رهن
كِتَابُ الرَّهْنِ
  وَ هُوَ وَثِيقَةٌ لِلدَّيْنِ
  ه(ایجاب و قبول)ه
    وَ الْإِيجَابُ
      رَهَنْتُكَ
      أَوْ وَثَّقْتُكَ
      أَوْ هَذَا رَهْنٌ
        عِنْدَكَ
        أَوْ عَلَى مَالِكَ
      وَ شِبْهُهُ
      وَ يَكْفِي
        الْإِشَارَةُ فِي الْأَخْرَسِ (لال)ه
        أَوِ الْكِتَابَةُ مَعَهَا (مع الاشارة)ه
    فَيَقُولُ الْمُرْتَهِنُ
      قَبِلْتُ
      وَ شِبْهَهُ
  ه(شرایط)ه
    وَ يُشْتَرَطُ دَوَامُ الرَّهْنِ (تا زمان پرداخت دین)ه
      فَإِنْ ذَكَرَ أَجَلًا اشْتُرِطَ ضَبْطُهُ (تعیین دقیق مهلت برای تصرف مرتهن در وثیقه در صورت نپرداختن دین)ه
    وَ يَجُوزُ
      اشْتِرَاطُ الْوَكَالَةِ (درفروش وثیقه)ه لِـ
        الْمُرْتَهِنِ
        وَ غَيْرِهِ
      وَ الْوَصِيَّةُ (وصیت به رسیدن وثیقه به مرتهن یا وارثش در صورت موت راهن)ه
        لَهُ
        وَ لِوَارِثِهِ
    وَ إِنَّمَا يَتِمُّ بِالْقَبْضِ عَلَى الْأَقْوَى
      فَـ
        لَوْ
          جُنَّ
          أَوْ مَاتَ
          أَوْ أُغْمِيَ عَلَيْهِ
          أَوْ رَجَعَ فیه قَبْلَ إِقْبَاضِهِ (راهن قبل از تحویل از تصمیمش برگردد )ه
        بَطَلَ
    وَ لَا يُشْتَرَطُ دَوَامُ الْقَبْضِ
      فَلَوْ أَعَادَهُ إِلَى الرَّاهِنِ فَلَا بَأْسَ
    وَ يُقْبَلُ إِقْرَارُ الرَّاهِنِ بِالْإِقْبَاضِ
      إِلَّا أَنْ يُعْلَمَ كِذْبُهُ (علم به کذب راهن با بینه)ه
      فَلَوِ ادَّعَى (الراهن)ه الْمُوَاطَأَةَ (قرار و مدار راهن و مرتهن بر قطعی تلقی کردن اقباض و رهن)ه
        فَلَهُ إِحْلَافُ الْمُرْتَهِنِ (به عدم مواطاة)ه
    وَ لَوْ كَانَ بِيَدِ الْمُرْتَهِنِ فَهُوَ قَبْضٌ
      وَ لَا يَفْتَقِرُ
        إِلَى إِذْنٍ فِي الْقَبْضِ
        وَ لَا إِلَى مُضِيِّ زَمَانٍ
    وَ لَوْ كَانَ مُشَاعاً فَلَا بُدَّ مِنْ
      إِذْنِ الشَّريكِ فِي الْقَبْضِ
      أَوْ رِضَاهُ بَعْدَهُ.
  وَ الْكَلَامُ إِمَّا فِي الشُّرُوطِ أَوِ اللَّوَاحِقِ
    الْأَوَّلُ [أمَّا الشُّرُوطِ]
      ه(شرط رهن)ه
        شَرْطُ الرَّهْنِ أَنْ يَكُونَ
          عَيْناً
          مَمْلُوكَةً
          يُمْكِنُ قَبْضُهَا
          وَ يَصِحُّ بَيْعُهَا
          فَلَا يَصِحُّ
            رَهْنُ
              الْمَنْفَعَةِ
              وَ لَا الدَّيْنِ
            وَ رَهْنُ الْمُدَبِّرِ إِبْطَالٌ لِتَدْبِيرهِ
              عَلَى الْأَقْوَى
            وَ لَا رَهْنُ الْخَمْرِ وَ الْخِنْزِيرِ
              إِذَا كَانَ الرَّاهِنُ مُسْلِماً أَوِ الْمُرْتَهِنُ
            وَ لَا رَهْنُ الْحُرِّ مُطْلَقاً
            وَ لَوْ رَهَنَ مَا لَا يُمْلَكُ (مال دیگری را رهن بگذارد)ه
              وَقَفَ عَلَى الْإِجَازَةِ
            وَ لَوِ اسْتَعَارَ لِلرَّهْنِ
              صَحَّ
              وَ يُلْزَمُ بِعَقْدِ الرَّاهِنِ (عاریه لازمه می شود با رهن)ه
              وَ يَضْمَنُ الرَّاهِنُ لَوْ
                تَلِفَ
                أَوْ بِيعَ
            وَ يَصِحُّ
              رَهْنُ الْأَرْضِ الْخَرَاجِيَّةِ (مثل مفتوحة عنوة و مصالحه بر خراجی)ه
                تَبَعاً لِلْأَبْنِيَةِ وَ الشَّجَرِ
            وَ لَا رَهْنُ الطَّيْرِ فِي الْهَوَاءِ
              إِلَّا إِذَا اعْتِيدَ عَوْدُهُ
            وَ لَا السَّمَكِ فِي الْمَاءِ
              إِلَّا إِذَا كَانَ مَحْصُورَاً مُشَاهَداً
            وَ لَا رَهْنُ الْمُصْحَفِ عِنْدَ الْكَافِرِ أَوِ الْعَبْدِ الْمُسْلِمِ
              إِلَّا أَنْ يُوضَعَا عَلَى يَدِ مُسْلِمٍ
            وَ لَا رَهْنُ الْوَقْفِ
        وَ يَصِحُّ الرَّهْنُ فِي زَمَانِ الْخِيَارِ وَ إِنْ كَانَ (الخیار)ه لِلْبَائِعِ
          لِانْتِقَالِ الْمَبِيعِ بِالْعَقْدِ عَلَى الْأَقْوى
        وَ يَصِحُّ رَهْنُ الْعَبْدِ
          الْمُرْتَدِّ وَ لَوْ عَنْ فِطْرَةٍ
          وَ الْجَانِي مُطْلَقاً
            فَإِنْ عَجَزَ الْمَوْلَى عَنْ فَكِّهِ (فک رهن عبد جانی)ه
              قُدِّمَتِ الْجِنَايَةُ (تقدم قصاص بر رهن)ه
        وَ لَوْ رَهَنَ مَا يَتَسَارَعُ إِلَيْهِ الْفَسَادُ قَبْلَ الْأَجَلِ (مواردی که قبل از مهلت پرداخت فاسد می شود)ه
          فَلْيُشْتَرَطْ بَيْعَهُ وَ رَهْنُ ثَمَنِهِ
          وَ لَوْ أَطْلَقَ حُمِلَ عَلَيْهِ (اگر راهن مطلق گذاشت حمل می شود بر جوار بیع و رهن ثمن)ه
      وَ أَمَّا الْمُتَعَاقِدَانِ
        فَيُشْتَرَطُ فِيهِمَا
          الْكَمَالُ
          وَ جَوَازُ التَّصَرُّفِ
        وَ يَصِحُّ
          رَهْنُ مَالِ الطِّفْلِ مَعَ الْمَصْلَحَةِ
          وَ أَخْذُ الرَّهْنِ لَهُ كَمَا إِذَا
            سُلِّفَ مَالُهُ مَعَ ظُهُورِ الغِبْطَةِ (با مال طفل پیش خرید کند)ه
            أَوْ خِيفَ عَلَى مَالِهِ مِنْ غَرَقٍ أَوْ نَهْبٍ
              وَ لَوْ تَعَذَّرَ الرَّهْنُ هُنَا
                أُقْرِضَ مِنْ ثِقَةٍ عَدْلٍ غَالِباً (قرض داده می شود به شخص ظاهرا معتمد)ه
      وَ أَمَّا الْحَقُّ (حقی که برای پس گرفتنش وثیقه می گیرند)ه
        فَيُشْتَرَطُ ثُبُوتُهُ فِي الذِّمَّةِ كـ
          الْقَرْضِ
          وَ ثَمَنِ الْمَبِيعِ
          وَ الدِّيَةِ بَعْدَ اسْتِقْرَارِ الْجِنَايَةِ
            وَ فِي الْخَطَإِ (جنایت خطایی)ه عِنْدَ الْحُلُولِ عَلَى قِسْطِهِ (زمان رسیدن پرداخت قسط دیه)ه
          وَ مَالِ الْكِتَابَةِ (پولی که عبد مکاتب باید برای آزادی بیاورد)ه
            وَ إِنْ كَانَتْ مَشْرُوطَةً عَلَى الْأَقْرَبِ (گرچه مکاتبه مشروطه باشد یعنی با پرداخت کل قیمت عبد، یکباره آزاد شود)ه
          وَ مَالِ الجُعَالَةِ (جایزه ی جعاله)ه
            بَعْدَ الرَّدِّ لَا قَبْلَهُ (بعد از تحویل موردی که برای یافتن یا انجامش جایزه تعیین شده)ه
        وَ لَا بُدَّ مِنْ إِمْكَانِ اسْتِيفَاءِ الْحَقِّ مِنَ الرَّهْنِ (باید بشود با وثیقه حق را پس گرفت)ه
          فَلَا يَصِحُّ عَلَى مَنْفَعَةِ الْمُؤَجَّرِ عَيْنُهُ مُدَّةً مُعَيَّنَةً (وثیقه گذاشتن منفعت اجاره ی یک مکان معین برای مدت معین صحیح نیست)ه
            فَلَوْ آجَرَهُ فِي الذِّمَّةِ جَازَ (اگر اجاره به صورت ما فی الذمه باشد یعنی مثلا راهن بگوید دوختن لباسی بر گردن من وثیقه است (بدون تعیین زمان و شخص)ه)ه
        وَ يَصِحُّ
          زِيَادَةُ الدَّيْنِ عَلَى الرَّهْنِ
          وَ زِيَادَةُ الرَّهْنِ عَلَى الدَّيْنِ
    وَ أَمَّا اللَّوَاحِقُ فَمَسَائِلُ
      الْأُولَى
        إِذَا شَرَطَ الْوَكَالَةَ فِي الرَّهْنِ لَمْ يَمْلِكْ عَزْلَهُ
          وَ يُضَعَّفُ بِأَنَّ‌ الْمَشْرُوطَ فِي اللَّازِمِ (عقد لازم)ه يُؤَثِّرُ (تاثیر می گذارد روی)ه
            جَوَازَ الْفَسْخِ لَوْ أَخَلَّ بِالشَّرْطِ
            لَا وُجُوبَ الشَّرْطِ
          فَحِينَئِذٍ لَوْ فَسَخَ الْوَكَالَةَ
            فَسَخَ الْمُرْتَهِنُ الْبَيْعَ الْمَشْرُوطَ بِالرَّهْنِ إِنْ كَانَ (اگر بیعی وجود داشته باشد)ه
      الثَّانِيَةُ
        يَجُوزُ لِلْمُرْتَهِنِ ابْتِيَاعُ الرَّهْنِ (برداشتن وثیقه به جای دین برای خود - همان خرید وثیقه برای خود)ه
          وَ هُوَ مُقَدَّمٌ بِهِ عَلَى الْغُرَمَاءِ
          وَ لَوْ أَعْوَزَ (اگر وثیقه کمتر از دین باشد)ه ضُرِبَ بِالْبَاقِي (در بقیه دین با دیگر طلبکاران شریک می شود)ه
      الثَّالِثَةُ
        لَا يَجُوزُ لِأَحَدِهِمَا (راهن و مرتهن)ه التَّصَرُّفُ فِيهِ وَ لَوْ كَانَ نَفْعٌ أُوجِرَ (اجاره داده می شود)ه
          وَ لَوِ احْتَاجَ إِلَى مَؤُونَةٍ
            فَعَلَى الرَّاهِنِ
          وَ لَوِ انْتَفَعَ الْمُرْتَهِنُ بِهِ بِإِذْنِهِ
            لَزِمَهُ الْأُجْرَةُ
          وَ تَقَاصَّا (کم و زیاد مئونه و اجرت را با هم حساب می کنند)ه
      الرَّابِعَةُ
        يَجُوزُ لِلْمُرْتَهِنِ الاسْتِقْلَالُ بِالاسْتِيفَاءِ لَوْ خَافَ جُحُودَ الْوَارِثِ (اگر از انکار وارث نسبت به رهن می ترسد خودش راسا حقش را از مال مرهونه بر می دارد و مابقی را به ورّاث می دهد)ه
          إِذِ الْقَوْلُ قَوْلُ الْوَارِثِ مَعَ يَمِينِهِ فِي
            عَدَمِ الدَّيْنِ
            وَ عَدَمِ الرَّهْنِ.
      الْخَامِسَةُ
        لَوْ بَاعَ أَحَدُهُمَا (یکی از راهن و مرتهن مال مرهونه را بفروشد)ه
          تَوَقَّفَ عَلَى إِجَازَةِ الآخَرِ
        وَ كَذَا عِتْقُ
          الرَّاهِنِ (متوقف بر اجازه مرتهن)ه
          لَا الْمُرْتَهِنِ (عتق مرتهن باطل است)ه
        وَ لَوْ وَطِئَهَا الرَّاهِنُ (راهن با کنیز مرهونه مجامعت نمود)ه
          صَارَتْ مُسْتَوْلَدَةً مَعَ الْإِحْبَالِ
          وَ قَدْ سَبَقَ جَوَازُ بَيْعِهَا حِينَئِذٍ
        وَ لَوْ وَطِئَهَا الْمُرْتَهِنُ
          فَهُوَ زَانٍ
          فَإِنْ أَكْرَهَهَا
            فَعَلَيْهِ الْعُشْرُ إِنْ كَانَتْ بِكْراً
            وَ إِلَّا فَنِصْفُهُ
            وَ قِيلَ: مَهْرُ الْمِثْلِ
          فَإِنْ طَاوَعَتْ (کنیز همراهی کرد)ه
            فَلَا شَيْ‌ءَ
      السَّادِسَةُ
        الرَّهْنُ لَازِمٌ مِنْ جِهَةِ الرَّاهِنِ حَتَّى يَخْرُجَ عَنِ الْحَقِّ (تا از مشغول بودن به ذمه ی حق بر گردنش آزاد شود)ه
          فَيَبْقَى أَمَانَةً فِي يَدِ الْمُرْتَهِنِ
        وَ لَوْ شَرَطَ (راهن)ه كَوْنَهُ مَبِيعَاً عِنْدَ الْأَجَلِ (در وقت رسیدن اجل دین مال مرهونه فروخته شود)ه
          بَطَلَا (رهن و بیع)ه
          وَ ضَمِنَهُ بَعْدَ الْأَجَلِ لَا قَبْلَهُ
      السَّابِعَةُ
        يَدْخُلُ النَّمَاءُ الْمُتَجَدِّدُ فِي الرَّهْنِ
          عَلَى الْأَقْرَبِ
          إِلَّا مَعَ شَرْطِ عَدَمِ الدُّخُولِ (عدم دخول نماء در رهن)ه
      الثَّامِنَةُ
        تَنْتَقِلُ
          حَقُّ الرِّهَانَةِ بِالْمَوْتِ (با موت مرتهن حق نگه داشتن مال مرهونه به وراث منتقل می شود)ه
          لَا
            الْوَكَالَةِ (وکالت در فروش)ه
            وَ الْوَصِيَّةِ (وصیت راهن برای رسیدن مال مرهونه به مرتهن در صورت موت راهن)ه
            إِلَّا مَعَ‌ الشَّرْطِ (شرط انتقال حق وکالت و وصیت)ه
          وَ لِلرَّاهِنِ الامْتِنَاعُ مِنِ اسْتِئْمَانِ الْوَارِثِ (امانت گذاری وثیقه در دست وارث)ه
            وَ بِالْعَكْسِ (امتناع وارث از امانت گذاری وثیقه دست راهن)ه
            فَلْيَتَّفِقَا عَلَى أَمِينٍ
            وَ إِلَّا فَالْحَاكِمُ.
      التَّاسِعَةُ
        لَا يَضْمَنُهُ الْمُرْتَهِنُ إِلَّا بِتَعَدٍّ أَوْ تَفْرِيطٍ
          فَيُلْزَمُ قِيمَتَهُ يَوْمَ تَلَفِهِ عَلَى الْأَصَحِّ
            فَالْأَقْوَى الْأَوَّلُ (ضمان در روز تلف)ه مُطْلَقاً
            وَ لَوِ اخْتَلَفَا فِي الْقِيمَةِ (قیمت مال مرهونه در روز تلف)ه
              حَلَفَ الْمُرْتَهِنُ.
      الْعَاشِرَةُ
        لَوِ اخْتَلَفَا فِي الْحَقِّ الْمَرْهُونِ بِهِ (حقی که به خاطر آن رهن گذاری شده)ه
          حَلَفَ الرَّاهِنُ عَلَى الْأَقْرَبِ
        وَ لَوِ اخْتَلَفَا فِي الرَّهْنِ وَ الْوَدِيعَةِ (یکی مدعی رهن بودن مال باشد و دیگری ودیعه بودن)ه
          حَلَفَ الْمَالِكُ
        وَ لَوِ اخْتَلَفَا فِي عَيْنِ الرَّهْنِ (هر کدام مدعی مال مرهونه بودن یکی از دو چیز شود)ه
          حَلَفَ الرَّاهِنُ
          وَ بَطَلَا (رهن بودن دو چیز مورد اختلاف)ه
        وَ لَوْ كَانَ (الرهن)ه مَشْرُوطاً فِي عَقْدٍ لَازِمٍ
          تَحَالَفَا (در مورد شرط بودن رهن در عقد هر دو قسم می خورند و رهن باطل و عقد فسخ می شود)ه
      الْحَادِيَةَ عَشْرَةَ
        لَوْ أَدَّى دَيْناً وَ عَيَّنَ بِهِ رَهْناً (اگر راهن یکی از دیونش را پرداخت و یکی از اموال مرهونه را برای گرفتن آن با پرداخت دین تعیین کرده بود)ه
          فَذَاكَ (پس همان است)ه
        وَ إِنْ أَطْلَقَ (یک دین و یک رهن خاص را برای هم تعیین نکرده بود)ه
          فَتَخَالَفَا فِي الْقَصْدِ
          حَلَفَ الدَّافِعُ (راهن پردازنده)ه
          وَ كَذَا لَوْ كَانَ عَلَيْهِ دَيْنٌ حَالٌّ فَادَّعَى الدَّفْعَ عَنِ الْمَرْهُوْنِ بِهِ
            (همینگونه است اگر دین نقد جدیدی به عهده اش باشد و راهن بگوید این بازپرداخت آن دین قدیم است که برایش رهن گذاشته بودم)ه
      الثَّانِيَةَ عَشْرَةَ
        لَوِ اخْتَلَفَا فِيمَا يُبَاعُ بِهِ الرَّهْنُ (فروش مال مرهونه به دو نوع سکه)ه
          بِيعَ بِالنَّقْدِ الْغَالِبِ (سکه غالب)ه
          فَإِنْ غَلَبَ نَقْدَانِ (اگر هر دو سکه در بازار رایج اند)ه
            بِيعَ بِمُشَابِهِ الْحَقِّ (سکه ی شبیه حق بر گردن راهن)ه
          فَإِنْ بَايَنَهُمَا (اگر حق بر گردن راهن شبیه هیچ یک از نقود رایج نیست)ه
            عَيَّنَ الْحَاكِمُ