2. شباهات نظری: انسان کامل یا همان امامت و ولایت
الثلاثاء, اكتوبر 25, 2016
09:04 ق.ظ
محوری ترین حلقه ارتباط میان تصوف و تشیع این معنا است.
مسئله امامت مسئله محوری تشیع است و از طرفی مغز عرفان هم مسئله انسان کامل است.
خود اهل سنت مسئله شریعت و حقیقت را جدی در نظر گرفته اند و قائلند نیازی به طریقت نداریم (طریقت یعنی ولایت یعنی کسی که دست ما را بگیرد و از شریعت به حقیقت برساند) . در این میان یک طائفه از اهل سنت بلند شدند و گفتند نیاز به طریقت داریم! 
در فضای شیعی دو برداشت از مسئله امامت است: 
یک برداشت این است که این ها منسوب از طرف رسول الله اند (نگاه این افراد به خود رسول الله و صدور معجزات از ایشان هم نگاه خاصی است.) واجب الاطاعة هستند. مرجع علمی برای فهم شریعت هستند. این ها باید رهبر باشند و . . . اما اگر بخواهید وارد این فضا شوید که علم غیب دارند، ملک و ملکوت در دست این هاست و . . . این ها غلو حساب می شود. اگر این فضای شیعه را در نظر بگیریم تفاوت عمده ای با عرفان وجود دارد و عرفان در این منظر از تشیع 
اما برداشت غالب امروزی در فضای شیعی انطباق شگفتی بین برداشت شیعه از مسئله امامت و برداشت عرفان از انسان کامل دارد. مثلا زیارت جامعه کبیره را مقایسه کنید با برداشت عرفا از بحث قطب عالم، احساس می کنید که این زیارت یک متن عرفانی است!
شواهد در میان کتب عرفانی مفصل است. انتهای تمهید القواعد، انتهای مصباح الانس، پایان نامه ها و کتبی در خصوص انسان کامل نوشته شده، ابواب فراوانی از فتوحات مکیه
برخی از عمده ترین نمونه ها در کلمات عرفا
انسان کامل مظهریت نسبت به اسم اعظم خداوند دارد. جامع ترین موجود پس از خداوند است. او حضرت جامعه است که تمام حضرات را در خودش جمع کرده. عین ثابت اسم جامع الله است و . . .
حالا در مضامین دینی آیات و روایات نبوی و روایات ائمه نگاه کنیم: علم آدم الاسماء کلها، آیات راجع به وجه الله (که تحقیق جالبی است آیات وجه الله را کنار هم بگذارید) ائمه می گویند وجه الله ما هستیم. روایت دیگری داریم که "ان الله خلق آدم علی صورته" این روایت، در روایات دیگر برخی جاها تأیید شده و برخی جاها رد شده. آنی که رد شده به خاطر برداشت تجسم است اما آنی که تأیید شده
وجه یعنی همان صورت. ابن عربی خیلی زیبا توضیح می دهد که مراد مظهریت اسماء است.
الله نور السموات و الارض ارتباطش با وجه الله چیست؟ و ارتباط ائمه با آن نور و این وجه چیست
کان امیرالمؤمنین: ما لله عز و جل آیة هی اکبر منّی (آیه، وجه)
در زیارت حضرت می خوانیم: "السلام علیک یا آیة الله العظمی"
"انا الحجة العظمی و الآیة الکبری"
روایتی داریم که  فِي يَنَابِيعِ الْمَوَدَّةِ ص 130 بسنده عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ (صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ) يَوْمَ فُتِحَتْ خَيْبَرُ بِقُدرَةِ اللَّهِ: لَوْ لَا أَنْ تَقُولَ فِيكَ طَوَائِفُ مِنْ أُمَّتِي مَا قَالَتِ النَّصَارَى فِي عِيسَى بْنِ مَرْيَمَ لَقُلْتُ فِيكَ مَقَالًا لَا تَمُرُّ عَلَى مَلَإٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلَّا أَخَذُوا مِنْ تُرَابِ رِجْلَيْكَ وَ فَضْلِ طَهُورِكَ يَسْتَشْفُونَ بِه‏ . . .
این روایت چه می خواهد بگوید
زمزم عرفان ص 329 : آقای بهجت می پرسند کدام فضیلت حضرت امیر است که حضرت رسول بیان نکردند که اگر بیان می کردند مردم گمراه می شدند؟ آقای ری شهری می گوید ایشان به من جواب را گفتند اما من مصلحت نمی دانم بیان کنم. خب این چه می تواند باشد؟ احتمالا کلامی است که می خواهد امیر المؤمنین را در حد ربوبیت می خواهد بالا ببرد
نمونه های دیگر در کلمات عرفا
خلیفة الله (جامعیت او باعث می شود که او خلیفة الله شود) جانشین خدا بر کل ماسوی است تکوینا و تشریعا (مطلقا)
واسطه فیض بودن: جامی در نقد النصوص ص 97: و هو الواسطه بین الحق و الخلق و به و مرتبته . . . و انه عمد السموات و الارض . . . ( قاعده الواحد اجازه عملکرد مستقیم خداوند در کثرات را نمی دهد.) 
نسفی در الانسان الکامل: "و اين انسان كامل هميشه در عالم باشد و زيادت از يكى نباشد از جهت آنكه تمامت موجودات همچون يك شخص است، و انسان كامل دل آن شخص است، و موجودات بيدل نتوانند بود؛ پس انسان كامل هميشه در عالم باشد؛ و دل زيادت از يكى نبود، پس انسان كامل در عالم زيادت از يكى نباشد."
ببینید چه گراهایی داده می شود به آن چه که تشیع می گوید! می گویند یک انسان کامل عصری (یعنی در هر عصری) و انسان کامل مطلق داریم (که مصداقش حضرت رسول است) و انسان کامل نسبی مانند این که به آدم های متفاوت از جهت علمی می گوییم آیت الله. یا می گوییم استاد دانشگاه اما مراتبشان بسیار متفاوت است. می گوید. انسان کاملعصری در هر عصر بیش از یکی نیست! ما در مورد امام چه می گوییم؟
"چون كار به محمّد رسيد، فرمود كه بعد از من پيغمبر نخواهد بود تا خلق را به دين من دعوت كنند. بعد از من كسانى كه پيرو من باشند، و مقرّب حضرت خدا باشند، نام ايشان اولياست. اين اوليا خلق را به دين من دعوت كنند. اسم ولى در دين محمّد پيدا آمد. خداى تعالى دوازده كس را از امّت محمّد برگزيد، و مقرّب حضرت خود گردانيد، و به ولايت خود مخصوص كرد، و ايشان را نايبان حضرت محمّد گردانيد كه‏ «العلماء ورثة الانبياء». در حق اين دوازده كس فرمود «علماء امّتى كانبياء بنى اسرائيل».  به نزديك شيخ ولى در امّت محمد همين دوازده كس بيش نيستند. و ولى آخرين كه ولى دوازدهم باشد خاتم اولياست و مهدى و صاحب زمان نام اوست."
توجه کنید که در آن فضا اگر کسی بگوید من محبت اهل بیت را به هیچ چیز ترجیح نمی دهم به نظر من این فرد شیعه است! ما اگر در آن فضاها می بودیم همین مقدار را هم ابراز نمی کردیم. با این وجود آن ها از این هم فراتر رفته اند. گفته اند: بعد از رسول الله باید کسی بیاید که وارث تمام چیزهایی باشد که رسول الله آورده است. تمام سرمایه های رسول الله را تحمل کند. چون قائلند آن چه که انبیاء به عالم آورده نمی تواند از بین برود. بعد می گویند آن شخص ابوبکر نیست ابوبکر تحت ولایت آن ولی است. بعد ما می گوییم چرا ابوبکر را ضمنا تأیید کرده است!
سریان انسان کامل در کل هستی. اگر عرفا این حرف ها را نمی زدند ما آیات و روایات خودمان را نمی فهمیدیم. محقق قیصری: و یوید ما ذکرنا قول امیرالمؤمنین: انا جنب الله الذی فرطتم فیه و . . . (حافظ رجب برسی این دست روایات را به تفصیل آورده است)
نمونه های در روایات:
در روایات داریم فبهم ملأت سمائک و ارضک حتی اظهر ان لا اله الا انت (یعنی ائمه معصومین هستی را پر کرده اند که توحید معلوم شود. باید واسطه اهل بیت باشد تا توحید معلوم شود)
امام باقر: ان الله اول ما خلق، خلق محمدا و عترته الهداة
ان الله خلق نور محمد قبل مخلوقات
قال نور نبیک یا جابر
ان اول ما خلق الله عز و جل نورنا
نور سماوات و ارض ما اهل بیت هستیم
انا القیم الکامل الجامع
نحن السبب بینکم و بین الله عز و جل
مبدأ الوجود و غایته (این ها تماما فرهنگ عرفانی است و فقط)
نحن علة الوجود
البته راوی این روایات مثلا محمد بن سنان است که متهم به غلو است. اما رجالیون اخیر دیگر این نظرات را ندارند. علتش هم این است که از زمانی که عرفان در فضای شیعه آمد فهمیدند که می تواند انسانی دارای این مقامات باشد و خدا هم نباشد. لذا دیگر این راویان به خاطر این روایاتشان متهم به غلو نشدند.
انا اقمت السموات و الارض بنور ربه
ما من شیئ الا و انتم له السبب و الیه السبیل
انا مخرج العیون و . . . و مخرج الثمار
و اشهد انک نور الله الذی لم یطفأ
نحن صنائع ربنا و . . . (به لحاظ کلمات قبل کاملا مشخص است که فضای هستی شناسی است)
انا من الله و الکل منی
باسمی تکونت الکائنات و باسمی دعی الانبیاء
ثم فتق منه نور علی . . .
ان الله اخترعنی من ذاته و انا غیر منفصل عنه
من نمی دانم چرا این بحث ها وارد فضای کلام نشده. البته شاید چون معنایش سخت است در کلام کنار گذاشته شده است.
اما المعنی فنحن المعانی و مظاهره فیکم (تفویض در ادامه روایت به معنای وساطت است)
وقتی به این روایات نگاه می کنیم می بینیم که اصلا ادبیات، ادبیات عرفاست. نوع نگاه ها، پردازش ها
وحدت انسان کامل در هر زمان: 
مهم ترین نقطه این تشابه این است که عرفا قائلند که در هر زمان یک انسان کامل تام است. در عرض هم نیستند. و با رفتن انسان این گونه از زمین است که قیامت برپا می شود. همه این ها با دقت در کلمات عرفا آمده است. شخصیتی مانند ابن خلدون (که از جهات مختلف شخصیتش روشن است: شخصیتی که ذهنش دنبال شناسایی گروه ها، مقدمات، مبانی و اهدافشان است) قضاوتی که در مورد متصوفه می کند جالب است. بیانشان این است (خود ابن خلدون هم مخالف با متصوفه است): 
مقدمه تاریخ ابن خلدون ص 386 :  و ظهر في كلام المتصوّفة القول بالقطب و معناه رأس العارفين.
يزعمون أنّه لا يمكن أن يساويه أحد في مقامه في المعرفة حتّى يقبضه الله. ثمّ يورّث مقامه لآخر من أهل العرفان. و قد أشار إلى ذلك ابن سينا في كتاب الإشارات في فضول التّصوّف منها فقال: «جلّ جناب الحقّ أن يكون شرعة لكلّ وارد أو يطّلع عليه إلّا الواحد بعد الواحد». و هذا كلام لا تقوم عليه حجّة عقليّة.
و لا دليل شرعيّ و إنّما هو من أنواع الخطابة و هو بعينه ما تقوله الرّافضة و دانوا به. ثمّ قالوا بترتيب وجود الإبدال بعد هذا القطب كما قاله الشّيعة في النّقباء.
توجه شود که ممکن است متصوفه خیلی ها را به عنوان قطب بدانند اما این با قطب الاقطاب تفاوت می کند. آن در هر عصری تنها یکی است.
به عنوان شاهد برای ابن خلدون که کلام عرفا واقعا این است
سراج طوسی در اللمع فی التصوف ص 458 (اولین دائرة المعارف عرفانی است) بخشی از آن در کتاب عرفان و عترت ص 107 نقل شده: و يقال انّ عليّا رضى الله عنه كان اذا جآء وقت الصلاة يتزلزل‏ و يتغيّر لونه‏ . . . ألا ترى انّ هؤلآء لا ينكرون شيئا من علومهم و هم ينكرون علوم هؤلآء الّا ما شآء الله و كلّ صنف من هؤلآء اذا تبحّر فى علمه فصار متقنا فى فهمه فهو السيّد لأصحابه لا بدّ لهم من الرجوع اليه فيما يشكل عليهم، فاذا اجتمعت هذه الاقسام الاربعة فى واحد فهو الامام الكامل و هو القطب و الحجّة و الداعى الى‏[1] المنهج‏[2] و المحجّة كما روى عن علىّ بن ابى طالب‏[3] رضى الله عنه انّه قال فى‏[4] كلام له لكميل ابن‏[5] زياد اللهمّ‏[6] بلى لا تخلو الارض من قايم لله‏[7] بحججه ليلّا تبطل آياته و تدحض حجّته اولئك الاقلّون عددا الأعظمون عند الله‏[8] تعالى قدرا
در یک کتاب دیگر (فراموشی از نویسنده است): ان الولی و الصدیق حجة الله علی خلقه . . . اولئک خلفاء الله فی بلاده (می بینید عین تعبیر حضرت امیر را به کار می برد بلکه خواهیم گفت بالاتر از این: واژه هایی مانند امام که شهرت کامل در شیعه دارد را به کار می برند.)
عصمت انسان کامل:
عموم اهل تسنن امامان را در حد راوی ثقه عادل می دانند. اما در میان این اهل تسنن یک گروهی شان که متصوفه اند می گویند این ها از همان معدنی می گیرند که از رسول الله گرفته. در فص شیثی ابن عربی مفصلا این را بیان می کند. با این لفظ به کار می برند. می گویند اگر کسی غیر از آن ها هم به این مقام رسید نباید به او بگوییم امام (ج 3 ص 137) چون مظهر اسم العادل، العالم و . . . خداوند هستند. لذا در این ها قیاس معنا ندارد. این ها به اصل معدنی که رسول الله متصل بود متصلند.
در اهل سنت کسی به عصمت اهل بیت قائل نیست و تازه عصمت رسول الله هم میان آن ها محل بحث است. (البته این در مورد آن ها خیلی جالب است که با این وجود صحابه را عملا در حد عصمت قبول دارند!!!)
واژه های به کار رفته در مورد انسان کامل:
امام، حجة الله، ولی، وصی، قائم بالله
خاتم اولیا، انسان کامل، امام، قطب، جام جهان نما، تریاق بزرگ، اکسیر اعظم، واحد، قوس و . . .
محقق کاشانی مکررا از واژه امام استفاده می کند در حالی که واژه امام به لحاظ کلامی در میان امامیه روشن بود
مولوی در شعری می گوید : 
پرده‏هاى نور دان چندين طبق‏
ز انكه هفصد پرده دارد نور حق‏
صف صف‏اند اين پرده‏هاشان تا امام‏
از پس هر پرده قومى را مقام‏
مصداق انسان کامل:
عرفا این امام را به نص می دانند نه به بیعت!
ابن عربی یک جایی در فصوص در توضیح ویژگی های امام حرف امامیه را می زند طوری که همه به او هجمه کرده اند. بعد بلافاصله می گوید البته فکر نکنید اینی که من می گویم حرف امامیه است!
این ها از اول ندای امیرالمؤمنین می داده اند. انگیزه ی سودجویانه ای هم نمی توانند داشته باشند
حسن بصری دائما از حکومت در فرار بود. جملاتش راجع به حجاج بن یوسف عجیب است. حجاج یوسف شخصیتی است که ما اگر در آن زمان می بودیم از یک کیلومتری حجاج تقیه را شروع می کردیم. با این وجود حسن بصری در مقابل حجاج حرف هایی زده و تمجیدهایی از امیرالمؤمنین در جلوی حجاج کرده که شگفت آور است.
چرا عمربن عبد العزیز ملاطفت نشان داد؟ ریشه دارد.
جنید بغدادی شیخ الطائفه بوده است. قبل از ابن عربی افرادی بوده اند که آن ها بزرگ عارفان بوده اند. از جمله آن ها جنید بغدادی بوده است.
بعد نبینا علی ابن ابیطالب . . . سپس نامه حسن بصری را به امام مجتبی را می آورد که جالب است خطاب هایی که به امام در آن نامه می کند
البته کسانی مانند عبادبن کثیر صوفی کوفی هم بوده اند که امام را اذیت کرده است اما این ها کم بوده اند
الدر المکنون و الجوهر المصون کتابی از ابن عربی در علم حروف است. در ص 45 تا 48 : تا امام صادق را با لفظ امام به کار می برد
ابن عربی در رساله صلوات که در انتساب این رساله به ابن عربی اختلاف است.عثمان یحیی در مناقب می گوید مال ابن عربی است. اما در کتاب الشیخ الاکبر ص 258 گفته شده منسوب به محیی الدین است. اما قطعا در نحله محیی الدینی نوشته شده است. در این رساله تمام 14 معصوم را اسم می برد با ادبیات عرفانی محیی الدینی بر آن ها صلوات می فرستد و تمجید می کند: "و جمیع خلقه . . . علی سیدنا . . . اصل الوجود و عین الشاهد و المشهود اول الاوائل، . . . و علی الجوهرة القدسیة فی تعین الانسیة صورة النفس الکلیة"
این اگر منسوب به ابن عربی هم باشد معنا دارد.
ما در آشنایی با عرفان اسلامی ص 367  آورده ایم که: آقای حسن زاده در نکته 797 از کتاب هزار و یک نکته بحثی دارند که راجع به تحریف کتب است.
در رساله "امام مهدی در عرفان اسلامی از منظر ابن عربی" آقای دهقان موارد فراوان تری از تحریف ها در کلام ابن عربی را مطرح کرده
در دو چاپ اخیر الیواقیت و الجواهر فتوحات جمله ای را در مورد امام زمان نقل می کند و می گوید که جد او حسن بن علی است. در کتب دیگر که از فتوحات نقل می کنند حسین بن علی آمده. این را ممکن است بگوییم اشتباه چاپی بوده است. اما مهم تر این است که در این کتبی که از فتوحات نقل کرده اند بعد از آن یکی یکی ائمه را تا امام زمان نام می برد و این در چاپ های فتوحات حذف شده!!!:
"و عبارة الشيخ محيي الدين في الباب السادس و الستين و ثلثمائة من «الفتوحات»: و اعلموا أنه لا بد من خروج المهدي عليه السلام لكن لا يخرج حتى تمتلى‏ء الأرض جورا و ظلما فيملؤها قسطا و عدلا و لو لم يكن من الدنيا إلا يوم واحد طول اللّه تعالى ذلك اليوم حتى يلي ذلك الخليفة و هو من عترة رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم من ولد فاطمة رضي اللّه عنها جده الحسين بن علي بن أبي طالب و والده حسن العسكري ابن الإمام علي النقي بالنون ابن محمد التقي بالتاء ابن الإمام علي الرضا ابن الإمام موسى الكاظم ابن الإمام جعفر الصادق ابن الإمام محمد الباقر ابن الإمام زين العابدين علي ابن الإمام الحسين ابن الإمام علي بن أبي طالب رضي اللّه عنه يواطى‏ء اسمه اسم رسول اللّه صلى اللّه عليه و سلم يبايعه المسلمون "
شیخ بهایی هم درشرح حدیث 36 اربعین هم این عبارات را از فتوحات نقل می کند.
کشف المحجوب اولین کتاب دائرة المعارفی فارسی از سنخ اللمع است می گوید: "باب فى ذكر ائمّتهم من اهل البيت و اهل بيت پيغامبر عم‏ آنان كى به طهارت اصلى مخصوصند هر يكى را اندرين معانى قدمى تمامست و جمله قدوه اين طايفه بوده‏اند خاصّ و عامّ ايشان و من از روزكار كروهى ازيشان طرفى بيان كنم ان‏شاءالله عزّ و جلّ. منهم جكربند مصطفى و ريحان دل مرتضى و قرّة العين زهرا 
ابو محمّد الحسن بن على كرّم اللّه وجهه‏"سپس یکی یکی اهل بیت را ویژگی هایشان را می گوید و می ستاید
التحرف ص 27
مهدویت از نگاه عرفا:
ابیاتی از مولانا که در کتاب ریشه های هویتی تشیع و عرفان نوشته خواجوی ص 356 نقل شده را می خوانیم. البته خیلی از ابیات در بین حذف شده اند. این ابیات از دفتر دوم از بیت 3705 به بعد است
نيستشان از همدگر يك دم امان‏
مرغ جانها را در اين آخر زمان‏
كاو دهد صلح و نماند جور ما
هم سليمان هست اندر دور ما
تا به إلا و خَلا فِيها نَذِيرٌ
قول‏ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ را ياد گير
از خليفه‏ى حق و صاحب همتى‏
گفت خود خالى نبوده ست امتى‏
كز صفاشان بى‏غش و بى‏غل كند
مرغ جانها را چنان يكدل كند
مسلمون را گفت نفس واحده‏
مشفقان گردند همچون والده‏
ور نه هر يك دشمن مطلق بدند
نفس واحد از رسول حق شدند
. . . 
بحر مى‏داند زبان ما تمام‏
ما همه مرغابيانيم اى غلام‏
در سليمان تا ابد داريم سير
پس سليمان بحر آمد ما چو طير
تا چو داود آب سازد صد زره‏
با سليمان پاى در دريا بنه‏
ليك غيرت چشم بند و ساحر است‏
آن سليمان پيش جمله حاضر است‏
او به پيش ما و ما از وى ملول‏
تا ز جهل و خوابناكى و فضول‏
تا سلیمان امین معنوی 
در نیاید بر نخیزد این دوئی
لفظ سلیمان در کلام مولانا به قدری قرائن دارد که جز حضرت مهدی نمی توان تطبیق کرد
این همان حرف عرفاست که سیر و سلوک در متن ولایت معصومین است
همان ادبیاتی است که شیعه می گوید باید یک نفر در طراز رسول الله باشد.
حضرت حجت را عدل قرآن می داند: فتوحات 3 / 329 : فهو و القرآن اخوان (شباهت را با حدیث ثقلین ببینید) ابن عربی مفصلا راجع به حضرت حجت صحبت می کند ویژگی های فراوان ایشان را بیان کرده. حتی مفصلا وقایع بعد از ظهور را بیان می کند که وزرای حضرت کی هستند و . . . ترکیبی از شهود و نقل و اجتهاد در این حوزه ها است
در کتب دیگرش مانند عنقاء مغرب، دیوان شعر هم حضرت حجت را توضیح داده
در عرفای بعدی هم کلمات او تأثیر گذاشته
صدر الدین قونوی: هم از باب سعد الدین حمّویة (استاد قونوی) که خیلی به مسئله حضرت حجت می پردازد که شگفتی متصوفه را برمی انگیزد و یک داستان جالبی دارد. 
در وصیت نامه اش اینطور می گوید:بسم الله الرحمن الرحيم يقول العبد الفقير إلى رحمة الله و رضوانه و لطفه الخاص و عفوه و غفرانه محمد بن‏ اسحق بن محمد بن يوسف بن علي كاتب هذه الوصية مشهدا على نفسه من حضره المؤمنون و من غاب عنه مما يقدر وقوفه على هذه الوصية انه موقن بأن الله تعالى واحد أحد فرد صمد لم يلد و لم يولد و لم يكن له كفوا أحد و ان الله بعث من اختار من صفوته إلى خلقه عموما كنبينا محمد صلى الله عليه و سلم و على آله و خصوصا كباقي الرسل إلى طائفة مخصوصة حق ... و أوصيهم أيضا أن يغسلوني بمقتضى ما هو مذكور في كتب الحديث لا بمقتضى ما هو مذكور في كتب الفقه و يكفنوني في ثياب الشيخ محي الدين رضي الله عنه و في إزار أبيض أيضا و يبسطوا في اللحد سجادة الشيخ أوحد الدين الكرماني رحمة الله عليه ... و تصانيفي يحمل إلى عفيف الدين تكون تذكرة له مني مع الوصية أن لا يصف بهذه إلا على من يرى أهلية الإنتفاع بها ... و أوصى أصحابي ان لا يخوضوا بعدي في مشكلات المعارف الذوقية محملاتها بل يقتصروا على التأمل الصريح منها و المنصوص دون تفقه بتأويل فيما سوى الجلي الصريح و سواء كان ذلك في كلامي أو في كلام الشيخ رضي الله عنه فهذه مسدود بعدي فلا تقبلوا كلاما من ذوق أحد، اللهم‏ إلا من‏ ادرك‏ منهم‏ الإمام‏ محمد المهدي‏ عليه السلام فليبلغه سلامي و ليأخذ عنه ما يخبره به من المعارف لا غير.
و قد استدلوا على وصيته بعدم تغسيله وفقا للفتاوى الفقهية و انه يغتسل وفقا للنصوص و الأحاديث الشرعية انه لم يركن إلى المذاهب الفقهية السائدة وقتئذ فوصيته خير دليل على عدم إتباعه لتلك المذاهب.
و أما إحالة مريديه إلى الإمام المهدي أرواحنا فداه في حل العويصات فدليل واضح على تشيعه و إعتقاده بحيوة الإمام الثاني عشر عليه السلام.
نقل از کتاب "القول المتين فى تشيع الشيخ الأكبر، ج‏1، ص: 477و 476"
اشکال یکی از بچه ها نسبت به این که این چه حرفی بوده در وصیتش که بعد از من به سراغ ذوق هیچ کسی نروید؟!
پاسخ: مراد ذوقی است که خلاف ذوق شیخ و خودش باشد
این مطلب که بعد از ابن عربی در حوزه کشف و شهودات رشد چندانی حاصل نشده به لحاظ تاریخی که ملاحظه می کنیم حرف صحیحی است. جالب است که همه اهل کشف شهود بعد از ابن عربی تأیید کرده اند که او بعد از معصومین در بالاترین رتبه بوده. طرح استاد برای جلوگیری از انحرافات گذاشته اند اگرچه که از این عنوان استادی سوء استفاده می شود. شما نگاه کنید لیست رساله هایی که بعد از انقلاب درآمده فراوان است. چه کسانی له له می زنند که بهشان بگویند آیت الله. دم و دستگاه می آورد موقعیت می آورد. دوست دارند یک عده ای همراهش راه بروند. همین فضاها در عرفان و استاد هم به همین جهات آمده است.
آقای بهجت خودش استاد داشته اما می گفته نیازی به استاد نیست. این به لحاظ فضای عمومی و خطراتی که تهدید می کرده بوده است. به معنای احتیاط است. و الا ایشان شاگردان خصوصی داشته است.
توجه کنیم که اگر حوزه علمیه قم متولی عرفان نشود دیگران می آیند. چرا انتشارات کتب عرفان های دروغین در ایران چند صد هزارتاست؟
در فص شیثی در بحث خاتم الاولیاء مفصلا مطرح می شود. 
ماجرا از حکیم ترمذی شروع شد که 150 سؤال مطرح کرده و گفته که کسی نمی تواند این ها را توضیح دهد جز حضرت حجة. ابن عربی به تمام آن ها پاسخ داده از جمله یکی از سؤالات که در مورد خود حضرت حجت است.
عبارات ابن عربی سطح اولیه اش پیچیده است. نمی توان مذهب او را مشخص کرد. باید دقت کرد. مثلا گاهی قرائن به قدری است که آدم می گوید این دارد امام زمان شیعه را می گوید. بعد بلافاصله می گوید این کسی که من می گوید مهدی المنتظر امامیه نیست. 
محمد رضا قمشه ای رساله ای در این قسمت نوشته و تحقیقاتی صورت گرفته و نشان می دهد که ایشان سه خاتم الاولیاء مطرح می کند: خاتم الاولیاء مطلقه. قیصری این را به معنای بار مثبت گرفته یعنی وسیع در حالی که مطلقه ایشان در مقابل خاصه است یعنی خاصه بالاتر است همانند نبوت عامه و نبوت خاصه. خاصه یعنی اختصاص دارنده به حضرت رسول
در مورد خاصه دو تا بیان دارد: خاصه کلیه که دقیقا بر قلب محمدیه است و در قد و اندازه ایشان است. یکی هم خاتم الولایة جزئیه
ابن عربی خیلی اهل سفر بوده و بسیاری از آدم ها را که می دیده در اولین نگاه می گفته که از اولیای الهی است و اوصافشان را گفته
با این وجود حساب معصومین را جدا می کند.
جمع بندی اش این می شود که مرادش این است که کسی بعد از معصومین در میان رعایا به رتبه من نمی رسد.
عبارت ابن عربی در فتوحات:
فلنقل في الجواب الختم‏ ختمان‏ ختم يختم اللَّه به الولاية و ختم بختم اللَّه به الولاية المحمدية فأما ختم الولاية على الإطلاق فهو عيسى عليه السلام فهو الولي بالنبوة المطلقة في زمان هذه الأمة و قد حيل بينه و بين نبوة التشريع و الرسالة فينزل في آخر الزمان وارثا خاتما لا ولي بعده بنبوة مطلقة كما أن محمدا صلى اللَّه عليه و سلم خاتم النبوة لا نبوة تشريع بعده و إن كان بعده مثل عيسى من أولي العزم من الرسل و خواص الأنبياء و لكن زال حكمه من هذا المقام لحكم الزمان عليه الذي هو لغيره فينزل وليا ذا نبوة مطلقة يشركه فيها الأولياء المحمديون فهو منا و هو سيدنا فكان أول هذا الأمر نبي و هو آدم و آخره نبي و هو عيسى أعني نبوة الاختصاص فيكون له يوم القيامة حشران حشر معنا و حشر مع الرسل و حشر مع الأنبياء
[ختم الولاية المحمدية]
و أما ختم الولاية المحمدية فهي لرجل من العرب من أكرمها أصلا و يدا و هو في زماننا اليوم موجود عرفت به سنة خمس و تسعين و خمسمائة و رأيت العلامة التي له قد أخفاها الحق (آن علامت ایشان را که خدا مخفی کرده بود برای من ) فيه عن عيون عباده و كشفها لي بمدينة فاس (یکی از شهرهای مراکش) حتى رأيت خاتم الولاية منه و هو خاتم النبوة المطلقة لا يعلمها كثير من الناس و قد ابتلاه اللَّه بأهل الإنكار عليه فيما يتحقق به من الحق في سره من العلم به و كما أن اللَّه ختم بمحمد صلى اللَّه عليه و سلم نبوة الشرائع كذلك ختم اللَّه بالختم المحمدي الولاية التي تحصل من الورث المحمدي لا التي تحصل من سائر الأنبياء فإن من الأولياء من يرث إبراهيم و موسى و عيسى فهؤلاء يوجدون بعد هذا الختم المحمدي و بعده فلا يوجد ولي على قلب محمد صلى اللَّه عليه و سلم هذا معنى خاتم الولاية المحمدية
باز در فتوحات می گوید:
و عين إمام العالمين فقيد
إلا إن ختم الأولياء شهيد
هو الصارم الهندي حين‏ يبيد
هو السيد المهدي من آل أحمد
هو الوابل الوسمي حين يجود
هو الشمس يجلو كل غم و ظلمة
کلا باب 366 فتوحات خواندنی است.
باز در فتوحات در مورد حضرت داریم:
ينفخ‏ الروح‏ في‏ الإسلام‏ يعز الإسلام به بعد ذله و يحيا بعد موته يضع الجزية و يدعو إلى اللَّه بالسيف (ایشان کمال نهایی عارف را ظهور با شمشیر می داند. می گوید این ها مأمور به تبلیغ زبانی هستند نه به شمشیر) فمن أبي قتل و من نازعه خذل يظهر من الدين‏ ما هو الدين عليه في نفسه (آن چیزی که حقیقت دین بر آن است) ما لو كان رسول اللَّه ص لحكم به يرفع المذاهب (مذاهب فقهی چهارگانه برداشته می شود و فقط می شود اسلام) من الأرض فلا يبقى إلا الدين الخالص أعداؤه مقلدة العلماء أهل الاجتهاد (اجتهاد به دو معناست : در فضای اهل تسنن به معنای رأی و قیاس و این ها بود. وقتی وارد فضای شیعی شد که معنایش تغییر کرد. به معنای راه هایی که ما را به قول معصوم منتقل کند. اما اخباری ها فکر می کردند با همان معنای اهل تسنن قرار است وارد شود لذا مخالفت می کردند) لما يرونه من الحكم بخلاف ما ذهبت إليه أئمتهم فيدخلون كرها (با اجبار و کراهت تحت حکم حضرت می آیند) تحت حكمه خوفا من سيفه و سطوته و رغبة فيما لديه يفرح به عامة المسلمين أكثر من خواصهم يبايعه العارفون بالله من أهل الحقائق عن شهود و كشف بتعريف إلهي له رجال إلهيون يقيمون دعوته و ينصرونه هم الوزراء يحملون أثقال المملكة و يعينونه على ما قلده اللَّه ينزل عليه عيسى ابن مريم بالمنارة البيضاء بشرقي دمشق بين مهرودتين متكئا على ملكين ملك عن يمينه و ملك عن يساره يقطر رأسه ماء مثل الجمان يتحدر كأنما خرج من ديماس و الناس في صلاة العصر فيتنحى له الإمام‏
پایان نامه ای هم در مورد مهدویت در کلام ابن عربی شکل گرفته
اندیشه امامت در نگاه عرفا و ارتقاء عنوان خلافت از سطح عمومی اهل تسنن به برداشت متأخر شیعیان
اندلس که ابن عربی در آن جا زندگی می کند، منطقه اسلام اموی است. مسلمانان ناصبی عمدتا آن جا هستند. شرایط طوری است که ابن عبّار که صد سال قبل از ایشان است به صرف اتهام شیعه بودن او را می کشند.
در آن ایام، فاطمیون که سقوط می کنند ده ها هزار شیعه را می کشند.
در فصوص یک عنوان فص دارد و یک شرح فص. عنوان کلید واژه آن فص است. یعنی کل فص خلاصه شده در عنوان. در فص هارونی عنوان فص ایشان این است "فص حکمة امامیة فی کلمة هارونیه"
باید دقت کنیم که اگر کسی مذهب دارد که در فضای خودش شاذ و نادر است. اگر کسی بخواهد در مورد مذهب او تحقیق کند باید گراهای او را ببیند.
برخلاف کل فصوص که عنوان های حکمت روحیه و الهیه و . . . را توضیح می دهد، در این جا اصلا امامیه را توضیح نمی دهد. اما در 
نقش الفصوص که خلاصه فصوص است کمی توضیح داده. جامی نقش الفصوص را شرح کرده است شده نقد النصوص. در نقش النصوص در خلاصه این فص می گوید: "هارون‏ لموسى‏ بمنزلة نوّاب‏ محمّد بعد انفصاله الى ربّه. فلينظر الوارث من يرث‏ و فيما استنيب. فتعينه صحّة ميراثه ليقوم فيه مقام ربّ المال، فمن كان على أخلاقه في تصرّفه، كان كأنّه هو.
یعنی نائب باید مانند حضرت رسول باشد. این ها را بگذاریم کنار این که او در جاهای دیگر می گوید: مقام امیرالمؤمنین از ابابکر بالاتر است. حضرت امیر عین کارهای رسول الله را انجام می دهد. منزلت سایر خلفا را پایین تر از نائب است. ابابکر آن خلیفه ای که من می گویم نیست بلکه ابابکر تحت لوای خاتم الاولیاء است. 
خب این ها یعنی چه؟!
در فتوحات قائل به نص بر امامت است: 
فإن‏ ظهر بالتحكم‏ من‏ غير نبوة فهو ملك و ليس بخليفة فلا يكون خليفة إلا من استخلفه الحق على عباده لا من أقامه الناس (این بحث عرفانی نیست. بلکه طعنه زدن به فضای رایج است) و بايعوه و قدموه لأنفسهم و على أنفسهم فهذه هي درجة الكمال و للنفوس تعمل مشروع في تحصيل مقام الكمال و ليس لهم تعمل في تحصيل النبوة
ذهبی نقل می کند که برخی فقهای هم عصر ابن عربی به او می گفتند "أنت شیخ سوء کذاب شیعی" !
 صدر الدین قونوی در فکوک (فکوک یعنی فک هر فص کتاب فصوص) در فک ختم هارونی گوید: 
(24) فك ختم الفص الهاروني‏
1/ 24 اعلم‏ ان‏ الامامة المذكورة في‏ هذا الموضع و مثله فإنما تذكر باعتبار انها لقب من القاب الخلافة و لها التحكم و التقدم، و هي تنقسم من وجه الى امامة لا واسطة بينها و بين الحضرة الالوهية و الى امامة ثابتة بالواسطة؛ و الخالية عن الواسطة قد تكون مطلقة (این به معنای گستردگی است) عامة الحكم في الوجود و قد تكون مقيدة، بخلاف الامامة الثابتة بالواسطة، فإنها لا تكون الا مقيدة، و التعبير عن الامامة الخالية عن الواسطة مثل قوله للخليل عليه السلام: إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً [البقرة/ 124] و التي بالواسطة مثل استخلاف موسى عليه السلام هارون على قومه حين قال له: اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَ أَصْلِحْ‏ [الأعراف/ 142] و مثل ما قيل في حق ابى بكر انه خليفة رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و سلم. (ما قیل خیلی جالب است! و بعد مقایسه ابابکر با حضرت مهدی را ببینید!)
2/ 24 و هذا بخلاف خلافة المهدى عليه السلام، فان رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و سلم لم يضف خلافته (حضرت مهدی) اليه (خود حضرت رسول)، بل سماه خليفة اللَّه و قال: إذا رأيتم الرايات‏السود تقبل من ارض خراسان فأتوها و لو جثواً، فان فيها خليفة اللَّه المهديين.
ثم قال: يملأ الأرض عدلا و قسطا كما ملئت جورا و ظلما، فأخبر بعموم خلافته و حكمه و انه خليفة اللَّه بدون واسطة. فافهم.
 3/ 24 ثم نرجع الى بيان امامة هارون و سر اضافة حكمته الى الامامة، فنقول: كل رسول بعث بالسيف فهو خليفة من خلفاء الحق و انه من اولى العزم، فان كثيرا من الناس لم يعرفوا معنى اولى العزم، هم الذين يبلغون رسالات و يلزمون من أرسلوا إليهم بالايمان، فان أبوا قاتلوهم، بخلاف الرسالة إذا تقربوها الرسول لم يؤمر بالقتال، فإنه ما عليه الا البلاغ، كما كان الامر في اول عهد نبينا صلى اللَّه عليه و سلم المنبه عليه في سورة قل يا ايها الكافرون (که در آن جا می گوید شما به دین خود. ما به دین خود. به ما کار نداشته باشید) و في قوله: فَإِنَّما عَلَيْكَ الْبَلاغُ* [آل عمران/ 20] و في قوله: وَ قُلِ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَكْفُرْ [الكهف/ 29] و امثال ذلك مما تكرر ذكره- بخلاف الحال فيما بعد- فإنه ورد الامر بالقتال و انسحب الحكم و انبسط على الأموال و المهج، فنزل: قاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً [التوبة/ 36] وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ* [النساء/ 91] و نحو ذلك.
4/ 24 و إذا وضح هذا فأقول: لا خلاف في ان موسى و هارون عليهما السلام بعثا بالسيف (بر خلاف مثل حضرت عیسی)، فهما من خلفاء الحق الجامعين بين الرسالة و الخلافة، فهارون له الامامة التي واسطة بينه و بين الحق فيها، و له الامامة بالواسطة من جهة استخلاف أخيه إياه على قومه، فجمع بين قسمى الامامة فقويت نسبته إليها، فلذلك أضيف حكمته الى الامامة دون غيرها من الصفات. فاعلم ذلك، و اللَّه المرشد.