القیاس
الأربعاء, أفريل 04, 2012
10:33 ق.ظ
تعریف قیاس: قول مولف من قضایا متی سلّمت لزم عنه لذاته قول آخر
قول: مرکب تام خبری که جنس تعریف است.
تقسیمات الفاظ: 
لفظ واحد
الفاظ متعدد
مطلق لفظ
مفرد
مرکب
ناقص
تام
خبری
انشائی
مؤلف من قضایا »» استدلال مباشر را خارج می کند.
قیاس تنها از 2 قضیه تشکیل می شود.
مفاد یک قیاس (معتبر): 
مفاد یک قیاس معتبر این نیست که مقدمات یا نتیجه صادق است بلکه تلازم بین مقدمات و نتیجه را می رساند.
اگر مقدمات صادق باشند (متی سلمت) نتایج صادق خواهند بود.
از کاذب بودن مقدمات نیز نمی توانیم کذب یا صدق نتیجه را نتیجه بگیریم.
اگر نتایج صادق باشند نیز نمی توانیم بگوییم مقدمات صادق اند، زیرا تالی اعم از مقدم است، لکن از کذب نتایج می توانیم به کذب مقدمات برسیم.
متی سلمت: یعنی ما در اینجا به ماده کاری نداریم و تنها به دنبال صورت هستیم.
لزم عنه »» یعنی ضرورت دارد و با این قید تمثیل و استقرا خارج می شود.
لذاته »» این قید، قیاس مساوات را خارج می کند.
توضیح مختصر:
قیاس مساوات: 
الف مساوی ب است.
ب مساوی ج است.
الف مساوی ج است
در این قیاس حد وسط عینا تکرار نشده است و لذا این استدلال بسیط نیست، بلکه نیازمند یک مقدمه خارجی است که: مساوی مساوی مساوٍ لذلک الشیء
قیاس مساوات، قیاسی است که نیاز به یک مقدمه خارجی دارد، که مشهورترین آنها همان است که در بالا گفتیم، مثال دیگر: جزء الجزء جزء لذلک الشیء
حال در بعضی موارد مقدمه خارجی ممکن است صادق نباشند، مانند الف نصف ب است و ب نصف ج است لکن نمی شود گفت الف نصف ج است، چون مقدمه خارجی آن صادق نیست که نصف النصف نصفٌ لذلک الشیء.
لذا قید لذاته قیاس مساوات را (بنابر این تعریف که مشهور مناطقه است) را خارج می کند، زیرا لذاته ضرورت تلازم ندارد زیرا مقدمه خارجی ممکن است صحیح نباشد.
و مجازا به قیاس مساوات، قیاس می گویند.