صناعۀ جدل
الإثنين, جانفييه 16, 2012
08:57 ق.ظ
نکات متن:
اللد و اللجاج: شدت (درگیر) و لج بازی
مراء: اصرار زیاد بعد از تبیین دلیل
خصومۀ: 
چرا جدل بهترین کلمه است؟ زیرا هدف و نخ تسبیح این صنعت، قبولاندن حرف و اسکات خصم است و جدل دقیقا به این معنا اشاره دارد و البته کلمات دیگر به گوشه هایی از آن دلالت دارند.
اصطلاح وضع: 
مراد آن عقیده و گزاره ای است که مورد نزاع است.
نتیجه را هم وضع می گویند.
جلدته: هم نوعانش
قویم: استوار
مضمون: ضمانت شده، در کجا؟ در منطق
لجوء: 
تنبثق: شکوفا می شود
بعض المطالب:هدف های نهایی
مبنای تقسیم صناعات خمس: ماده، صورت و هدف از آن
جدل:
هدف: 
اگر قرار بر برهان آوردن باشند، یکی از طرفین تنها می توانند برهان بیاورد و یکی حتما جدل می کند.
ضعف مخاطب (جمهور) در پذیرش و فهم برهان و بایستی در حدّ فهم جمهور صحبت کرد.
مثلا محمولات باید ذاتی و اولی موضوعات باشند.
هر گزاره بایستی با قیود خود ذکر شوند تا یقینی باشند.
مثلا: آب خالص در فشار 1 اتمسفر در دمای 100 درجه سانتی گراد می جوشد، بخلاف آب در 100 درجه می جوشد.
ضعف در آوردن برهان و اراده به کرسی نشاندن مدعی
طرفین توانایی برهان دارند، لکن مخاطب نمی خواهد برهان را بپذیرد، لذا بر آن خواهیم بود که حداقل مخاطب نتواند حرفی بالای حرف ما بزند حتی اگر نپذیرید (إفحام یا إسکات خصم) + اقناع شنونده ها در صورت حضور
برای مخاطب مبتدی
ماده:
در اسکات خصم، باید از گزاره های مورد پذیرش مخاطب و شنونده ها باشد، البته اگر مطابق با واقع هم بود چه بهتر؛
گزاره های مورد پذیرش:
استفاده از گزاره هایی که فراگیر است، مانند: مشهورات چه به معنای اعمّ و چه به معنای أخص
در این صورت اگر مخاطب قبول هم نداشته باشد، جرأت ابراز وجود نمی کند زیرا او هم به دنبال إقناع جمهور است، و باید از باب مسلمّات آن را بپذیرد.
البته در یک مورد آن هم برای جلب توجه از مخالفت در مورد یک مشهور استفاده می شود، که قواعدی دارد.
نکته: پس مشهورات نیز باب آنکه مورد تسلیم طرف مقابل است، استفاده می شود؛ پس ماده ذاتی و بنیادی جدل، مسلمات است.
مواردی که مخاطب در بین بحث به ما می دهد (اعترافات) که از جمله مسلّمات است..
مظنونات:
از آنجا که طرف حساب، عرف است و عرف هم سهل انگار است، 90% را هم یقینی می داند و اصلا توجه ندارد به یقینی نبودن آن هرچند با یک تلنگر یقینش فرو خواهد ریخت و طر ف مقابل را احتمال خواهد داد.
مظنونات نیز از باب، مسلمات در جدل استفاده می شود.
صورت:
از برهان که گذشتیم، دستمان باز است و از هر 3 صورت می توانیم استفاده کنیم: قیاس، تمثیل و استقرا.
حتی می توان از عقیم ترین ضرب قیاس استفاده کرد، لکن در صورتی که نظر مخاطب جلب شود و این بستگی به قدرت قالب کردن محتوا به مخاطب بستگی دارد.
مقایسه بین جدل و برهان
فرق مادی: برهان تنها از یقینیات استفاده می کند به عنوان آنکه حق و مطابق واقع است، ممکن است در جدل هم از مقدمات یقینی استفاده کنیم ولی نه بما هو حق بلکه بخاطر مشهور بودن و مسلم بودن از آن استفاده می کنیم.
همچنین مساوی است که مقدمه مسلم در نزد جمهور باشد یا مسلم در نزد خصم باشد.
از لحاظ تعداد نفرات: 
برهان: با 1 نفر هم راه می افتد
جدل: حداقل 2 نفر
تفاوت دستمایه ها:
تنها یکی از طرفین می تواند برهان داشته باشد، زیرا برهان واحد است، بخلاف جدل که هر دو طرف می توانند از جدل استفاده کنند، نه تنها یک استدلال جدلی بلکه چندین استدلال جدلی می تواند بر مدعای خود بیاورد.
تفاوت در صورت تفکر:
برهان: قیاس فقط ضروب منتج
جدل: هر چه می خواهد دلت ...
تعریف جدل:
مهارتی علمی-فکری است که به وسیله ی آن -تا حدودی - قدرت می یابیم بر آوردن حجت با استفاده از مقدمات مسلمات بر مطلوب و مراد مورد نظر تو.
نکات متن:
مجاراۀ: پا به پا پیش آمدن
مبتدعات: دیدگاه های نوظهور، شبهات
محامین: وکلا
حماء: دفاع کردن
مهنۀ: شغل
فواید جدل:
همان اهداف از جدل می شوند فواید جدل.
تمرین ذهنی و تمرین تفکر
نکات متن:
یراوغ: متوجه نشود
بستلّ: همراهی کند، پیش بیاید
یدری (السائل) و لا یدری (المجیب)
توجیه: مطرح کردن
ساختار استاندارد جدل
سائل و مجیب اسم رمزی برای اشاره به همین 4 مرحله ذیل است.
شروع کننده همیشه سائل است، زیرا مجیب حرفی زده و مشکلی نیست تا کسی شروع کند و بخواهد او را نقض کند؛ پس شروع کننده مهاجم است. 3 گام مخصوص مهاجم است (2 گام عقبه و 1 گام حمله) و یک گام مخصوص مجیب
گام اول: طراحی استراتژی
دنبال وضع بگردیم، کدام عقیده است که مورد بحث است و من با آن مشکل دارم؟ 
و بعد چه اعترافاتی بگیرم به درد نقض این وضع می خورد؟
و بعد چگونه این اعتراف را بگیرم؟ با توجه به اینکه مجیب هم آماده است که گاف ندهد. پس نیاز به استراتژی حمله داریم! 
مثلا در بحث با عامه، برای شکستن مصونیت خلیفه ها، در بحث اول شروع می کنیم از یزید، بعد معاویه، لذا 2 خلیفه را شکستیم، بعد عثمان ...بعد می ریم سراغ اولی و دومی، یعنی در این استراتژی از غافل گیری استفاده کردیم و از دور وارد بحث می شویم.
اگر موضوع روشن بود، باید از اصل غافل گیری در جایی که می خواهیم از آن ضربه بزنیم استفاده کنیم (لا یشعره من أیّۀ ناحیۀ یرید مهاجمته منها
نکته: طرف باید کاملا احساس حق طلبی کند... باید رفیق و دزد قافله بود...
نکته: وضعِ بحث را نگه داریم! نه شاخه به شاخه بپریم نه بزاریم بپرد ولی سر بزنگاه بنا به تشخیص و قواعد، وضع را عوض می کنیم.
استفهامی: آیا نظر شما همونی نیست که آنجا گفتید؟ آیا این، آن نیست؟...
سوالات بایستی جوری باشند که بله خیر جواب بدهد، مثلا می پرسیم: آیا آزادی موجب بی بند و باری است؟
این سوال بله خیر می شود پاسخ داده شود، لکن ناگزیر است جواب تشریحی است.
سوال باید مستقیم نباشد...
در صورتی سوال و تهاجم مستقیم و پرتمطراق است که بخواهیم عملیات فریب انجام دهیم.
گام دوم: طراحی سوالات
بر طبق استراتژی تعیین شده در گام اول، مانند اصل غافل گیری باید شروع کنیم، به چیدن زمین: موانع ایذایی، تعیین محل مین ها، کجا خاکریز بزنیم...
طراحی سوال: 
مثلا برای سند در مسند حنبل، اول کتاب بخاری از او می خواهیم، اسانید او را از لحاظ اعتبار چک می کنیم بعد روایتمان را در حنبل از او می پرسیم...
گام سوم: پرسیدن سوال
با کمترین حساسیت و جلب توجه
گام چهارم: 
دفاع در 2 جبهه است: 
جبهه اول: تقویت مواضع: یکسری مشهور می آوریم و پشت وضع می گذاریم و بعد استدلال طرف را ضعیف می شماریم. 
جبهه دوم: حرفهایی که من زدم درست بود ولی شما کج فهمیده اید. 
انواع دفاع:
حمله هجومی: شروع به سوال
فرار: تغییر وضع
خرید زمان
گرفتن پوئن مثبت
دفاع جانانه
تکمله: در جدل، هر جور که بخواهیم این ساختار را به نفع خودمان تغییر می دهیم:
از اول با استدلال از مشهورات شروع کنیم.
ترتیب گام ها را عوض کنیم.
همیشه 2 نفر حضورا جدل نمی کنند، می توانند با تلفن، با نامه و ... حتی ممکن است کسی فیلم بسازد و به عقاید شما حمله کند و شما هم در جواب آنها فیلم دیگری می سازید.
استفاده از برهان های غیر منتج و استقرا و تمثیل
مبادی الجدل
مبادی: 
اولیه: مشهور و مسلمات و مظنونات 
هرچه خودش با زبان خودش اعتراف کرده، حضور در عرف خاص طرف
ثانویه: نتیجه مشهور و مسلمات طرف که برایش دلیل آوردیم.
زیرا طرف مقابل باید آن را قبول داشته باشد تا بتوانیم ما آن محاجّه کنیم.