2. شباهات نظری: توحید
الأربعاء, نوفمبر 09, 2016
04:15 ب.ظ
[مسئله توحید] چرا بزرگان معارفی ما هر چه بیشتر پیش رفتند خضوعشان نسبت به تصوف و عرفان بیشتر شد؟ به خاطر حجم انبوه معارف نظری که تطابق داشت: علم الهی، اعیان ثابته و . . . و مهم تر از همه دو مسئله اساسی توحید و انسان کامل.
وقتی در این دو معرفت کلان متصوفه با روایات مراجعه می کنیم تطابق فوق العادة است.
به لحاظ رشدی که در فضای انسان کامل در دنیای تشیع رخ داد، اگر کلمات عرفا را ببینیم این تطابق کاملا ملموس است. اما در فضای توحید هنوز عمومی نشده و شاید صلاح هم این باشد که عمومی نشود. به طور کلی، آیات و روایات کمی هستند که معارف سطح بالا را بیان می کنند. اما در همین مسئله توحید هر چند که حقیقت توحید در سطوح مختلف توحید ارائه می شود، اما توحید در سطح عالی و راقی اش به نحو وسیع در جوامع روایی ما مطرح شده است. حدود 13 طایفه از آیات و روایات این حقیقت را ارائه می کنند. آن هم به لحاظ همان ظهور اولیه اش. (این 13 طائفه را یک بار گفته ایم. به نظرم در تمهید القواعد)  دلیل انکار خیلی افراد نفهمیدن دقیق وحدت شخصی وجود است. آن را حلول یا اتحاد یا همه چیز خدایی یا . . . معنا می کنند. 
و الا اگر معیت را در *و هو معکم أین ما کنتم* بخواهیم توضیح دهیم به حقیقت معنای کلمه باید همین وحدت وجود را قائل شویم.
یا مثلا در روایت می گوید "یا من لا یزید فی ملکه شیئ یا من لا ینقص من ملکه شیئ" یعنی در مملکت حضرت حق نه چیزی اضافه می شود و نه چیزی کم می شود. علیت باید اینطور معنا شود و فقط با وحدت شخصیه وجود درک می شود
احتجاج 2 ص 179: فی جواب الزندیق الذی سأله . . . لا حد له . . . قال و لمن قال لان کل و اذا احتمل التحدید احتمل الزیادة . . . فهو غیر محدود (یعنی نامحدود بودن از همه جهت)
در برخی روایات می گوید در همه مکان هست و در روایات دیگر می گوید در مکان نیست. این تنها با بینهایتی حق می سازد
"التوحید ظاهره فی باطنه و باطنه فی ظاهره"
"ان الله کان لم یزل بلازمان و لامکان و هو الآن کما کان. لا یخلو منه مکان"
این ها همه در فضای توحیدی که عرفا مطرح می کنند حل می شود
در اقبال 1 ص 382 دعای امام حسن مجتبی در شب قدر: یا باطنا فی ظهوره و یا ظاهرا فی بطونه یا باطنا لیس یخفی یا ظاهرا لیس یری . . . یا غائبا غیر مفقود 
سبحان من لیس کمثله شیئ و هو السمیع البصیر سبحان من هو هکذا و لا هکذا غیره
معنای حقیقی این ها در حکمت متعالیه و عرفان حل می شود
این ها را که کار کنیم می فهمیم چرا بزرگان شیعه گرایش به عرفان دارند و عرفا گرایش به تشیع دارند
در بحث تشبیه و تنزیه این تقارب خیلی شدید است.
[کم کاری های در حوزه معارف دین و تحلیل برخی علل آن]
ما در حوزه معارف کار نمی کنیم. حتی در حوزه امروز بعد از زحماتی که شخصیت ها کشیده اند هم کم کاری فراوان است. چند تا درس توحید صدوق داده می شود؟ چند تا توحید کافی گفته می شود؟ باید چندین درس خارج توحید داشته باشیم. علامه طباطبائی می فرمودند: حوزه های علمیه در مورد بحث معاد در صباوت به سر می برند!
نمی خواهیم بگوییم در فقه نباید کار شود بلکه می خواهیم بگوییم در همه دین باید کار شود. 
در فقه معارف کار نکرده ایم لذا اصول فقه آن را هم نداریم. یک مقدارش در مقدمه تفاسیر بیان شده. فقه حوزه قانون است. اخلاق و سلوک فضای تربیت است. اصولش متفاوت است.
البته شاید یک علتش این باشد که محتوای این ها مشکل است: *هو معکم این ما کنتم* فهمش واقعا مشکل است. 
یک علت دیگرش هم این است که پیش نیازهایش را هم ندارند. هنوز حمل حقیقت و رقیقت را نمی توانند بفهمد
یک مشکل این افراد مخالف این است که فکر می کنند که باید همه را بکوبند تا اهل بیت بالا بروند. نخیر، چشم را باز کنیم و ببینیم امیرالمؤمنین در اوج است. اگر چشم را ببندیم و فقط حضرت امیر را ببینیم که در اوج بودن حضرت امیر علیه السلام امر عجیبی نخواهد بود. هنر این است که همه را ببینیم و در عین حال حضرت را در اوج ببینیم.