خاصه و عرض عام
دوشنبه, 21 دی 1394
10:04 ب.ظ
الخاصّة و العرض العامّ
[توضیح خاصّۀ] 
لأنّ العرضي: إمّا أن يختصّ بموضوعه الّذي حُمل عليه -أي لا يعرض لغيره- فهو «الخاصّة» سواء کانت مساوية لموضوعها کالضاحک(1) بالنسبة إلي الانسان، أو کانت مختصّة ببعض أفراده کالشاعر و الخطيب والمجتهد العارضة علي بعض أفراد الإنسان. و سواء کانت خاصّة للنوع الحقيقيّ کالامثلة السابقة، أو للجنس المتوسّط  [أو قریب] کالمتحيّز خاصّةِ الجسم، والماشي(2) خاصّةِ الحيوان، أو لجنس الأجناس کالموجود(3) لا في موضوعٍ خاصّةِ الجوهر. 
[توضیح عرض عامّ]
و إمّا أن يعرض لغير موضوعه أيضاً -أي لا يختصّ به- فهو «العرض العامّ» کالماشي بالقياس إلي الانسان، و الطائر بالقياس إلي الغراب، والمتحيّز بالقياس إلي الحيوان، أو بالقياس إلي الجسم النامي.
[تعریف خاصّۀ و عرض عامّ] و عليه يمکن تعريف الخاصّة والعرض العامّ بما يأتي:
الخاصة(1): الکلّي الخارج المحمول الخاصّ بموضوعه.
العرض العامّ(2): الکلّيّ الخارج المحمول علي موضوعه و غيره. 
والحواشی:
تقسیم عرضی
عرضی خاص: عرضی (خارج محمولی) که مختص به موضوع است، مانند: معلّم، ضاحک
نکته اول: عرضی خاص أعم از شامل و غیر شامل (مساوی و أخصّ)
أعم از اینکه مساوی با موضوع خودش باشد یا أخص از موضوع خودش باشد، مانند:
ضحک بالقوۀ از اعراض است، مختص به انسان است و مساوی با انسان است و تمام افراد انسان ضاحک بالقوۀ هستند.
معلم، پزشک، کارگر بودن بالفعل برای انسان، عرضی است، مختص است و تمام افراد انسان بالفعل معلم و... نیستند.
لذا خاصه دو نوع است شامل و غیر شامل، یا مساوی و اخص.
نکته دوم: اعم از اینکه اختصاص به نوع حقیقی داشته باشد یا جنس متوسط یا جنس الاجناس
«راه رونده بودن» خاصه برای حیوان (جنس) است.
«الموجود لا فی موضوع» خاصّۀ برای جوهر (جنس الاجناس است).
تعریف جوهر: «الموجود لا فی موضوع»؛ حال آنکه جوهر بسیط است و لذا تعریف نمی شود به اجزائش و این تعریف ما، تعریف رسمی است؛ به عبارت دیگر تعریف به خارج است و عرض خاصه برای آن است.
«موجود»، یک عرض عام است چون هم موجودات جوهری داریم و هم موجودات عرضی، لکن «الموجود لا فی موضوع، یک خاصه مرکب می شود که مختص به جوهر است و شامل هم هست.
چرا «موجود» عرض است؟ 
زیرا [قاعده:] «الماهیۀ من حیث هی هی، لیست الا هی لا موجودۀ و لا معدومۀ»
اگر به خود ماهیت به حمل اولی نگاه کنیم، مثلا به انسان نگاه کنیم، فقط حیوان و ناطق است، و چیزی به غیر ذاتیاتش درون او نیست، نه کلیت و جزئیت و...
لذا متساوی الطرفین نسبت به وجود و عدم است.
عرض عام: عرضی (خارج محمولی) که مختص به موضوع نیست و در غیر موضوع خودش یافت می شود، مانند: سفید و ماشی برای انسان.