2
الْفَصْلُ الثَّانِي: فِي الْعَقْدِ
  بسم الله الرحمن الرحیم
    المستعان بک یا صاحب الزمان عج الله تعالی فرجه
    توضیحات
      با تشکر از برادر عزیزم محسن بهرامی که نسخه نموداری قابل تغییر لمعه را در سایت طلبگی تا اجتهاد قرار دادند
      توضیحات متن شهید اول و ثانی از جزوه ی استاد بزرگوار رحیمی استخراج شده که اثر برادر عزیزم محمد علی هراتی ست
      اگر در این اثر از حیث محتوی ایراد وارد باشد به حقیر برمیگردد نه جزوه و بیان استاد بزرگوارم رحیمی
      این نمودار و محتوی آن بی شک دارای نواقص و کاستی هایی ست که امیدوارم به دست شما برادران بزرگوار خودم تکمیل شود
      این اثر جهت استفاده طلاب و نشر آن در بین مومنین تهیه شده است لذا هرگونه استفاده مالی جهت کسب درآمد از این اثر را جایز نمی دانم
      ثواب این اثر را هدیه میکنم به روح مطهر مادر سادات صدیقه کبری سلام الله علیها به برکت 5 صلوات محمدی پسند
  مقدمه
    نکاح جنبه معامله بودن اش قوی تری است
      اقسام معاملات
        عقدیه. مثل نکاح
        ایقاعیه. مثل: طلاق
      انواع عقود
        لازم
          دو نکته در مورد عقود لازم
            عقود لازمه الفاظش توقیفی است
              یعنی منحصر در الفاظی ست که شارع بیان کرده ست
            عقود لازمه باید حتما ایجاب و قبول لفظی باشد
          یک جانبه قابل فسخ نیست
        جائز
          جائز الطرفین
            مثل وکالت، و دیعه
          جائز از یک طرف
            مثل باب رهن
        نکته
          بیع و اجاره با اینکه عقد لازم بودند، اما میتوانست به صورت معاطاتی هم باشد
          اما نکاح معاطاتی باطل است. زیرا نکاح معاطاتی یعنی نکاح عملی نداریم
            میشود زنا
      نکاح از اموریست که وکالت بردار ست
      هرچند قصد قربت در آن شرط نیست
  صیغه عقد
    فَالْإِيجَابُ
      زَوَّجْتُكَ
        نفسی علی صَداق المعلوم
      وَ أَنْكَحْتُكَ
        نفسی علی صَداق المعلوم
      وَ مَتَّعْتُكَ
        شهید ثانی
          جایز نیست متعتک را درعقود دائمه استفاده کرد
      لَا غَيْرُ
      نکته
        در باب نکاح زوج خریدار است (مشتری) و زوجه فروشنده(فروشنده بهره جنسی) است
          لذا زوجه باید ایجاب را بگوید و زوج باید قبول را بگوید
      زوجه
    وَ الْقَبُولُ
      قَبِلْتُ‌ التَّزْوِيجَ أَوِ النِّكَاحَ
      أَوْ تَزَوَّجْتُ أَوْ قَبِلْتُ مُقْتَصِراً عَلَيْهِ (بدون ذکر مفعولشان)
        تزوجت باب تفعل ست و از باب مطاوعه معنای ماضیت را می رساند
        صیغه تزوّجت هم که مطاوع است باید یک اثری باشد تا مطاوعه آن اثر ایجاد شود
        یعنی مثل صیغه قبلت نیاز به یک قبلی دارد
      زوج
    كِلَاهُمَا بِلَفْظِ الْمُضِيِّ
      هم ایجاب و قبول شرط است به صیغه فعل ماضی انشاء شود
        الفاظ عقود لازمه توقیفی است شارع ماضویه بیان کرده
        عقود و ایقاعات از مقوله انشاء هستند نه اخبار. و فعل ماضی صراحتش در انشاء بیشتر است تا خبر
    خودشان بخوانند
  شروط صحت
    وَ لَا يُشْتَرَطُ
      تَقْدِيمُ الْإِيجَابِ
        دلیل
          لأن العقد هو الإيجاب و القبول
            اجماعا در صیغه قبلت باید ایجاب مقدم باشد
            چون چیزی وجود ندارد که فرد بخواهد قبول کند
            دلیل عام
          البته در باب نکاح شارع توسعه داده ست
            چون موجب زن می باشد و زن با حیاست لذا مرد میتواند اول قبول را بگوید
            البته در غیر صیغه قبلت مثل: رضیت، تزوجت و .... مطرح است
            و هو حينئذ في معنى الإيجاب
              در واقع این قبول مقدم شده قائم مقام ایجاب است. مثل باب صلح
            دلیل خاص
      وَ لَا الْقَبُولِ بِلَفْظِهِ
        فَلَوْ
          قَالَ: زَوَّجْتُكَ
            فَقَالَ: قَبِلْتُ النِّكَاحَ
              صَحَّ
        لزومی ندارد صیغه ایجاب و قبول هم تطابق داشته باشند
    وَ لَا يَجُوزُ
      بِغَيْرِ الْعَرَبِيَّةِ
        مَعَ الْقُدْرَةِ
          جایز نیست ایجاب و قبول عقد در صورت قدرت بیان عربی غیر عربی گفته شود
          دلیل
            صیغه عقد لازم توقیفی ست
            نکاح از عقود لازم نیز بالاتر ست
      وَ الْأَخْرَسُ بِالْإِشَارَةِ
        شارح: با اشاره مفهمه للمراد جایز است.
    خلاصه
      لزومی بر تقدم ایجاب بر قبول در صیغه عقد نکاح نیست برخلاف باب بیع
      اگر متعاقدین قدرت بر بیان عربی دارند باید صیغه عقد را عربی بگویند
  شرایط
    وَ يُعْتَبَرُ فِي الْعَاقِدِ الْكَمَالُ
      در باب عقود، عاقد باید کامل باشد (بالغ + عقل)
        فَالسَّكْرَانُ بَاطِلٌ عَقْدُهُ وَ لَوْ أَجَازَ بَعْدَهُ،
          کسی که مجنون ست نمیتواند عقد را جاری کند
    وَ يَجُوزُ تَوَلِّي الْمَرْأَةِ الْعَقْدَ
      در عاقد ذکوریت شرط نیست
        عَنْهَا وَ عَنْ غَيْرِهَا
          بلکه زن هم میتواند عاقد باشد از طرف خود یا دیگران
        إِيجَاباً وَ قَبُولًا
          قید برای (عن غیرها) چون میدانیم از طرف خودش فقط ایجابا است
    وَ لَا يُشْتَرَطُ
      الشَّاهِدَانِ
        برای عقد نکاح دائم شاهد نیاز نیست
      وَ لَا الْوَلِيُّ فِي نِكَاحِ الرَّشِيدَةِ
        وَ إِنْ كَانَا أَفْضَلَ (شاهدان و ولی)
    وَ يُشْتَرَطُ تَعَيُّنُ الزَّوْجَةِ وَ الزَّوْجِ
      فَلَوْ
        كَانَ لَهُ
          بَنَاتٌ
            وَ زَوّجَهُ وَاحِدَةً
              وَ لَمْ يُسَمِّهَا
        اگر برای آن پدر دختر های فروان داشته باشد
          در حالی که او یک از آنها را برای ازدواج انتخاب کرده اسمی از او نبرد
      فَإِنْ أَبْهَمَ وَ لَمْ يُعَيِّنْ شَيْئاً فِي نَفْسِهِ
        اگر ابهام در لفظ و نیت باشد عقد باطل ست
          بَطَلَ
        دلیل
          غرض از زوجیت استمتاع ست و آن به غیر معین تعلق نمیگیرد
      وَ إِنْ عَيّنَ
        اگر پدر در ذهن مشخص کرده ولی به زبان نیاورده دقیقا
          فَاخْتَلَفَا فِي الْمَعْقُودِ عَلَيْهَا
            سپس در آنچه بر آن عقد بسته شده اختلاف شد
          حَلَفَ الْأَبُ إِنْ كَانَ الزَّوْجُ رَآهُنَّ
            پدر قسم میخورد جایی که زوج دخترها را دیده است
          وَ إِلَّا بَطَلَ الْعَقْدُ
  ولایت
    وَ لَا وِلَايَةَ فِي النِّكَاحِ لِغَيْرِ
      ولایت نسبی
        الْأَبِ
        وَ الْجَدِّ لَهُ (للاب)
      ولایت سببی به ترتیب
        وَ الْوَصِيِّ
          پدر و پدر بزرگ
          صغیره
          مجنون
          سفیه
        وَ الْمَوْلَى
          از باب ملکیت
          مجنون
          سفیه
        وَ الْحَاكِمِ
          از باب حکومت
          مجنون
          سفیه
    فَوِلَايَةُ الْقَرَابَةِ (اب و جد له)
      عَلَى
        الصَّغِيرَةِ
          دختر و پسر نابالغ؛ ولو اینکه دختر بکر باشد یا نباشد
          توجه
            این دختر و پسر بعد از بلوغ حق فسخ ندارند
              اما میتوانند بعد از بلوغ طلاق بدهند.
        أَوِ الْمَجْنُونَةِ
          البته آن مجنونی که قبل از بلوغ دیوانه بودند و به همین حالت دیوانگی هم به سن بلوغ رسیدند
          اما اگر در حین بلوغ عاقل بودند، دیگر ولایت آنها نافذ نیست
        أَوِ الْبَالِغَةِ سَفِيهَةً
          نکته
            اگر سفیه قبل از بلوغ سفیه باشند و با سفاهت وارد بلوغ شوند، ولایت پدر ادامه دارد.
            اما اگر عاقل بودند و بعد از بلوغ وارد در سفاهت شدند، از ولایت پدر خارج میشود
        وَ كَذَا الذَّكَرُ (سه مورد بالا در حالت تذکیر)
      لَا عَلَى الرَّشِيدَةِ
        فِي الْأَصَحِّ
          پسر عاقل و بالغ و رشید تحت ولایت پدر و پدربزرگ نیست و اگر هم زن بگیرند فضولی میشود و قابل فسخ شدن هست
            دلیل
              للآية
              و الأخبار
              و الأصل
          اما دختر بالغ و عاقل و رشید
            ثیب
              قطعا تحت ولایت نیست
            باکره
              مشهور فقهاء(منهم: مصنف + شارح): پدر یا جد پدری مطلقا(دائم /متعه) بر چنین دختری ولایت ندارد
              قول دوم: عکس قول اول (مطلقا تحت ولایت پدر و جد پدری هست)
              قول سوم
                در عقد دائم تحت ولایت پدر یا پدری هست
                در عقد موقت تحت ولایت پدر یا پدری نیست
              قول چهارم
                برعکس قول سوم
              قول پنجم(قول به تشکیک)
                □ هم پدر و دختر شریک در عقد نکاح هستند. یعنی پدر نمیتواند بدون اذن ختر عمل کند و دختر هم نمی تواند بدون اذن پدر عمل کند.
      وَ لَوْ عَضَلَهَا
        فَلَا بَحْثَ فِي سُقُوطِ وِلَايَتِهِ
          عضل: یعنی پدر اجازه ندهد که دختر با هم کفو خودش در صورت رضایت دختر ازدواج کند
        بی جهت مانع ازدواج نافع رشیده شود
      محدوده ولایت
    وَ الْحَاكِمُ وَ الْوَصِيُّ يُزَوِّجَانِ
      مَنْ بَلَغَ فَاسِدَ الْعَقْلِ
        (بالغ شود در حال فساد عقل)
      مَعَ
        كَوْنِ النِّكَاحِ صَلَاحاً لَهُ
          نکاح به صلاحش باشد
        وَ خُلُوِّهِ مِنَ
          الْأَبِ
          وَ الْجَدِّ لَهُ
          در صورتی که پدر و جد نداشته باشد
  و هنا مسائلُ
    [الأولى]
      يَصِحُّ اشْتِرَاطُ الْخِيَارِ فِي الصِّدَاقِ
        میتوان برای مهریه شرط خیار قرار داد
          گرچه
            مهر در عقد دائم شرط صحت نیست
            چه عمدا ذکر نکنند یا حتی شرط عدم ذکر مهر در عقد کردند عقد صحیح ست،
        مثال
          مرد میگوید این زمین در مهر شما به شرط اینکه تا یک ماه خیار فسخ در مورد مهر داشته باشم
          و بتوانم بعدا مهریه را تغییر دهم مثلا چیز دیگر بدهم
        شرط ضمن العقد واجب الوفاء است
          مشروع باشد
            یعنی خلاف کتاب و سنت نباشد
          مخالف طبیعت و مقتضی عقد نباشد
          مقدور باشد
          در صورت فقد شروط، شرط فاسد محسوب میشود
          باوجود شرایط
      وَ لَا يَجُوزُ فِي الْعَقْدِ
        فَيَبْطُلُ
          فاعل یبطل میتواند
            عقد باشد
              مشهور
                عقد را از باب وحدت مطلوب می بینند
                  یعنی طرفین به عقد با این شرط راضی اند
                و از طرفی میدانیم العقود تابعة للقصود لذا باید هر دو حاصل شود تا عقد صحیح باشد.
                نکته
                  زن متضرر میشود و آبرویش میرود
                  نکاح شائبه عبادت بودن دارد و در عبادت خیار قرار دادن صحیح نیست
                مفسد عقد هست
              و قيل: يبطل الشرط خاصة
                مفسد عقد نیست
                از باب تعدد مطلوب است
                  یعنی اصل عقد + شرط عقد هر دو مطلوب هستند
                  حالا اگر قید و شرط برود، باز هم خود عقد باقی است.
              آیا شرط فاسد مفسد ست
            شرط باشد
              و يُمكِن إرادة القولِ الثاني
                بازهم در این حالت شرط باطل ست ولی عقد صحیح ست
      وَ يَصِحُّ تَوْكِيلُ كُلٍّ مِنَ الزَّوْجَيْنِ فِي النِّكَاحِ
        مقدمه
          معاملات همگی وکالت بردار هستن
            بر خلاف عبادات که غرض شارع به فرد مباشر معین تعلق گرفته ست
          چون نکاح بیشتر جنبه معاملاتی دارد،لذا وکالت بردار است
          عقد نکاح را میتوان چند جور خواند
            اصالتا
              خود زن و شوهر بخوانند
            ولایتا
              پدر خانم و اقا بخوانند
            وکالتا
            فضولتا
        فَلْيَقُلِ الْوَلِيُّ
          زَوَّجْتُ
            مفعول به اول زوجت نیامده است اما باید بیایید.
              مثلا زوجتُ بنتی
              مصنف اما ظاهرا مفعول اول را بدیهی گرفته است
          مِنْ مُوَكِّلِكَ فُلَانٍ
            مثلا زیدٍ. که عطف بیان است
          وَ لَا يَقُلْ: مِنْكَ
            یعنی وکیل باید اسم موکل را بیاورد
              اگر منک بگوید یعنی زوج خود وکیل است در حالیکه زوج موکل است
            بخلاف البيع و نحوِه من العقود
              فروشنده خطاب به وکیل بگوید: بعتک هذا الکتاب
              یعنی بگوید این کتاب را به تو وکیل فروختم
            و الفرقُ
              1
                أنّ الزوجين في النكاح ركنان بمثابة الثمن و المثمن في البيع‌
                  همانطور که در بیع ثمن و مثمن باید ذکر شود در نکاح نیز چنین ست
                اشکال
                  باب نکاح را قیاس به باب بیع کردید
                    قیاس در فقه شیعه امری باطل و مردود است
                  زوج و زوجه خریدار و فروشنده هستند
                    ثمن همان بُضع یا استمتاعات جنسی ست
                    مثمن صداق و مهریه هست
              2
                و لأن البيع يرد على المال و هو يقبل النقل[نقل مال] من شخص إلى آخر
                  انتقال مالی در بیع ممکن ست برخلاف نکاح
                موید
                  اگر وکیل عقد را برای موکل خودش بخواند
                    موکل انکار وکالت کند، ان عقد نکاح واقع نمیشود
                  برخلاف باب بیع
                    اگر وکیل چیزی برای موکل خرید، در اینجا اگر موکل رد کند، میگویند: وکالت عقدش صحیح است
                اشکال
                  العقود تابعة للقصود
                    اگر قرار به وقوع عقد هست باید در بیع و نکاح صورت گیرد
                    اگر واقع نشده در هیچ کدام واقع نشده است زیرا عقود تابع قصد ها هستند.
              3
                و لأن الغرض في الأموال متعلق بحصول الأعواض المالية
                  در باب بیع مهم ثمن و مثمن است
                    اما گیرنده و دهنده ثمن و مثمن مهم نیست
                  در باب نکاح مهم ست زن و شوهر چه کسی هستند
                    لذا در این باب مهم است که شوهر وکیل است یا موکل
                اشکال
                  یعنی چه دربیع و چه در نکاح طرفین عقد مهم هستند
              4
                و لأن البيع يتعلق بالمخاطب، دون مَن[= وکیل] له العقد، و النكاح بالعكس
          ایجاب
        وَ لْيَقُلْ: قَبِلْتُ لِفُلَانٍ
        وَ لَا يُزَوِّجْهَا الْوَكِيلُ مِنْ نَفْسِهِ (وکیل نباید زن را برای خود عقد کند)
          إِلَّا إِذَا أَذِنَتْ فِيهِ
            عُمُوماً
            أَوْ خُصُوصاً
        خارج از بحث
          مهم
            بررسی مفعول صیغ عقد نکاح
          1
            زوجّتک نفسی . چرا «ک« بر «نفسی» مقدم شده است؟
              اگر فعلی دو مفعولی باشد ، ان مفعولی که در معنا فاعل است باید مقدم شود
                اعطیتُ زیداً درهماً. اینجا زید در معنا فاعل است
              اینجا هم کاف چون گیرنده استمتاعات است فاعل در معنا میشود لذا بر نفسی مقدم میشود.
          2
            اصل در ضمیر متصل است. لذا اینجا اگر بگوید: زوجت نفسی ایّاک بگوید، خلاف اصل عمل کرده است
              زوّجت موکلتی هنداً [عطف بیان از موکلتی] موکِّلَکَ علیّاً / بموکلک علیٍّ
    الثَّانِيَةُ
      صورت اول
        در صورتی که یکی از آنها ادعای زوجیت کرد وطرف دیگر هم این ادعا را پذیرفت
          لَوِ ادَّعَى زَوْجِيَّةَ امْرَأَةٍ فَصَدَّقَتْهُ
        حُكِمَ بِالْعَقْدِ ظَاهِراً‌ (بنابر ظاهر حال)
          حکم به ازدواج آنها میشود ظاهرا
          دلیل: اقرار عقلاء علی انفسهم جائز است
        وَ تَوَارَثَا
          محکوم به لوازم زوجیت میشود
            مثلا مهریه باید بدهد، حق ازدواج با مادر آن زن یا خواهر آن زن یا دختر آن زن را ندارد
      صورت دوم
        وَ لَوِ اعْتَرَفَ أَحَدُهُمَا
          یکی از زن یا مرد ادعا زوجیت بکند
        حکم
          مدعی فاقد بینه است
            قُضِيَ عَلَيْهِ بِهِ (علی المعترف بالاعتراف) دُونَ صَاحِبِهِ
              محکوم به لوازم زوجیت میشود خواه منکر قسم بخورد یا نخورد
                مثلا مهریه باید بدهد، حق ازدواج با مادر آن زن یا خواهر آن زن یا دختر آن زن را ندارد
              مدعی اگر مرد باشد
                مثلا مهریه باید بدهد، حق ازدواج با مادر آن زن یا خواهر آن زن یا دختر آن زن را ندارد
              مدعی اگر زن باشد
                مثلا: حق تزویج به غیر را ندارد، حق بیرون رفتن از خانه بدون اذن همسر را ندارد
              دلیل: اقرار عقلاء علی انفسهم جائز است
            در صورتی که مدعی بینه نداشت. و در اینجا منکر باید قسم بخورد. ولی مدعی زوجیت گرفتار اقرار خودش است
              یعنی مثلا مرد نمی تواند اگر غیر از این زن که ادعا همسر بودنش میکند، 3 زن دیگر دارد، حق ندارد با زن دیگری ازدواج کند
            نکته
              اما اگر مدعی بینه نداشته باشد، چند حالت داریم
                منکر قسم میخورد
                منکر از قسم سرباز بزند و به دیگری رد کند
                منکر نکول کند
              همچنین اگر یک طرف ادعا زوجیت کرد بینه هم نیاورد و طرف منکر هم نکول کرد با قسم خوردن شخص مدعی، زوجیت ثابت میشود ظاهرا
            دو شاهد عادل
          مدعی واجد بینه است
            جایی که زن یا مرد که مدعی هستند برای ادعا زوجیت خود بینه هم آوردند و قاضی نیز طبق همان ظاهر حکم میدهد
      صورت سوم
        در جایی که زن مدعی زوجیت و مرد منکر
          اگر مرد اعتراف میکرد که من شوهر تو هستم، در این صورت باید به لوازم حرفش پای بند می بود
          سوال
            در ظرف این مدت که مدعی ادعای خود را ثابت نکرده ست و منکر قسم نخورده تا ادعا باطل شود
              ایا میتواند با مادر این زن یا خواهر این زن یا دختر این زن ازدواج کند؟
            مشهور
              ِمن تعلق حق الزوجية في الجملة
                شبهه ای در کار است لذا حق ندارد در این مدت با نزدیکان این خانم ازدواج کند
        درجایی که مرد مدعی زوجیت و زن منکر
          سوال
            ایا زن میتواند در طول این مدت میتواند با دیگری ازدواج کند؟
            شهید ثانی
              و من عدم ثبوته[ه: زوجیت]. و هو الأقوى
                دلیل
                  چون عسر و حرج لازم می آید و زن بلاتکلیف ست
                    بنابراین میتواند با مرد دیگری ازدواج کند
                هیچ مشکلی ندارد
        فيتوجه اليمين متى طلبه[طلبها (یمین)] المدعي
    الثَّالِثَةُ
      در واقع دو دعوی وجود دارد. یعنی دو مدعی و دو منکر داریم.
        اصل دعوی بین زید و سعاد است
          زید میگوید سُعاد همسر من است و سعاد آن را انکار میکند
          از آن طرف خواهر سعاد، یعنی هند ادعا میکند زید همسر من است، و زید منکر آن است
      مقدمه
        لَوِ ادَّعَى زَوْجِيَّةَ امْرَأَةٍ وَ ادَّعَتْ أُخْتُهَا عَلَيْهِ الزَّوْجِيَّةَ
          صورت اول: زید و هند هر دو فاقد بینه هستند
            مشهور
              حَلَفَ (قسم زوج بر انکار زوجیت با اخت)
                لذا در دعوی زید و هند، زید قسم میخورد که من هند را به عقد خود در نیاوردم
                در اینجا مطلقا (چه دخول شده باشد یا نشده باشد) باید مُدّعی علیه و منکر قسم بخورد
        وَ إِنْ أَقَامَ بَيِّنَةً
          صورت دوم: فقط زید بینه دارد
            فَالْعَقْدُ لَهُ
              در اینجا زید بینه دارد که با سعاد ازدواج کرده است اینجا قاضی طبق همان بینه حکم میکند و هند حرفش به جایی نمیرسد.
        إِنْ أَقَامَتْ بَيِّنَةً
          صورت سوم: فقط هند بینه دارد.
            فَالْعَقْدُ لَهَا
              در اینجا هند بینه دارد که با زید ازدواج کرده است، قاضی طبق همان بینه حکم میکند و زید حرفش به جایی نمیرسد
      وَ لَوْ أَقَامَا بَيِّنَةً
        زن و مرد هر دو صاحب بینه اند ولی این دو بینه باهم تعارض کرد
          فَالْحُكْمُ لِبَيِّنَتِهِ (بینه مرد)
            دلیل روایت
        إِلَّا أَنْ يَكُونَ مَعَهَا (مع البینه) مُرَجِّحٌ مِنْ
          دُخُولٍ
          أَوْ تَقَدُّمِ تَارِيخِ بَيِّنَتِهَا عَلَى تَارِيخِ بَيِّنَتِهِ
            تقدم تاریخی بینه زن بر مرد
    الْخَامِسَةُ
      لَا يُزَوِّجُ الْوَلِيُّ وَ لَا الْوَكِيلُ
        ولی یک صغیره حق ندارد دخترش را در شرایط تزویج کسی کند
          به کمتر از مهر المثل
          عیوب مجوزه فسخ نکاح را دارد
        مگر به
          إِلَّا
            بِمَهْرِ الْمِثْلِ
            وَ لَا بِالْمَجْنُونِ
            وَ لَا بِالْخَصِيِّ
              خصی الت رجولیت دارد و قدرت جماع هم دارد اما قدرت ایجاد نطفه ندارد.لذا زن باردار نمیشود
      وَ لَا يُزَوِّجُ الولی الطِّفْلَ بِذَاتِ الْعَيْبِ
        اگر ولی شرایط بالا را رعایت نکند
          فَيَتَخَيَّرُ بَعْدَ الْكَمَالِ
            حق فسخ دارد.
              مهر را میتواند فسخ کند، و مهر مثل متعارف برای خود قرار دهد
              اصل عقد و مهر هر دو را فسخ کند
    السَّادِسَةُ
      عقد نکاح به صور زیر جاری میشود
        اصالتا
        ولایتا
        وکالتا (نیابتاً)
        فضولتا
          اقوال
            مطلقا باطل است. چه در نکاح و چه عقود دیگر
            مطلقا صحیح است. چه نکاح در و غیر آن
              دلیل
                چون بیشتر از همه عقود، عقد بیع رایج است و عقد فضولی بیع نیز صحیح است (بعد اذن مالک) پس بقیه عقود
                  به طریق اولی صحیح است
              مشهور
            قیل
              قول به تفصیل
                عقد فضولی در باب نکاح و بیع صحیح است.
                  اما در باقی عقود صحیح نیستند
          عَقْدُ النِّكَاحِ لَوْ وَقَعَ فُضُولًا يَقِفُ عَلَى الْإِجَازَةِ
            مِنَ
              الْمَعْقُودِ عَلَيْهِ
                عروس یا دامادی که برای وی عقد خوانده شده
                  اگر بالغ و کامل باشند
              أَوْ وَلِيِّهِ
                پدر؛ پدر بزرگ، مالک و..
                  در حالی که معقود علیه صغیر باشند
            وَ لَا يَبْطُلُ عَلَى الْأَقْرَبِ
              در مقابل قولی که عقد فضولی نکاح را باطل میدانست
    الثَّامِنَةُ
      بعد از آنکه ثابت شد عقد فضولی صحیح است و لزومش متوقف بر اجازه بعدی است
        لَوْ زَوَّجَ الْفُضُولِيُّ الصَّغِيرَيْنِ
          اگر دو نفر فضولی صغیره و صغیره را با یک مهر معین به تزویج هم در آورند.
      فَبَلَغَ أَحَدُهُمَا وَ أَجَازَ الْعَقْدَ
        و یکی از این دو زودتر از دیگری به سن بلوغ برسد
          لَزِمَ
            عقد از طرف فرد بالغ لازم میشود
            اما طرف دیگر هنوز کمال پیدا نکرده است تا بخواهد قبول کند
          فَلَوْ أَجَازَ ثُمَّ مَاتَ
            حال اگر شخص اول مُرد، باید سهم ارثی برای شخص دوم کنار گذاشته میشود
            عُزِلَ لِلصَّغِيرِ قِسْطُهُ مِنْ مِيرَاثِهِ
              اگر بعد کمال، این عقد را رد کرد، نه ارث و نه مهری برای او است.
            وَ إِذَا بَلَغَ الآخَرُ وَ أَجَازَ
              اما اگر قبول کرد، ارث و مهر را نیز می برد
            حَلَفَ عَلَى عَدَمِ سَبَبِيَّةِ الْإِرْثِ فِي الْإِجَازَةِ وَ وَرِثَ.
              اما چون این فرد متهم است، که برای بهره بردن از منافع قبول کرده است، باید پیش قاضی سوگند یاد کند
    التَّاسِعَةُ
      لَوْ زَوَّجَهَا الْأَبَوَانِ بِرَجُلَيْنِ
        در جایی که دختر بچه را پدرش به ازدواج مردی در آورده
          و پدر بزرگش نیز دختر را به ازدواج مرد دیگری آورده است
            کدام یک از این دو عقد صحیح است و کدام باطل است؟
        اگر این دو عقد مقارن نباشد
          وَ إِنْ‌ سَبَقَ أَحَدُهُمَا
            صَحَّ عَقْدُهُ
              عقد پدربزرگ نافذ است و عقد پدر باطل میشود.
              دلیل
                روایت
        اما اگر این دو عقد مقارن باشد
          وَ اقْتَرَنَا
            قُدِّمَ عَقْدُ الْجَدِّ
              عقدی که زودتر اتفاق افتاده صحیح و دیگری باطل است
      وَ لَوْ زَوَّجَهَا الْأَخَوَانِ بِرَجُلَيْنِ
        دختر کبیره هست و هر برادر این خواهر را به عقد مردی در آورده ست
          در جایی که این دو عقد مقارن باشد، کدام یک بر دیگری ترجیح دارد؟
          قاعده کلی: دو برادر مثل بیگانه می مانند، فضولتا و وکالتا.
        وَ إِنِ اقْتَرَنَا
          هر دو وکیل
            بَطَلَا إِنْ كَانَ كُلٌّ مِنْهُمَا وَكِيلًا
              عقد برادر اکبر مقدم بر عقد برادر اصغر نمیشود و هر دو باطل است
          یکی وکیل و دیگری فضولی
            وَ إِلَّا صَحَّ عَقْدُ الْوَكِيلِ مِنْهُمَا
              عقد وکیل مقدم است مطلقا
                چه مقارن باشد و چه مقارن نباشد
          هم زمان
        (وجود سبق)
          هر دو وکیل باشند
            فَالْعَقْدُ لِلسَّابِقِ إِنْ كَانَا وَكِيلَيْنِ
              هر عقدی که مقدم باشد، حاکم بر دیگری است
          وَ إِلَّا فَلْتَخْتَرْ مَا شَاءَتْ
            باز هم خانم مخیر است
              وَ تُسْتَحَبُّ إِجَازَةُ عَقْدِ الْأَكْبَرِ (برادر بزرگتر)
        وَ لَوْ كَانَا فُضُولِيَّيْنِ وَ اقْتَرَنَا
          هر دو فضولی هستند
            تَخَيَّرَتْ
              باز هم خانم مخیر است
    الْعَاشِرَةُ
      لَا وِلَايَةَ لِلْأُمِّ
        چون مادر ولایت ندارد لذا فضولی محسوب میشود پس
          فَلَوْ زَوَّجَتْهُ أَوْ زَوَّجَتْهَا
            اعْتُبِرَ رِضَاهُمَا (مثل فضولی)
        اگرمادر ادعای ولایت از پسرش کند
          و پسر انکار
            فَلَوِ ادَّعَتِ الْوَكَالَةَ عَنِ الابْنِ وَ أَنْكَرَ
              بَطَلَ
              و غَرِمَتْ نِصْفَ الْمَهْرِ
                مادر باید نصف المهر المسمی دختر را بپردازد