تقیه و کتمان
الأربعاء, نوفمبر 09, 2016
04:56 ب.ظ
تقیه و کتمان
در دو فضا مطرح است:
 سیاسی و مذهبی و عقیدتی
حفظ اسرار الهی
هر دو نوع تقیه را در شیعه داریم. هر دو در آموزه های اهل بیت علیهم السلام هست. در بحث های اصول فقه المعارف هم باید مورد توجه قرار گیرد. این که در اصول فقه می گوییم باید جهت صدور هم مورد لحاظ قرار گیرد. در آن جا تنها در مورد تقیه نسبت به نوع اول مطرح است. اما در این جا علاه بر این نوع تقیه تقیه نوع دوم هم است. این روایت که "لو علم ابوذر ما فی قلب سلمان لقتله" یعنی سلمان باید حتی نسبت به ابوذر هم تقیه کند. 
بسیاری بزرگان ما این تقیه را همین الآن دارند. یعنی آن معارف عمیق را بیان نمی کنند. در همین سطح معمولی صحبت می کنند. و لذا بقیه هم به همین کلماتشان استناد می کنند که بله، نظر فلانی هم این طور است.
به جهت همین تقیه نوع دوم است که امام صادق راویان و مخاطبان را طبقه بندی کرده بودند و برای هر عده مطالبی را می گفتند که برای بقیه نمی گفتند. 
در تقیه نوع دوم فقط بحث حفظ خود آن شخص تقیه کننده نیست. بلکه برای حفظ آن فرد دیگر است. حتی در تقیه مذهبی و عقیدتی هم اینطور است. ائمه تقیه می کردند برای آن زراره گرفتار نشود.
اهل سنت به شیعه چند اشکال می گیرند. یکی اش همین تقیه است. در این میان بر خلاف سایر اهل سنت، متصوفه حرف هایی می زنند که اگرچه اسم تقیه را ندارد اما عینا همان محتوای تقیه است. با عنوان کتمان مطرح می کنند که بیشتر به ذهن می زند که از نوع حفظ اسرار باشد. اما قرائن فراوان است که تقیه سیاسی و مذهبی هم بوده است. خصوصا در بحث امامت. مثلا ایشان خیلی به این فرمایش حضرت که "استر ذهبک و ذهابک و مذهبک" اشاره می کنند در حالی که تأکیدشان روی مذهب است. مذهب غیر از دین است. در فضای اسلام معنای مذهب معلوم است. حتی اگر بگوییم که کلمه مذهب در زمان حضرت رسول معنای عامی داشته است، اما در فضای بعد از حضرت رسول یک معنای خاص پیدا کرده
مولوی می گوید: 
از ذهاب و از ذهب وز مذهبت‏
در بيان‏ اين‏ سه‏ كم‏ جنبان‏ لبت‏
در كمينت ايستد چون داند او
كين سه را خصم است بسيار و عدو
كل سر جاوز الاثنين شاع‏
ور بگويى با يكى دو الوداع‏
در چنین فضایی اگر صرف گراها را دال بر تشیع نمی گیریم لااقل باید با احتیاط کامل برخورد کنیم.
در کتب عرفانی اگر جستجو کنیم با عبارت "یحرم کشفه" فراوان برخورد می کنیم. یعنی فلان مطلب پرده برداری از آن حرام است.
فصل 5 مقاله 10 الهیات شفا ص 508 چاپ آقای حسن زاده کلماتش خیلی جالب است: واژه های خلیفه و امام را به کار می برد که اولی شناخته شده در اهل تسنن است و سپس ابتدا بحث را این گونه شروع می کند که بر پیامبر واجب است که خلیفه را معین کند. بعد تنزل می کند و می گوید یا باید ایشان مطرح کند یا اجماع باشد. بعد شرایطی را که برای اجماع بیان می کند که عملا رخ دادنش محال است! سپس می گوید کسانی که به زور خلافت را بگیرند مهدور الدم اند.
و من اجتمعت له معها (عدالت کامل) حکمة نظریة (شیخ در کلمات دیگرش می گوید که نسبت حضرت امیر به سایر صحابه نسبت معقول است به محسوس و همچنین این روایت نبوی که به حضرت امیر می گویند: "اذا انّ الناس بانواع عبادات شما بکوش در کسب معقولات و معارف." این حکمة نظریة اشاره به حضرت امیر دارد. ) فقد سعد و من فاز بذلک من خواص نبویت(یعنی روح قدسی در او شکل بگیرد)
البته بعد بحث اعقل و اعلم را مطرح می کند و می گوید عمر اعقل است. و در توضیح می گوید این به معنای سیاسی بودن است.
در کلمات ابن عربی
فتوحات 3 / 137: بعد از این که آن بیاناتی که کاملا نشان می دهد حضرت امیر از ابابکر بالاتر است و می گوید ابابکر تحت ولایت آن ولی است می گوید: ابوبکر قطب باطنی و ظاهری زمان خودش است. (ایشان تصریح کرده که قطب باطنی در هر زمان تنها یک نفر است و می گوید آن ابابکر نیست و ابابکر تحت لوای اوست. این دو در کنار هم کاملا نشان می دهد تقیه است خصوصا این که فتوحات دو نسخه دارد که این دو نسخه با هم تفاوت می کنند. یعنی پس از این که نسخه اول را می نویسد مجبورش می کنند که نسخه دومی را بنویسد)
فتوحات ج1 / ص 200 می گوید عمر معصوم است. در حالی که در جای دیگر می گوید عصمت فقط مخصوص خلفای خاص است نه عمر. حتی اگر کسی معصوم هم شد نباید در مورد او این لفظ را به کار ببریم. چون این لفظ مخصوص همان خلفای خاص است.
یعنی چیزی که بنا به قواعد خودش نباید بگوید را می آید در حق ابوبکر و عمر می گوید
در ج2 /ص6 : می گوید عمر، عثمان و متوکل ( در حالی که این خلفای متأخر دیگر گندکاری هایشان واضح بوده است. متصوفه در زمان مأمون با مأمون در افتادند. 
روایتی که متصوفه دزدی کردند آن ها را پیش مأمون آوردند. متصوفه در حالی که امام رضا هم بودند به مأمون گفتند اگر ما دزدی کرده ایم تو که دزدی بسیار بزرگتری کرده ای!
تازه مأمون این قدر ظاهرسازی می کرد که برخی از اهل تسنن قائلند که او شیعه بوده است!
با این وجود ابن عربی در مورد متوکل که خیلی از مأمون وضعش بدتر است می گوید او قطب است.
عبارت شیخ در فتوحات این است: "و لكن الأقطاب المصطلح على أن يكون لهم هذا الاسم مطلقا، من غير إضافة، لا يكون منهم في الزمان إلا واحد. و هو الغوث أيضا. و هو من" المقربين". 
و هو سيد الجماعة في زمانه.- و منهم من يكون ظاهر الحكم، و يجوز الخلافة الظاهرة كما حاز الخلافة الباطنة من جهة المقام: كأبي بكر، و عمر، و عثمان، و على، و الحسن، و معاوية بن يزيد، و عمر بن عبد العزيز، و المتوكل. و منهم من له الخلافة الباطنة خاصة، و لا حكم له في الظاهر: كأحمد بن هارون الرشيد السبتي، و كأبي يزيد البسطامي. و أكثر الأقطاب لا حكم لهم في الظاهر."
در مورد تقیه عرفا طیف هایی داریم. اما در مورد ابن عربی بنا به ادله قطعی اثبات می شود که ایشان در تقیه بوده است. به خاطر همین قرائن: کلمات ضد و نقیض، این که می گوید: اگر نبود ترس از این من حقایقی را بیان می کردم، این که مجبور می شود نسخه دوم را بنویسد
البته این یک تحلیل است. تحلیل های دیگری هم هست:
برخی می گویند این ها سنی دوازده امامی اند. من معتقدم در مورد خیلی هاشان این حرف صحیح است. مثلا صاحب الیواقیت و الجواهر. از هر دو طرف چیزهایی دیده. آمده جمع کرده بین دنیای تسنن و تشیع. 
به نظر من از طرف ما باید بحث سنی 12 امامی در میان اهل تسنن راه بیفتد که در میان آن ها شکاف بیندازیم. که برخی از علمای آن ها که در تقیه اند بتوانند راحت تر حرف بزنند و راحت تر نفس بکشند. 
تحلیل دیگر این است که این ها بین 3 مسئله گیر کرده اند: 1. کشف و شهود را محور اساسی کار خودشان لحاظ کرده اند.   2. یکی از میزان های مهم آن ها شریعت است    3. بستر روایی ای است که آن ها در آن زندگی کرده اند. به علمای خودشان چندان اعتنا ندارند اما به جوامع روایی خودشان پایبندند 
بسیاری عرفا در این سه ضلع گیر کرده اند. 
طبق مبنای اول امامتی را که آن زمان شیعیان هم نداشتند و ما در دوران متأخر به آن رسیده ایم را آن ها در همان زمان درک می کرده اند.
طبق مبنای دوم مبناشان این است که اگر کشفی بکنم که مخالف روایت باشد کشفم را کنار می گذارم. 
و طبق نکته سوم باید توجه داشت که آن ها در چه بستری اند. یکی از دوستان ما در روستایی زندگی می کرد که اهل سنت زیاد بودند. یک کتابی به او داده بودند به قطر چند صد صفحه. همه در فضائل ابوبکر و عمر و عثمان و گاها حضرت علی. آدم با خودش می گوید ده روایت جعلی است. صد تا جعلی است. همه این ها که نمی تواند جعلی باشد. ن هم وقتی این روایات مستند به رسول الله باشد انسان ناخواسته اثر می پذیرد
این همه کشف و کرامتی که راجع به خلفا مطرح شده انسان یک دلبستگی پیدا می کند.
در این فضا نمی تواند این روایات را هم کنار بگذارد
تحلیل سوم: این ها از بستر اهل تسنن جدا شدند در مطلق آموزه های دینی. در بعد معارف که واضح است. حتی در تکالیف دینی هم دائما به شیعه نزدیک شدند. به تناقضات میان شهود و شریعت رسیدند. برخی در همین فضا ماندند. اما ابن عربی از این فضا رد کرد و جانب احتیاط و تقیه را که مذهب شیعه است رعایت کردند. جالب این است که خودشان به این نکته رسیدند که باید تقیه کنند نه به لحاظ دستورهای مذهب تشیع