3. تجربيّات
الأحد, فيفرييه 05, 2012
12:08 ب.ظ
تجربیات
نکات متن:
دخیلۀ نفسه: ناخود آگاه
قضایای یقینی هستند که تصدیق می کنیم، سبب تصدیق تکرر مشاهده و تشکیل قیاس خفی است.
فرق با مشاهدات: قضایای جزئی نیستند (در مقابل قضایای شخصیه و موضوع آنها کلی است بخلاف این آتش گرم است.) لذا ارزشمند هستند. 
مبحثی در انتهای کتاب: اقسام استقرا: 
استقرا تام »» یقین آور، مانند: همه ی افراد کلاس با تقوا هستند.
استقرا ناقص: بعضی از ...
مبتنی بر تعلیل»» کشف علیت »» یقین آور
کلُّ ما صحَّ علی الطبیعۀ صحّ علی الفرد.
یعنی بفهمیم این حکم مال طبیعت آن(عنوان آن، ماهیت آن) است مثلا اگر بفهمیم یک حکمی مثلا مانند ناطق بودن از طبیعت انسان است، هر یک از افراد این، مفهوم، حکم را دارا هستند.
مبتنی بر صرف مشاهده، با مشاهده 100 دانشجو، بگوییم دانشجویان تلاشگر هستند.
اشکال: مشاهده
از نظر مرحوم مظفر: با توجه به مطلب بالا، مجربّات همان استقرا ناقص مبتنی بر تعلیل هستند.
سوال: چگونه در مشاهدات، کشف علت می کنیم؟
از راه یک قیاس مرکب خفی: یک قیاس استثائی و یک قیاس اقترانی 
و تکرر مشاهده زمینه ساز یک استدلال مرکب خفی است.
خفی: یعنی ناخود آگاه، یا بدون تلاش
قیاس مرکب خفی:
مقدمه اول: 
قياس استثنائي: لو کان هذه الاثر لا لعلۀ توجبه لما حصل دائما و لکن قد حصل دائما (اتفاق دائمی نیست)
مثال: اگر پایین آمدن تب بخاطر آمپیسیلین نبود، این دائمی نبود، ولی هر موقع آمپول را می زنیم، تب پایین می آید.
نتیجه: حصول هذا الاثر لیس اتفاقیا بل لعلۀ توجبه
قیاس اقترانی:
نتیجه مقدمه اول: حصول هذا الاثر معلول لعلۀ
کل معلول لعلۀ یمتنع تخلفه عنها
نتیجه یقینی: هذا الاثر یمتنع تخلفه عن علته
اشکال: یقینیات نیاز به بیان نداشتند که!
ملاک بداهت آن است که تلاش فکری نمی کند، لکن در اینجا این استدلال همیشه در ذهن حاضر است و هیچ تلاشی صورت نمی گیرد.
کشف علیت: می فهمیم پینیسیلین تب بر است، ماهیت پنیسیلین تب بر است.
اشکال: «قد حصل دائما» محل مناقشه تقریر اول است و لذا این را نمی پذیرند.
اگر کسی تجربه نکرده باشد، برای آن فرد، یقین آور نیست.