Sheet 1
کتاب وکالة
  بسم الله الرحمن الرحیم
    یا صاحب الزمان ادرکنی
  توضیحات
    با تشکر از برادر عزیزم محسن بهرامی که نسخه نموداری قابل تغییر لمعه را در سایت طلبگی تا اجتهاد قرار دادند
    توضیحات متن شهید اول و ثانی از جزوه ی استاد بزرگوار زاد حسینی استخراج شده که اثر برادر عزیزم محمد علی هراتی ست
    اگر در این اثر از حیث محتوی ایراد وارد باشد به حقیر برمیگردد نه جزوه و بیان استاد بزرگوارم زاد حسینی
    این نمودار و محتوی آن بی شک دارای نواقص و کاستی هایی ست که امیدوارم به دست شما برادران بزرگوار خودم تکمیل شود
    ثواب این اثر را هدیه میکنم به روح مطهر مادر سادات صدیقه کبری سلام الله علیها به برکت 5 صلوات محمدی پسند
    این اثر جهت استفاده طلاب و نشر آن در بین مومنین تهیه شده است لذا هرگونه استفاده مالی جهت کسب درآمد از این اثر را جایز نمی دانم
  تعریف
    وَ هِيَ اسْتِنَابَةٌ فِي التَّصَرُّفِ:
      عبارتست از عقدی که به موجب آن کسی شخص دیگری را بالذات جانشین خود در تصرفات قرار میدهد
        شخص نماینده را وکیل و دیگری را موکل گویند
    قیود
      بالذات
        نایب گرفتن در امثال عقد مضاربه یا و مزارعه و مساقات وجود دارد از تعریف خارج میکند
      نایب گرفتن
        وصیت کردن به تصرف را خارج میشود زیرا وصیت ایجاد ولایت برای وصی میکند تا اینکه بعد از فوت موصی کاررا انجام دهد
        نه اینکه وصی را جانشین خود قرار دهد
      تصرّف
        ودیعه خارج میشود زیرا ودیعه عبارت از نائب گرفتن در خصوص نگهداری مال نه برای انجام کاری
    نکته
      انواع عقود(از حیث جائز یا لازم بودن)
        لازم من الطرفین (مستاجر و موجر )
          عقدی که طرفین بدون جهت حق بهم زدن ندارد. مثل: اجاره، بیع، و..
        جائز من الطرفین
          هر زمانی یکی از طرفین میتوانند یک طرفه عقد بهم بزنند. مثل: عاریه، وکالت
  شروط عقد وکالت
    وَ
      از آنجایی که از جمله عقود می باشد به صیغه ایجاب توسط موکل و قبول توسط وکیل نیاز دارد
        اگر چه وکالت از عقود جایز می باشد
      إِيجَابُهَا
        صیغه ایجاب
          وکلتک: تو را وکیل قرار دادم
            وَكَّلْتُكَ
          یا هر لفظی شبیه آن که بر جانشین قرار دادن دلالت میکند
            وَ اسْتَنَبْتُكَ
            أَوِ الاسْتِيجَابُ وَ الْإِيجَابُ
            أَوِ الْأَمْرُ بِالْبَيْعِ وَ الشِّرَاءِ
              موکل به امر فروش یا خرید دستور دهد
      وَ قَبُولُهَا
        صیغه قبول
          قَوْلِيٌّ
            هم به لفظ
              وکیل بگوید قبول کردم یا راضی شدم
          وَ فِعْلِيٌّ
            هم به فعل
              وکیل کاری را که موکل از او خواسته انجام دهد
        وَ لَا يُشْتَرَطُ فِيهِ الْفَوْرِيَّةُ
          درصیغه قبول وکالت فوریت شرط نمی باشد
          بلکه تاخیر انداختن آن از زمان وقوع ایجاب جایز ست
            اگر چه مدت تاخیر طولانی شود
              فَإِنَّ الْغَائِبَ يُوَكَّلُ
                شخص غائب را میتوان وکیل کرد
        وَ يُشْتَرَطُ فِيهَا التَّنْجِيزُ
          شرط ست که به صورت منجز واقع گردد
            یه شرط معلق نگردد
            به صفت معلق نگردد
          منجز واقع گردد
            صحیح نیست اگر
              به شرط معلق گردد
                و شرط چیزی ست که وقوع آن احتمالی ست
                  بازگشت مسافر
              به صفت معلق گردد
                صفت چیزی ست که وقوع آن قطعی ست
                  طلوع خورشید
        وَ يَصِحُّ تَعْلِيقُ التَّصَرُّفِ
          معلق کردن تصرف بر شرط یا صفتی صحیح ست در صورتی که اصل وکالت منجز باشد
          معلق کردن تصرف بر شرطی صحیح است که اصل وکالت منجز باشد
            تو را در انجام فلان کار وکیل کردم ولی حق تصرف نداری مگر پس از گذشتن یک ماه
          مثال
            تو را در انجام فلان کار وکیل کردم ولی حق تصرف نداری مگر پس از گذشتن یک ماه
    وَ هِيَ جَائِزَةٌ مِنَ الطَّرَفَيْنِ
      وَ لَوْ عَزَلَهُ
        اگر وکیل خودش را برکنارکند
          وکالت باطل میشود مطلقا
      اگر موکل در غیاب وکیل او را برکنار کند
        اُشْتُرِطَ عِلْمُهُ
          بطلان وکالت مشروط به آگاهی وکیل از عزلش ست
      وَ لَا يَكْفِي الْإِشْهَادُ
        برای عزل وی کافی نیست که موکل شاهد بگیرد
      یعنی وکالت را میتوانند در حضور یا در غیاب وی باطل کنند
    وَ لَا بُدَّ مِنْ
      كَمَالِ الْمُتَعَاقِدَيْنِ
        بالغ عاقل رشید باشد
      وَ جَوَازِ تَصَرُّفِ الْمُوَكِّلِ
        موکل جایز التصرف باشد
  احکام وکالت
    وَ تَجُوزُ الْوَكَالَةُ فِي الطَّلَاقِ لِلْحَاضِرِ كَالْغَائِبِ
      جایز ست
        کسی که در مجلس طلاق حاضر ست وکیل بگیرد
        چنانچه شخص غائب در مجلس طلاق میتواند وکیل بگیرد
    1
      تَبْطُلُ
        وکیل یا موکل
          بِالْمَوْتِ
            وکیل یا موکل
          وَ الْجُنُونِ
            وکیل یا موکل
              ادواری
              اطباقی
          وَ الْإِغْمَاءِ
            وکیل یا موکل
              خواه طولانی باشد یا کوتاه
          وَ الْحَجْرِ عَلَى الْمُوَكِّلِ فِيمَا وَكَّلَ فِيهِ
            کسی که به واسطه سفاهت و ورشکستگی
              منع از دسترسی به اموال دارد
                لذا اقتضا میکند ازگرفتن وکیل نیز برای اموال ممنوع باشد
            در حکم محجور
              کسی که بردگی بر او عارض شد مثل کافر
                کافری که آزاد بوده است ما بنده اش میکنیم لذا وکالت های او باطل میشود
          بِفِعْلِ الْمُوَكِّلِ مَا تَعَلَّقَتْ بِهِ الْوَكَالَةُ.
            انجام دادن متعلق وکالت توسط موکل
              کسی را مامور خرید عبدی کرده ایم و خود برویم بخریم
      وَ لَا تَبْطُلُ
        وکالت باطل نمیشود
          بِالنَّوْمِ
            وَ إِنْ تَطَاوَلَ مَا لَمْ يُؤَدِّ إِلَى الْإِغْمَاءِ
              با خواب باطل نمیشود ولو طولانی باشد
                تا منجر به اغما نشود اشکال ندارد چون اهلیت دارد
                دلیل
                  چون تاهلیت از بین نمی رود
              مستی اختیاری مبطل نمی باشد مگر از حیث عدالت مانند وکیل وکیل
                اگر شما وکیل شدی به شما اجازه دادم تو هم وکیل بگیر حتما باید عدالت داشته باشد
          وَ لَا تَبْطُلُ‌ الْوَكَالَةُ بِارْتِدَادِ الْوَكِيلِ
            از آن جهت که ارتداد است سبب بطلان نمیشود بلکه از آن جهت
              وکالت مسلمان توسط غیر مسلمان جایز نیست
    نکته
      وَ إِطْلَاقُ الْوَكَالَةِ
        فِي الْبَيْعِ
          اگر در فروش مالی باشد باید
            يَقْتَضِي الْبَيْعَ
              بِثَمَنِ الْمِثْلِ
                وکالت اگر مطلق باشد باید با ثمن المثل صورت گیرد یعنی قیمت روز هرچه هست
                  مگر نقصان قابل مسامحه باشد
                اگر ارزان فروخته و هنوز معامله تمام نشده و حق فسخ دارد بر وکیل واجب است بیشتر بفروشد
              حَالًّا
                اگر وکیل میتواند مال را نقدی بفروشد جایز نیست مال را نسیه بفروشد
              بِنَقْدِ الْبَلَدِ
                مال را به پول رایج شهر بفروشد
                  نباید به دلار بفروشد
                    اگر یک نقد باشد میشود متعین و واجب
              بیع اقتضا میکند
        وَ كَذَا فِي الشِّرَاءِ
          اگر در خرید مالی باشد اقتضا میکند
            وکیل
              مال را به ثمن المثل یا ارزان تر بخرد
              مال را نقدی بخرد نه به صورت سلف
              مال را به پول رایج شهر بخرد همانگونه که در فروش مال چنین بود
        وَ لَوْ خَالَفَ فَفُضُولِيٌّ
          اگر وکیل بر خلاف اطلاق وکالت یا تصریح موکل عمل نماید
            خرید فروش او فضولی خواهد بود
        در صورتی که وکالت مطلق باشد
      وَ إِنَّمَا تَصِحُّ الْوَكَالَةُ
        فِيمَا لَا يَتَعَلَّقُ غَرَضُ الشَّارِعِ بِإِيقَاعِهِ مِنْ مُبَاشِرٍ بِعَيْنِهِ
          اموری که غرض شارع مقدس تعلق نگرفته باشد
            كَـ
              الْعِتْقِ وَ الطَّلَاقِ وَ الْبَيْعِ
        صحیح نیست
          لَا فِيمَا يَتَعَلَّقُ
            در چیزهایی که مباشرت خاص شخص مورد نظر شرع می باشد
              كَ
                وَ الصَّلَاةِ الْوَاجِبَةِ فِي الْحَيَاةِ
                  نکته
                    واجباتی که در حیات میتواند وکیل بگیرد
                      صورت اول
                        جایی که شخص زنده بتواند در حج نائب بگیرد
                        به واسطه پیری بیماری یا وجود دشمن نمی تواند خودش حج برود
                      صورت دوم
                        در برخی موارد مثل دو رکعت نماز طواف نائب بگیرد
                        خودش به حج برود و نماز طواف را فراموش کند دچار مانعی گردد نتواند خودش نماز بخواند
                    مصنف با قید نماز های واجب نماز های مستحبی را خارج کرد
                      نماز طواف مستحب
                      نماز طوف در حج مستحبی گرچه بواسطه شروع به آن واجب میگردد
                      نماز زیارت
                الطَّهَارَةِ
                  در شستن بعضی اعضا در عبادات میتوان کمک گرفت
                    چون دیوانه هم میتواند در شستن اعضا کمک نماید
              چون عبادت هدف انقیاد و تذلل می باشد
        صحیح است نسبت به
    وَ لَا يَجُوزُ لِلْوَكِيلِ أَنْ يُوَكِّلَ إِلَّا مَعَ
      در صورتی که موکل در گرفتن وکیل به کیل اول اذن بدهد
        الْإِذْنِ صَرِيحاً
          اذن صریح
          در صورتی که موکل به وکیل اذن صریح بدهد
            میتواند دو طرف عقد را عهده دار شود
        أَوْ فَحْوَى كَـ
          اذن فحوی
            اتِّسَاعِ مُتَعَلَّقِهَا
            وَ تَرَفُّعِ الْوَكِيلِ عَمَّا وُكِّلَ فِيهِ عَادَةً.
          اگر اذن را مطلق گذارد
      وکیل بدون اذن موکل،نمیتواند دیگری را وکیل همان امر کند
    وَ
      يُسْتَحَبُّ
        أَنْ يَكُونَ الْوَكِيلُ
          تَامَّ الْبَصِيرَةِ
            مستحب ست در آنچه وکیل شده بصیرت کامل داشته باشد
          عَارِفاً بِاللُّغَةِ الَّتِي يُحَاوِرُ بِهَا
            وکیل به زبان وکالتی که بدان گفتگو میکنند آشنا باشد
      وَ تُسْتَحَبُّ لِذَوِي الْمُرُوءَاتِ
        التَّوْكِيلُ فِي الْمُنَازَعَاتِ
          مستحب ست صاحبان مروت و دارای جایگاه اجتماعی خودشان وکیل بگیرند
    وَ لَا يَتَوَكَّلُ
      الْمُسْلِمُ لِلذِّمِّيِّ عَلَى الْمُسْلِمِ عَلَى قَوْلٍ
        وکالت مسلمان به نفع کافر ذمی علیه مسلمان
          شهید ثانی
            کراهت دارد
          شیخ طوسی
            جایز نیست
      وَ لَا الذِّمِّيُّ عَلَى الْمُسْلِمِ
        لِمُسْلِمٍ،
          وکالت کافر ذمی به نفع مسلمان و به ضرر مسلمان دیگر چایز نیست
        وَ لَا لِذِمِّيٍّ قَطْعاً
          وکالت کافر ذمی به نفع ذمی علیه مسلمان جایز نیست
      وَ بَاقِي الصُّوَرِ جَائِزَةٌ
        وَ هِيَ ثَمَانٌ،
          مسلم مسلم مسلم
          مسلم مسلم کافر
          مسلم کافر مسلم
          مسلم کافر کافر
          کافر کافر کافر
          کافر مسلم مسلم
          کافر کافر مسلم
          کافر مسلم کافر
    وَ تَثْبُتُ الْوَكَالَةُ
      میشود
        بِعَدْلَيْنِ
          با شهادت دو مرد
            در امور مالی 2 شاهد کافی ست
              تمام امور مالی شهادت دو نفر کفایت میکند
            حدود الهی که دو جنبه دارند یک الهی دو مالی
              آیا تبعض در شهادت شهادت را نابود نمیکند
      نمیشود
        وَ لَا يُقْبَلُ فِيهَا شَهَادَةُ النِّسَاءِ
          مُنْفَرِدَاتٍ
            شهادت زنان به تنهایی
          وَ لَا مُنْضَماتٍ
            شهادت یک شاهد مرد و قسم
            شهادت زنان به انضمام مردان
          وکالت یک نوع ولایت است و ولایت با زنها ثابت نمیشود
      نمیشود با
        اگر حقی را که مدعی وکالت ادعای وکالت آن را می نماید عین خارجی باشد
        اگر حقی را که مدعی وکالت ادعای وکالت آن را می نماید دین باشد
    وَ لَا تَثْبُتُ
      بِشَاهِدٍ وَ يَمِينٍ
        وکالت با شاهد و یمین ثابت نمیشود
          شهادت زنها منفردا
          شهادت با ضمیمه
          شهادت با قسم
      بِتَصْدِيقِ الْغَرِيمِ
        تصدیق بدهکاری که پول را به شخصی داده که خود را وکیل طلبکار معرفی کرده ست
  احکام وکالت
    وَ لَا يَتَجَاوَزُ الْوَكِيلُ مَا حُدَّ لَهُ
      وکیل حق تجاوز از محدوده وکالت را نداده
        اگر مولی راضی به تجاوز نباشد صحیح نخواهد بود
        إِلَّا أَنْ تَشْهَدَ الْعَادَةُ بِدُخُولِهِ كـَ
          در صورتی که عرف به آن شهادت دهد
          کَ
            الزِّيَادَةِ فِي ثَمَنِ مَا وُكِّلَ فِي بَيْعِهِ
              در طرف زیاده
            وَ النَّقِيصَةِ فِي ثَمَنِ مَا وُكِّلَ فِي شِرَائِهِ.
              و درطرف نقصان
    وَ الْوَكِيلُ أَمِينٌ لَا يَضْمَنُ إِلَّا بِالتَّفْرِيطِ أَوِ التَّعَدِّي
      جز در صورتی که
        تفریط کند
        یا تعدی کند
      وَ يَجِبُ عَلَيْهِ تَسْلِيمُ مَا فِي يَدِهِ إِلَى الْمُوَكِّلِ
        شرط وجوب تسلیم اموال
          إِذَا طُولِبَ بِهِ
            موکل مطالبه کند
              فَلَوْ أَخَّرَ مَعَ الْإِمْكَانِ ضَمِنَ
                شرعا و عرفا امکان تحویل آنها ممکن باشد
              وَ لَهُ أَنْ يَمْتَنِعَ حَتَّى يُشْهِدَ
                وکیل میتواند از تحویل اموال امتناع ورزد تا اینکه شاهد بگیرد
            وَ كَذَا كُلُّ مَنْ عَلَيْهِ حَقٌّ وَ إِنْ كَانَ وَدِيعَةً
      اجماعاً وکیل امین ضامن نمی باشد
    وَ الْوَكِيلُ فِي الْوَدِيعَةِ
      لَا يَجِبُ عَلَيْهِ الْإِشْهَادُ
        وکیل در ودیعه {امانت گذاری}نزد شخص دیگر
      بِخِلَافِ الْوَكِيلِ فِي قَضَاءِ الدَّيْنِ وَ تَسْلِيمِ الْمَبِيعِ
        وَ لَوْ لَمْ يُشْهِدْ (در غیر ودیعه) ضَمِنَ
        تحویل مال بدون شاهد جایز نمی باشد
          کسی که وکیل است تا دین موکل را به طلبکار بدهد
          کسی که وکیل ست تا کالای فروخته شده را به مشتری تحویل دهد
    وَ يَجُوزُ لِلْوَكِيلِ تَوَلِّي طَرَفَيِ الْعَقْدِ
      بِإِذْنِ الْمُوَكِّلِ
        وکالت یک عقد طرفینی با اجازه موکل جایز ست
          هر دو میتوانند وکالت را در حضور دیگری یا در غیاب وی باطل کند
          اگر وکیل خودش را برکنار کند
            وکالت باطل میشود مطلقا
              خواه موکل از آن اطلاع یابد و خواه آگاه نشود
  لَوِ اخْتَلَفَا
    فِي أَصْلِ الْوَكَالَةِ
      حَلَفَ الْمُنْكِرُ
        هر کدام منکر وکالت باشند قسم میخورد
        دلیل
          اصل عدم وکالت ست
    فِي الرَّدِّ
      حَلَفَ الْمُوَكِّلُ
        نظر شهیدین
          موکل قسم میخورد
            با فرض اینکه وکیل بینه نداشته باشد
          دلیل
            اصل به عدم بازگشت مال ست
      وَ قِيلَ: الْوَكِيلُ
        إِلَّا أَنْ يَكُونَ بِجُعْلٍ
          در صورتی که وکالت بدون مزد باشد وکیل قسم میخورد
      رد مال به موکل
    وَ فِي التَّلَفِ
      حَلَفَ الْوَكِيلُ
        با اینکه وکیل مدعی است قسم میخورد و کار را به نفع خود تمام میکند
        دلیل
          وکیل امین است و تا خیانت او به اثبات نرسید قولش مقبول است.
        برخی فقها
          موکل قسم میخورد
      تلف مال موکل در دست وکیل
    وَ كَذَا
      فِي التَّفْرِيطِ
        مشهور
          وکیل قسم میخورد
        دلیل
          اصل عدم افراط و تفریط
            قولش موافق اصل است و منکر است لذا قولش مقدم میشود
      وَ فِي الْقِيمَةِ
        قول وکیل با قسم مقدم میشود. چون قولش موافق اصل است.
        دلیل
          اصل: عدم زیاده همان اصل برائت است
        اینجا وکیل قبول دارد که ضامن است و تلف صورت گرفته
      هر دو قبول دارند تلف شده است
    وَ لَوْ زَوَّجَهُ امْرَأَةً بِدَعْوَى الْوَكَالَةِ
      فَأَنْكَرَ الزَّوْجُ
        حَلَفَ
          یعنی موکل میگوید: من وکالت در ازدواج به وکیل ندادم
          دلیل
            اصل عدم وکالت ست
        وَ عَلَى الْوَكِيلِ نِصْفُ الْمَهْرِ
          نصف مهر بر وکیل و نصف دیگر بر موکل
      وَ لَهَا التَّزْوِيجُ
        چون نکاحی صورت نگرفته میتواند با دیگری ازدواج کند
      وَ قِيلَ: يَبْطُلُ ظَاهِراً وَ لَا غُرْمَ عَلَى الْوَكِيلِ
        برخی فقها
        عقد به واسطه قسم خوردن موکل باطل میشود و غرامتی بر عهده وکیل ثابت نمیشود
      وکیلبا ادعای وکالت، موکل را به ازدواج زنی در آورد
    وَ لَوِ اخْتَلَفَا
      فِي تَصَرُّفِ الْوَكِيلِ
        تصرف به معنای عام است
          یعنی نقل و انتقال یا اعمال نظر کارشناسی روی مبیع
          وکیل بگوید فروختم یا قبض کردم یا خریدم
        اقوال
          حَلَفَ
            مشهور فقها
              وکیل قسم میخورد و قول او پذیرفته میشود
          وَ قِيلَ: الْمُوَكِّلُ
            موکل قسم میخورد
            دلیل
              اصل عدم تصرف ست
              اصل باقی ماندن ملکیت مالک بر مال ست
      وَ كَذَا الْخِلَافُ لَوْ تَنَازَعَا فِي قَدْرِ الثَّمَنِ الَّذِي اشْتُرِيَتْ بِهِ السِّلْعَةُ
        قیمت مالی که در دست وکیل تلف شده است
          وکیل قسم میخورد
            قول وکیل مقدم است
          دلیل
            اصل عدم زیاده ست
          مثال
            کالا را وکیل 100 تومن خریده در بازار نیز 100 تومن ست
              اما موکل ادعا کند که وکیل 80 تومن خریده ست