
          دلیل
            لأن المعوض كون الرجل عندها و هو لا يقابل بالعوض، لأنه ليس بعين، و لا منفعة كذا
        وَ لَا يَزُورُ الزَّوْجُ الضَّرَّةَ فِي لَيْلَةِ ضَرَّتِهَا
          نباید شوهر زن را در شبی که از آن هووی اوست دیدار کند
            مگر در حال ضرورت
        وَ تَجُوزُ عِيَادَتُهَا فِي مَرَضِهَا
          عیادت کردن از زن مریض در شب هوو اشکال ندارد
            لَكِنْ يَقْضِي لَوِ اسْتَوْعَبَ اللَّيْلَةَ عِنْدَ الْمَزُورَةِ
              باید قضا کند اگر کل شب را نزد مریضه بود
      وَ الْوَاجِبُ
        الْمُضَاجَعَةُ
          آنچه واجب ست هم خوابی ست
        لَا الْمُوَاقَعَةُ
          نه نزدیکی که هر 4 ماه یکبار ست
  وَ النُّشُوزُ
    تعریف
      هُوَ الْخُرُوجُ عَنِ الطَّاعَةِ
        از وظیفه شرعی تخلف کنند
          مرد زمانی که حقوق واجب زن را رعایت نکند. مثلا: نفقه ندهد/ یا حق القسم را رعایت نکند/ یا حق المواقعة و ..
          و زن زمانی که حقوق واجب همسر خود را رعایت نکند. مثلا: تمکین جنسی نکند یا زمانی که بدون اذن زوج از منزل وی خارج شود. در این حالت دیگر زن نفقه طلبکار نیست.
        به نشوز، شقاق صغیر هم میگویند. (یعنی یک طرف از زوجین دارد از حد خودش تجاوز میکند)
    احکام
      فَإِذَا ظَهَرَتْ أَمَارَاتُهُ لِلزَّوْجِ
        بِـ
          تَقْطِيبِهَا فِي وَجْهِهِ
            اخم و گرفته روئی زن نسبت به مرد
          وَ التَّبَرُّمِ بِحَوَائِجِهِ
            بی توجهی نسبت به خواسته های مرد
          أَوْ تَغَيُّرِ عَادَتِهَا فِي أَدَبِهَا مَعَهُ
            قَوْلًا
            أَوْ فِعْلًا
        نشانه نشوز
      وظایف شوهر در صورت مشاهده علائم
        وَعَظَهَا
          ابتدا او را نصحیت میکند
            بدون دوری کردن و کتک زدن
        ثُمَّ حَوَّلَ ظَهْرَهُ إِلَيْهَا فِي الْمَضْجِعِ
          به زن در رختخواب پشت می کند
        ثُمَّ اعْتَزَلَهَا
          از او کناره گیری می کند
        وَ لَا يَجُوزُ ضَرْبُهَا
          إن رجا رجوعُها بدونه
        وَ إِذَا امْتَنَعَتْ عَنْ طَاعَتِهِ فِيمَا يَجِبُ لَهُ
          اگر زن بازهم امتناع کرد از طاعت همسر
            ضَرَبَهَا مُقْتَصِراً عَلَى مَا يُؤَمِّلُ بِهِ رُجُوعَهَا
              به اندازه ای که امید باعث رجوع زن شود دارد
          مَا لَمْ يَكُنْ
            مُدْمِياً (خون آلود کننده)
            وَ لَا مُبرحاً ( شدید)
      زوج ناشز
        وَ لَوْ نَشَزَ بِمَنْعِ حُقُوقِهَا
          یعنی آن حقوقی اصلی اش را نسبت به زن انجام نداد
            مثال دادن نفقه که شامل: مطعم + مسکن + مشرب میشود
          فَلَهَا الْمُطَالَبَةُ
            زن باید آن را مطالبه کند
          وَ لِلْحَاكِمِ إِلْزَامُهُ بِهَا
            حاکم نیز باید زوج را در انجام وظایفش الزام کند
        وَ لَوْ تَرَكَتْ بَعْضَ حُقُوقِهَا اسْتِمَالَةً لَهُ
          زن میتواند نسبت به حقوقش کوتاه بیاید تا مرد را دوباره جذب کند
          ایا مرد هم میتواند این ها را قبول کند و شرعی است؟
            حَلَّ قَبُولُهُ
  وَ الشِّقَاقُ
    تعریف
      أَنْ يَكُونَ النُّشُوزُ مِنْهُمَا وَ يُخْشَى الْفُرْقَةُ
        اختلاف بین زن و شوهر که با هم بر سر آن سازش ندارند.
          دو طرف از حقوق همدیگر شانه خالی میکنند
        به این مورد شقاق کبیر هم میگویند
          (یعنی هر دو طرف از حد خود تجاوز میکنند)
    احکام
      فَيَبْعَثُ الْحَاكِمُ الْحَكَمَيْنِ
        این دو وکیل نیستند بلکه چیزی شبیه قاضی هستند
          مِنْ أَهْلِ الزَّوْجَيْنِ
            أَوْ مِنْ غَيْرِهِمَا
              در شقاق زوج و زوجه ابتدا به حکمینی از طرفین یا غیر آن مراجعه میکنند
        تَحْكِيماً
          بعد که مشکل زوجین را شنیدند با هم تصمیم میگیرند که چطور مشکل این هارا حل کنند.
      فَإِنِ اتَّفَقَا عَلَى الْإِصْلَاحِ
        اگر تصمیم حکمین بر اصلاح بود
          فَعَلَاهُ (باید زوجین انجام دهند)
      وَ إِنِ اتَّفَقَا عَلَى التَّفْرِيقِ
        اگر حکم حکمین بر تفریق بود
          لَمْ يَصِحَّ إِلَّا بِإِذْنِ
            در صورتی صحیح ست که اذن بدهند
              الزَّوْجِ فِي الطَّلَاقِ
              وَ الزَّوْجَةِ فِي الْبَذْلِ (بذل برای طلاق خلع)
      وَ كُلُّ مَا شَرَطَاهُ يَلْزمُ إِذَا كَانَ سَائِغاً
        و هرچی تصمیم بگیرند باید زوجین به آن عمل کنند، و مجبور به حُکمِ حَکم هستند
        شرط سائغ
          مثلا: مرد از 4شب یک شب ، دو شب پیش زنش باشد
        شرط غیر سائغ
          كاشتراط ترك بعض النفقة، أو القسمة
          أو أن لا يُسافر[مرد مسافرت نرود] بها لم يلزم الوفاء به.
  وَ يُلْحَقُ بِذَلِكَ نَظَرَانِ
    الْأَوَّلُ: الْأَوْلَادُ
      وَ يُلْحَقُ الْوَلَدُ بِالزَّوْجِ الدَّائِمِ
        بِـ
          الدُّخُولِ
          وَ مُضِيِّ سِتَّةِ أَشْهُرٍ مِنْ حِينِ الْوَطْئِ
          وَ عَدَمِ تَجَاوُزِ أَقْصَى الْحَمْلِ
            وَ غَايَةُ مَا قِيلَ عِنْدَنَا سَنَةٌ
          هَذَا فِي التَّامِّ الَّذِي وَلَجَتْهُ الرُّوحُ
            وَ فِي غَيْرِهِ
              يُرْجَعُ إِلَى الْمُعْتَادِ مِنَ الْأَيَّامِ وَ الْأَشْهُر
                وَ إِنْ نَقَصَتْ عَنِ السِّتَّةِ الْأَشْهُرِ
        وَ لَوْ فَجَرَ بِهَا (فاجر)
          فَالْوَلَدُ لِلزَّوْجِ
          وَ لَا يَجُوزُ لَهُ نَفْيُهُ‌ لِذَلِكَ
          ، وَ لَوْ نَفَاهُ لَمْ يَنْتَفِ إِلَّا بِاللِّعَانِ
      وَ لَوِ اخْتَلَفَا فِي الدُّخُولِ أَوْ فِي وِلَادَتِهِ
        حَلَفَ الزَّوْجُ
      وَ لَوِ اخْتَلَفَا فِي الْمُدَّةِ
        حَلَفَتْ
      وَ وَلَدُ الْمَمْلُوكَةِ
        إِذَا حَصَلَتِ الشُّرُوطُ الثَّلَاثَةُ يَلْحَقُ بِهِ
      وَ كَذلِكَ وَلَدُ الْمُتْعَةِ
        لَكِنْ لَوْ نَفَاهُ
          انْتَفَى بِغَيْرِ لِعَانٍ فِيهِمَا وَ إِنْ فَعَلَ حَرَاماً
          فَلَوْ عَادَ وَ اعْتَرَفَ بِهِ
            صَحَّ
            وَ لَحِقَ بِه
      وَ لَا يَجُوزُ نَفْيُ الْوَلَدِ لِمَكَانِ الْعَزْلِ
      وَ وَلَدُ الشُّبْهَةِ يُلْحَقُ بِالْوَاطِئِ بِـ
        الشُّرُوطِ
        وَ عَدَمِ الزَّوْجِ الْحَاضِرِ
      وَ
        يَجِبُ اسْتِبْدَادُ (انفراد)
          النِّسَاءِ بِالْمَرْأَةِ عِنْدَ الْوِلَادَةِ
          أَوِ الزَّوْجِ
          فَإِنْ تَعَذَّرَ فَالرِّجَالُ
      وَ يُسْتَحَبُّ
        غُسْلُ الْمَوْلُودِ
        وَ الْأَذَانُ فِي أُذُنِهِ الْيُمْنَى
        وَ الْإِقَامَةُ فِي الْيُسْرَى
        وَ تَحْنِيكُهُ بِـ
        تُرْبَةِ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ
          وَ مَاءِ الْفُرَاتِ
          أَوْ مَاءٍ فُرَاتٍ
          وَ لَوْ بِخَلْطِهِ بِالتَّمْرِ أَوِ الْعَسَلِ
        (نام گذاری)
          (مستحبات)
            وَ تَسْمِيَتُهُ مُحَمَّداً
              إِلَى يَوْمِ السَّابِعِ
              فَإِنْ غَيَّرَ جَازَ
            وَ أَصْدَقُ الْأَسْمَاءِ
              عَبْدُ اللَّهِ
            وَ أَفْضَلُهَا
              اسْمُ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ
              وَ أَسْمَاءُ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْأَئِمَّةِ عَلَيْهِمُ السَّلَامُ
            وَ تَكْنِيَتُهُ
              وَ يَجُوزُ اللَّقَبُ
          وَ يُكْرَهُ
            الْجَمْعُ بَيْنَ
              كُنْيَتِهِ بِأَبِي الْقَاسِمِ
              وَ تَسْمِيَتِهِ بِمُحَمَّدٍ
            وَ أَنْ يُسَمَّى
              حَكَماً
              أَوْ حَكِيماً
              أَوْ خَالِداً
              أَوْ حَارِثاً
              أَوْ ضِرَاراً
              أَوْ مَالِكَاً
      وَ أَحْكَامُ الْأَوْلَادِ أُمُورٌ:
        فَمِنْهَا
          الْعَقِيقَةُ
          وَ الْحَلْقُ (تراشیدن موی سر)
          وَ الْخِتَانُ (ختنه)
          وَ ثَقْبُ الْأُذُنِ الْيُمْنَى فِي الْيَوْمِ السَّابِعِ
          وَ لْيَكُنِ الْحَلْقُ قَبْلَ الْعَقِيقَةِ
          وَ يَتَصَدَّقُ بِوَزْنِ شَعْرِهِ
            ذَهَباً
            أَوْ فِضَّةً
          وَ يُكْرَهُ الْقَنَازِعُ (جزیره ای تراشیدن موی سر)
          وَ يَجِبُ عَلَى الصَّبِيِّ الْخِتَانُ عِنْدَ الْبُلُوغِ
          وَ يُسْتَحَبُّ خَفْضُ النِّسَاءِ (ختنه زنان) وَ إِنْ بَلَغْنَ
          وَ الْعَقِيقَةُ شَاةٌ يَجْتَمِعُ فِيهَا شُرُوطُ الْأُضْحِيَّةِ (قربانی)
            وَ يُسْتَحَبُّ
              مُسَاوَاتُهَا الْوَلَدَ فِي الذُّكُورَةِ وَ الْأُنُوثَةِ
              وَ الدُّعَاءُ عِنْدَ ذَبْحِهَا بِالْمَأْثُورِ
              وَ سُؤَالُ اللَّهِ أَنْ يَجْعَلَهَا فِدْيَةً لَهُ
                لَحْماً بِلَحْمٍ
                وَ عَظْماً بِعَظْمٍ
                وَ جِلْداً بِجِلدٍ
              وَ لَا تَكْفِي الصَّدَقَةُ بِثَمَنِهَا
              وَ لْيُخَصَّ الْقَابِلَةُ بِالرِّجْلِ وَ الْوَرِكِ (ران)
                وَ لَوْ لَمْ تَكُنْ قَابِلَةٌ تَصَدَّقَتْ بِهِ الْأُمُّ
              وَ لَوْ بَلَغَ الْوَلَدُ وَ لَمَّا يُعَقَّ عَنْهُ
                اسْتُحِبَّ لَهُ الْعَقِيقَةُ عَنْ‌ نَفْسِهِ
              وَ لَوْ شَكَّ فَلْيَعِقَّ
                إِذِ الْأَصْلُ عَدَمُ عَقِيقَةِ أَبِيهِ
              وَ لَوْ مَاتَ الصَّبِيُّ يَوْمَ السَّابِعِ
                بَعْدَ الزَّوَالِ لَمْ تَسْقُطْ
                وَ قَبْلَهُ تَسْقُطُ
              وَ يُكْرَهُ
                لِلْوَالِدَيْنِ أَنْ يَأْكُلَا مِنْهَا شَيْئاً
                وَ كَذَا مَنْ هُوَ فِي عِيَالَتِهِمَا
                وَ أَنْ يُكْسَرَ عِظَامُهَا
                  بَلْ تفصل أَعْضَاءً (استخوانها به صورت عضو عضو جدا می شوند)
              وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ
                يُدْعَى لَهَا الْمُؤْمِنُونَ
                  وَ أَقَلُّهُمْ عَشَرَةٌ
                وَ تُطْبَخ بِالْمَاءِ وَ الْمِلْحِ.
        وَ مِنْهَا الرَّضَاعُ
          فَيَجِبُ عَلَى الْأُمِّ إِرْضَاعُ اللِّبَإِ (آغوز)
            بأُجْرَةٍ عَلَى الْأَبِ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ (للولد) مَالٌ
          وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ تُرْضِعَهُ طُولَ الْمُدَّةِ الْمُعْتَبَرَةِ فِي الرَّضَاعِ
            وَ الْأُجْرَةُ كَمَا قُلْنَاهُ
          وَ لَهَا إِرْضَاعُهُ بِنَفْسِهَا وَ بِغَيْرِهَا
            وَ هِيَ أَوْلَى إِذَا قَنِعَتْ بِمَا يَقْنَعُ بِهِ الْغَيْرُ (قناعت می کند به قیمت عرف)
            وَ لَوْ طَلَبَتْ زِيَادَةً جَازَ لِلْأَبِ انْتِزَاعُهُ وَ تَسْلِيمُهُ إِلَى الْغَيْرِ
          وَ لِلْمَوْلَى إِجْبَارُ أَمَتِهِ عَلَى الْإِرْضَاعِ
            لِـ
              وَلَدِهَا
              وَ غَيْرِهِ.
        وَ مِنْهَا الْحَضَانَةُ
          فَالْأُمُّ أَحَقُّ بِالْوَلَدِ مُدَّةَ الرِّضَاعِ وَ إِنْ كَانَ ذَكَراً
            إِذَا
              كَانَتْ حُرَّةً مُسْلِمَةً
              أَوْ كَانَا
                رَقِيقَيْنِ
                أَوْ كَافِرَيْنِ
          فَإِذَا فُصِلَ (از شیر گرفته شود)
          فَالْأُمُّ أَحَقُّ
            بِالْأُنْثَى إِلَى سَبْعِ سِنِينَ
          وَ الْأَبُ أَحَقُّ
            بِالذَّكَرِ إِلَى الْبُلُوغِ
            وَ بِالْأُنْثَى بَعْدَ السَّبْعِ
          وَ الْأُمُّ أَحَقُّ مِنَ الْوَصِيِّ بِالابْنِ
          فَإِنْ فُقِدَ الْأَبَوَانِ
            فَالْحِضَانَةُ لِأَبِ الْأَبِ
          فَإِنْ فُقِدَ أَبُو الْأَبِ
            فَالْأَقَارِبُ
            الْأَقْرَبُ مِنْهُمْ فَالْأَقْرَبُ
          وَ
            لَوْ تَزَوَّجَتِ الْأُمُّ
              سَقَطَتْ حَضَانَتُهَا
            فَإِنْ طُلِّقَتْ
              عَادَتْ
          وَ إِذَا بَلَغَ الْوَلَدُ رَشِيداً
            أُسْقِطَتِ الْحَضَانَةُ عَنْهُ
    الْنَظَرُ الثَّانِي: فِي النَّفَقَاتِ
      وَ أَسْبَابُهَا الزَّوْجِيَّةُ وَ الْقَرَابَةُ وَ الْمِلْكُ
      فَالْأَوَّلُ: تَجِبُ نَفَقَةُ الزَّوْجَةِ بِالْعَقْدِ الدَّائِمِ
        بِشَرْطِ التَّمْكِينِ الْكَامِلِ فِي كُلِّ زَمَانٍ وَ مَكَانٍ يَسُوغُ (یجوز) فِيهِ الاسْتِمْتَاعُ
        فَلَا نَفَقَةَ
          لِلصَّغِيرَةِ
          وَ لَا لِلنَّاشِزَةِ
          وَ لَا لِلسَّاكِتَةِ بَعْدَ الْعَقْدِ مَا لَمْ تَعْرِضِ التَّمْكِينَ عَلَيْهِ (مادامی که تمکین را بر مرد عرضه نکرده)
        وَ الْوَاجِبُ الْقِيَامُ بِمَا تَحْتَاجُ إِلَيْهِ الْمَرْأَةُ
          مِنْ
            طَعَامٍ وَ إِدَامٍ (پایه ی غذا از غلات و خورش غذا)
            وَ كِسْوَةٍ
            وَ إِسْكَانٍ
            ‌ وَ إِخْدَامٍ
            وَ آلَةِ الدهن وَ التَّنْظِيفِ
          تَبَعاً لِعَادَةِ أَمْثَالِهَا مِنْ بَلَدِهَا
        وَ الْمَرْجِعُ فِي الْإِطْعَامِ
          إِلَى سَدِّ الْخَلَّةِ (حاجت)
        وَ يَجِبُ الْخَادِمُ إِذَا
          كَانَتْ مِنْ أَهْلِهِ
          أَوْ كَانَتْ مَرِيْضَة
        وَ جِنْسُ الْمَأْدُومِ وَ الْمَلْبُوسِ وَ الْمَسْكَنِ
          يَتْبَعُ عَادَةَ أَمْثَالِهَا
          وَ لَهَا الْمَنْعُ مِنْ مُشَارَكَةِ غَيْرِ الزَّوْجِ (فی المسکن)
        وَ يَزِيْدُ فِي الشِّتَاءِ
          الْمَحْشُوَّةَ (پالتوی گرم کن که با آستر حجیم مثل پنبه پر شده)
            لِلْيَقْظَةِ
          وَ اللِّحَافَ
            لِلنَّوْمِ
        وَ لَوْ كَانَ فِي بَلَدٍ يُعْتَادُ فِيهَا الْفَرْوُ (لباس گرم پوستی) لِلنِّسَاءِ وَجَبَ
          وَ يَرْجِعُ فِي جِنْسِهِ إِلَى عَادَةِ أَمْثَالِهَا
          وَ كَذَا لَوِ احْتِيجَ إِلَى تَعَدُّدِ اللِّحَافِ
        وَ تُزَادُ الْمُتَجَمِّلَةُ ثِيَابَ التَّجَمُّلِ بِحَسَبِ الْعَادَةِ
        وَ لَوْ دَخَلَ بِهَا وَ اسْتَمَرَّتْ تَأْكُلُ مَعَهُ عَلَى الْعَادَةِ (مرد زن را به خانه ی خود بیاورد و عرفا زن سر سفره ی مرد بنشیند و بخورد)
          فَلَيْسَ لَهَا مُطَالَبَتُهُ بِمُدَّةِ مُؤَاكَلَتِهِ (نمی تواند نفقه ی این مدت هم خوراکی را بگیرد)
      الثَّانِي: الْقَرَابَةُ:
        وَ تَجِبُ النَّفَقَةُ عَلَى
          الْأَبَوَيْنِ فَصَاعِداً
          وَ الْأَوْلَادِ فَنَازِلًا
        وَ يُسْتَحَبُّ
          عَلَى بَاقِي الْأَقَارِبِ
          وَ يَتَأَكَّدُ فِي الْوَارِثِ مِنْهُمْ
        وَ إِنَّمَا يَجِبُ الْإِنْفَاقُ
          عَلَى الْفَقِيرِ الْعَاجِزِ عَنِ التَّكَسُّبِ
          وَ إِنْ كَانَ فَاسِقاً أَوْ كَافِراً
        وَ يُشْتَرَطُ فِي الْمُنْفِقِ
          أَنْ يَفْضُلَ مَالُهُ عَنْ قُوتِهِ وَ قُوتِ زَوْجَتِهِ
        وَ الْوَاجِبُ
          قَدْرُ الْكِفَايَةِ مِنَ
            الْإِطْعَامِ
            وَ الْكِسْوَةَ
            وَ الْمَسْكَنِ
        وَ لَا يَجِبُ إِعْفَافُ وَاجِبِ النَّفَقَةِ (عفیف نگه داشتن واجب النفقه با تزویج)
        وَ يُقْضَى (قضا می کند)
          نَفَقَةُ الزَّوْجَةِ
          لَا نَفَقَةُ الْأَقَارِبِ
            وَ لَوْ قَدَّرَهَا الْحَاكِمُ
            نَعَمْ لَوْ أَذِنَ فِي الاسْتِدَانَةِ أَوْ أَمَرَهُ الْحَاكِمُ (اگر منفق اذن به استقراض دهد یا حاکم امر به استقراض کند)
              قُضِيَ (توسط منفق قضا می شود یعنی دین پس داده می شود)
        وَ الْأَبُ مُقَدَّمٌ فِي الْإِنْفَاقِ (نفقه دهی)
          وَ مَعَ عَدَمِهِ أَوْ فَقْرِهِ
            فَعَلى أَبِ الْأَبِ فَصَاعِداً
          فَإِنْ عَدِمَتِ الْآبَاءُ
            فَعَلَى الْأُمِّ
            ثُمَّ عَلَى أَبَوَيْهَا بِالسَّوِيَّةِ
          وَ الأَقْرَبُ فِي كُلِّ مَرْتَبَةٍ مُقَدَّمٌ عَلَى الْأَبْعَدِ
        أَمَّا الْمُنْفَقُ عَلَيْهِمْ
          فَالْأَبَوَانِ وَ الْأَوْلَادُ سَوَاءٌ
          وَ هُمْ أَوْلَى مِنْ آبَائِهِمْ وَ أَوْلَادِهِمْ
          وَ كُلُّ طَبَقَةٍ أَوْلَى مِنَ الَّتِي بَعْدَهَا مَعَ الْقُصُورِ
        وَ لَوْ كَانَ لِلْعَاجِزِ أَبٌ وَ ابْنٌ قَادِرَانِ
          فَعَلَيْهِمَا بِالسَّوِيَّةِ
        وَ يُجْبِرُ الْحَاكِمُ الْمُمْتَنِعَ عَنِ الْإِنْفَاقِ
          وَ إِنْ كَانَ لَهُ مَالٌ بَاعَهُ الْحَاكِمُ وَ أَنْفَقَ مِنْهُ
      الثَّالِثُ: الْمِلْكُ:
        وَ تَجِبُ النَّفَقَةُ عَلَى الرَّقِيقِ وَ الْبَهِيمَةِ
        وَ لَوْ كَانَ لِلرَّقِيقِ كَسْبٌ
          جَازَ لِلْمَوْلَى أَنْ يَكِلَهُ إِلَيْهِ (نفقه بنده را به کسبش واگذارد)
            فَإِنْ كَفَاهُ (فبها المراد)
            وَ إِلَّا أَتَمَّ لَهُ (کسری اش را کامل می کند)
        وَ يُرْجَعُ فِي‌ جِنْسِ ذَلِكَ
          إِلَى عَادَةِ مَمَالِيْكِ أَمْثَالِ السَّيِّدِ مِنْ أَهْلِ بَلَدِهِ
        وَ يُجْبَرُ السَّيِّدُ عَلَى الْإِنْفَاقِ أَوِ الْبَيْعِ
        وَ لَا فَرْقَ بَيْنَ
          الْقِنِّ (عبدی که همه اش مال مولاست)
          وَ الْمُدَبَّرِ
          وَ أُمِّ الْوَلَدِ
        وَ كَذَا يُجْبَرُ عَلَى الْإِنْفَاقِ عَلَى الْبَهِيمَةِ الْمَمْلُوكَةِ
          إِلَّا أَنْ تُجْزِئَ بِالرَّعْيِ (مگر چریدن برایش کفایت کند)
          فَإِنِ امْتَنَعَ
            أُجْبِرَ عَلَى
              الْإِنْفَاقِ
              أَوِ الْبَيْعِ
              أَوِ الذَّبْحِ
                إِنْ كَانَتْ مَقْصُودَةً بِالذَّبْحِ
          وَ إِنْ كَانَ لَهَا وَلَدٌ (برای بهیمه ولد باشد)
            وَفَّرَ عَلَيْهِ مِنْ لَبَنِهَا مَا يَكْفِيهِ (برای بچه شیر در پستان باقی می گذارد)
              إِلَّا أَنْ يَقُومَ بِكِفَايَتِهِ (مگر از طرق دیگر قیام به تغذیه ی کافی برای بچه بکند)