6
الْفَصْلُ السَّادِسُ: فِي الْمَهْرِ
  بسم الله الرحمن الرحیم
    المستعان بک یا صاحب الزمان عج الله تعالی فرجه
    توضیحات
      با تشکر از برادر عزیزم محسن بهرامی که نسخه نموداری قابل تغییر لمعه را در سایت طلبگی تا اجتهاد قرار دادند
      توضیحات متن شهید اول و ثانی از جزوه ی استاد بزرگواررحیمی استخراج شده که اثر برادر عزیزم محمد علی هراتی ست
      اگر در این اثر از حیث محتوی ایراد وارد باشد به حقیر برمیگردد نه جزوه و بیان استاد بزرگوارم رحیمی
      این نمودار و محتوی آن بی شک دارای نواقص و کاستی هایی ست که امیدوارم به دست شما برادران بزرگوار خودم تکمیل شود
      این اثر جهت استفاده طلاب و نشر آن در بین مومنین تهیه شده است لذا هرگونه استفاده مالی جهت کسب درآمد از این اثر را جایز نمی دانم
      ثواب این اثر را هدیه میکنم به روح مطهر مادر سادات صدیقه کبری سلام الله علیها به برکت 5 صلوات محمدی پسند
      بیان شهدین با رنگ مجزا مشخصاً در نمودار آمده ست
        [ما هو المراد من الرهن]
          شهید اول
        وَ یَجُوزُ تَعْلِیقُ
          شهید ثانی
  شرایط مهر
    باید عرفا و شرعا مالیت داشته باشد.
      كُلُّ مَا صَحَّ أَنْ يُمْلَكَ
        عَيْناً كَانَ
        أَوْ مَنْفَعَةً
        يَصِحُّ إِمْهَارُهُ
          (مهریه قرار دادن آن)
    وَ لَا تَقْدِيرَ (محدودیت) فِي الْمَهْرِ
      قِلَّةً
        در قلت مهریه نباید به گونه ای نباشد، که ارزشی نداشته باشد
      وَ لَا كَثْرَةً
        از حیث کثرت اختلافی است
          مشهور
            وَ يُكْرَهُ أَنْ يَتَجَاوَزَ مَهْرَ السُّنَّةِ
              وَ هُوَ خَمْسُمِأَةِ دِرْهَمٍ
            حدی ندارد + بیشتر از مهر السنه باشد اشکالی ندارد اما کراهت دارد.
          شارح
            مستحب است به اندازه مهر السنه باشد
          سید مرتضی: نباید بیشتر از مهر السنه باشد
    وَ يَكْفِي فِيهِ الْمُشَاهَدَةُ عَنِ اعْتِبَارِهِ
      در جایی که مهر حاضر ست
        مشاهده ی مهر کفایت از اندازه گیری و قیمت گذاری اش می کند
      در جایی که مهر غائب ست
        باید مهر کاملا توصیف شود طوری که ابهام کاملا زدوده شود.
  احکام
    وَ لَوْ عَقَدَ الذِّمِّيَّانِ عَلَى مَا لَا يُمْلَكُ فِي شَرْعِنَا
      زن شوهر کافری که مسلمان شدن مهریه و عقدشان درست ست
        صَحَّ
      فَإِنْ أَسْلَمَا انْتَقَلَ إِلَى الْقِيمَةِ
        اما اگر مهریه آنها از چیزهایی حرام مثل شراب باشد که قابلیت تملیک در شرع ندارد
        مشهور
          چون خودشان شرعا متعذر هستند تبدیل به قیمت میشوند
    وَ لَوْ تَزَوَّجَهَا عَلَى كِتَابِ اللَّهِ وَ سُنَّةِ نَبِيهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ
      اگر زن بگوید با تو ازدواج میکنم علی کتاب الله و سنته نبیه. در این صورت مهر زن همان مهر السنه (500درهم) میشود
        فَهُوَ خَمْسُمِائَةِ دِرْهَمٍ
    ، وَ يَجُوزُ جَعْلُ تَعْلِيمِ الْقُرْآنِ مَهْراً
      با توجه به اینکه منعفت میتواند مهر باشد
        چه منفعت هایی را شامل میشود؟
          هر نوع منفعت عقلایی میتواند مهر شود. مثل تعلیم قرآن
    وَ يَصِحُّ الْعَقْدُ الدَّائِمُ مِنْ غَيْرِ ذِكْرِ الْمَهْرِ
      مسئله
        نکاح از حیث اینکه مهر ذکر بشود یا نشود، چند حالت دارد
          عقد منعقد شود + مهر اسم برده شده است. (مهر المسمی دارد)
          عقد منعقد شود + عمدا مهر را نام می برند (عقد تفویض البضع) (محل بحث)
            در اینجا فعلا زن از مرد چیزی نمیخواهد
        عقد منعقد میشود + مهر ذکر شده است اجمالا + اما تفصیل مهر واگذار شده است به یکی از زوجین یا به یکی از شخص ثالث(مثلا پدر عروس)
        نکته
          این عقد تفویض البضعی فقط نسبت به عقد دائم است
          اینکه در عقد تفویضی میگوید: زوجّت نفسی بلا مهر / لا مهر علیک
            به این معنا که بعدا مشخص میشود نه اینکه کلا مهری نباشد
            چون لازمه عقد نکاح (دائم یا موقت) مهر است
      وجوب مهر
        با صرف عقد مهر واجب نمیشود
          فَإِنْ دَخَلَ
            اگر دخول رخ داد
              فَمَهْرُ الْمِثْلِ
                یعنی مثل این زن با این کمالات و شرایط معمولا مهرش چقدر است
      وَ إِنْ طَلَّقَ قَبْلَ الدُّخُولِ
        در عقد تفویض البضعی +، اگر دخول واقع نشده + و به توافق نرسیدند
          فَلَهَا الْمُتْعَةُ
            اینجا باید مهر المتعه بدهد
              یعنی او را بهره مند سازد، و او را بی نصیب نگذارد
          حُرَّةً كَانَتْ أَوْ أَمَةً
        مهر المتعه بستگی دارد به وضعیت مالی زوج
          (مهر المتعه)
            فَالْغَنِيُّ
              بِـ
                الدَّابَّةِ (اسب)
                أَوِ الثَّوْبِ الْمُرْتَفَعِ (لباس قیمتی)
                أَوْ عَشَرَةِ دَنَانِيرَ
            وَ الْمُتَوَسِّطُ
              بِخَمْسَةِ دَنَانِيرَ
            وَ الْفَقِيرُ
              بِـ
                دِينَارٍ
                وَ خَاتَمٍ
                وَ شِبْهِهِ
        وَ لَا مُتْعَةَ لِغَيْرِ هَذِهِ (غیر مفوضة البضع)
          اما اگر به عاملی غیر طلاق جدا بشوند، مهر المتعه مستحب است.
      (انواع تعیین مهر)
        در عقد تفویض البضعی
          هر مهری را که بعد عقد به توافق رسیدند و مهری را تعیین کردند، همان میشود مهر المسمی
            وَ لَوْ تَرَاضَيَا بَعْدَ الْعَقْدِ بِفَرْضِ الْمَهْرِ
              جَازَ
                وَ صَارَ لَازِماً
                  قابل فسخ نیست
        وَ لَوْ فَوَّضَا تَقْدِيرَ الْمَهْرِ إِلَى أَحَدِهِمَا
          مقدمه
            اینجا در حین عقد اجمالا صحبت از مهر شده است. و تفصیل اش به یک نفر بعد عقد واگذار میشود
              صَحَّ
            مثلا زن میگوید: من خودم را به عقد تو در می آوردم در مقابل مهری که تو/ خودم/ شخص ثالثی تعیین میکند
          وَ لَزِمَ
            حَکم: کسی که بعد به تفصیل بیان میکند مهر چقدر باید باشد.
            جایی که مرد حَکَم باشد
              مَا حَكَمَ بِهِ الزَّوْجُ
                مِمَّا يُتَمَوَّلُ (من امواله)
                  طبعا مرد میخواهد مهر بدهد، لذا میخواهد کمتر بدهد
                  از نظر حداکثری مرد هرچقدر توانش هست بدهد
                  اما از نظر حداقلی مرد نباید چیزی بدهد که ارزش مالی نداشته باشد.
            جایی که زن حکم باشد
              وَ مَا حَكَمَتْ بِهِ الزَّوْجَةُ
                إِذَا لَمْ يَتَجَاوَز مَهْرَ السُّنَّةِ
                  طبعا زن میخواهد مهر بگیرد لذا میخواهد بیشتر بگیرد
                  در اینجا شارع بیان کرده از نظر حداکثر نباید بیشتر از مهر السنة باشد.
        وَ لَوْ طَلَّقَ قَبْلَ الدُّخُولِ
          اگر مرد زنش را طلاق داد+ و قبل اینکه حکم مهر تعیین کند + و قبل دخول؛ ایا اینجا هم مثل مورد قبلی مهر المتعه هست؟
          فَنِصْفُ مَا يَحْكُمُ بِهِ الْحَاكِمُ
            نصف هر مقداری که حکم تعیین کرد
          وَ لَوْ مَاتَ الْحَاكِمُ قَبْلَ‌ الدُّخُولِ وَ الْحُكْمِ
            فَالْمَرْوِيُّ: أَنَّ لَهَا الْمُتْعَةَ
              اینجا هم مثل تفویض البضع است که باید یک چیزی(مهر المتعة) بدهد
          وَ لَوْ مَاتَ الْمَحْكُومُ عَلَيْهِ
            فَلِلْحَاكِمِ الْحُكْمُ
      وَ لَوْ مَاتَ أَحَدُ الزَّوْجَيْنِ مَعَ تَفْوِيضِ الْبُضْعِ قَبْلَ الدُّخُولِ
        فَلَا شَيْ‌ءَ
          روایت داریم که چیزی در این صورت برای زن نیست. مدلول ادله فقط در طلاق قبل دخول بود ( در عقد تفویضی مهر) مطرح بود.
      تفویض بضع
  وَ هُنَا مَسَائِلُ عَشْرٌ
    [الأولى:] الصَّدَاقُ يُمْلَكُ بِأَجْمَعِهِ بِالْعَقْدِ
      وَ لَهَا التَّصَرُّفُ فِيهِ قَبْلَ الْقَبْضِ
        فَلَوْ نَمَا كَانَ لَهَا
      فَإِنْ تَعَقَّبَهُ طَلَاقٌ قَبْلَ الدُّخُولِ
        مَلَكَ الزَّوْجُ النِّصْفَ حِينَئِذٍ
        وَ يُسْتَحَبُّ
          لَهَا الْعَفْوُ عَنِ الْجَمِيعِ
          وَ لِوَلِيِّهَا الْإِجْبَارِيِّ (اب و جد له برای صغیره) الْعَفْوُ عَنِ الْبَعْضِ لَا الْجَمِيعِ
    الثَّانِيَةُ: لَوْ دَخَلَ قَبْلَ دَفْعِ الْمَهْرِ
      كَانَ دَيْناً عَلَيْهِ وَ إِنْ طَالَتِ الْمُدَّةُ
      وَ الدُّخُولُ
        هُوَ الْوَطْءُ
          قُبُلًا
          أَوْ دُبُراً
        لَا مُجَرَّدُ الْخَلْوَةِ
    الثَّالِثَةُ: لَوْ أَبْرَأَتْهُ مِنَ الصَّدَاقِ ثُمَّ طَلَّقَهَا قَبْلَ الدُّخُولِ
      رَجَعَ بِنِصْفِهِ
      وَ كَذَا (رجع بنصف المهر) لَوْ خَلَّعَهَا بِهِ أَجْمَعَ قَبْلَ الدُّخُولِ (زن با بذل همه ی مهر از مرد طلاق خلع بخواهد)
    الرَّابِعَةُ: يَجُوزُ اشْتِرَاطُ مَا يُوافِقُ الشَّرْعَ فِي عَقْدِ النِّكَاحِ
      فَلَوْ شَرَطَ مَا يُخَالِفُ
        لَغَى الشَّرْطُ
        وَ صَحَّ (العقد)
        كَاشْتِرَاطِ أَنْ
          لَا يَتَزَوَّجَ عَلَيْهَا
          أَوْ لَا يَتَسَرَّى (اتخاذ الأمة في بيت الزوجة و منه سمِّيت الأمة سُرِّيَّة)
      وَ لَوْ شَرَطَ إِبْقَاءَهَا فِي بَلَدِهَا لَزِمَ
        وَ كَذَا فِي مَنْزِلِهَا
    الْخَامِسَةُ
      لَوْ أَصْدَقَهَا تَعْلِيمَ صَنْعَةٍ ثُمَّ طَلَّقَهَا قَبْلَ الدُّخُولِ
        كَانَ لَهَا نِصْفُ أُجْرَةِ التَّعْلِيمِ
        وَ لَوْ كَانَ قَدْ عَلَّمَهَا
          رَجَعَ بِنِصْفِ الْأُجْرَةِ
      وَ لَوْ كَانَ تَعْلِيمَ سُورَةٍ فَكَذلِكَ
        وَ قِيلَ: يُعَلِّمُهَا النِّصْفَ مِنْ وَرَاءِ حِجَابٍ
          وَ هُوَ قَرِيبٌ
          وَ السَّمَاعُ (عن الاجنبی) هُنَا مِنْ بَابِ الضَّرُورَةِ
    السَّادِسَةُ
      لَوِ
        اعْتَاضَتْ عَنِ الْمَهْرِ (مهریه را تبدیل و تعویض کند)
          بِـ
            دُونِهِ (مال کمتر)
            أَوْ أَزْيَدَ مِنْهُ (مال بیشتر)
        ثُمَّ طَلَّقَهَا
      رَجَعَ
        بِنِصْفِ الْمُسَمَّى
        لَا الْعِوَضِ
    السَّابِعَةُ
      لَوْ وَهَبَتْهُ نِصْفَ مَهْرِهَا
        مُشَاعاً قَبْلَ الدُّخُولِ
          فَلَهُ الْبَاقِي (نیمه ی باقی نزد زن از مهر هم بعد از طلاق به مرد بر می گردد و کل آن به مرد می رسد)
        وَ لَوْ كَانَ مُعَيَّناً
          فَلَهُ نِصْفُ الْبَاقِي (نصف مقدار باقیمانده نزد زن)
          وَ نِصْفُ مَا وَهَبَتْ (نصف مقدار هبه شده به مرد)
            مِثْلًا
            أَوْ قِيمَةً
      وَ كَذَا لَوْ تَزَوَّجَهَا بِعَبْدَيْنِ فَمَاتَ أَحَدُهُمَا أَوْ بَاعَتْهُ
        فَلِلزَّوْجِ
          نِصْفُ الْبَاقِي (عبد باقی)
          وَ نِصْفُ قِيمَةِ التَّالِفِ (عبد مرده یا فروخته شده)
    الثَّامِنَةُ
      لِلزَّوْجَةِ الامْتِنَاعُ (از دخول) قَبْلَ الدُّخُولِ
        حَتَّى تَقْبِضَ مَهْرَهَا إِنْ كَانَ الْمَهْرُ حَالًّا
      وَ لَيْسَ لَهَا بَعْدَ الدُّخُولِ امْتِنَاعٌ
        فِي أَصَحِّ الْقَوْلَيْنِ‌
    التَّاسِعَةُ
      إِذَا زَوَّجَ الْأَبُ وَلَده الصَّغِيرَ
        وَ لِلْوَلَدِ مَالٌ يَفِي
          فَفِي مَالِهِ الْمَهْرُ
        وَ إِلَّا
          فَفِي مَالِ الْأَبُ
        وَ لَوْ
          بَلَغَ (بالغ شود)
          فَطَلَّقَ قَبْلَ الدُّخُولِ
          كَانَ النِّصْفُ الْمُسْتَعَادُ لِلْوَلَدِ
    الْعَاشِرَةُ
      لَوِ اخْتَلَفَا فِي التَّسْمِيَةِ (اصل مهرقرار دادن)
        حَلَفَ الْمُنْكِرُ لَهَا
      وَ لَوِ اخْتَلَفَا
        فِي الْقَدْرِ (مقدار مهر)
          قُدِّمَ الزَّوْجُ
          وَ كَذَا فِي الصِّفَةِ (اوصاف مهر)
        وَ فِي التَّسْلِيمِ (دادن مهر)
          يُقَدَّمُ قَوْلُهَا
        وَ فِي الْمُوَاقَعَةِ (دخول) لَوْ أَنْكَرَهَا
          يُقَدَّمُ قَوْلُهُ
          وَ قِيلَ: قَوْلُهَا مَعَ الْخَلْوَةِ التَّامَّةِ
            وَ هُوَ قَرِيبٌ