تنبیهات
دوشنبه, 21 دی 1394
10:05 ب.ظ
تنبيهات وتوضيحات
[1. خاصّۀ و عرض عامّ، نسبی هستند نه نفسی]
قد يکون الشيء الواحد خاصّة بالقياس إلي موضوعٍ و عرضاً عامّاً بالقياس إلي آخر، کـ«الماشي» فإنّه خاصّةٌ للحيوان و عرضٌ عامٌّ للإنسان. و مثله «الموجود لا في موضوع» و «المتحيز» و نحوها ممّا يعرض الأجناس(3).
[2. ذاتی و عرضی مفاهیم نسبی اند]
وقد يکون الشيء الواحد عرضيّاً بالقياس إلي موضوعٍ و ذاتيّاً بالقياس إلي آخر، کـ«المُلْوَنّ» فإنّه خاصّۀ الجسم مع أنّه جنس للأبيض و الأسود و نحوهما. و مثلُه «مفرّق البصر» فإنّه عرضيّ بالقياس إلي الجسم مع أنّه فصل للأبيض، لأنّ الأبيض مُلْوَنّ مفرّق البصر(5).
[3. چه فصل چه خاصه گاهی مفردند و گاهی مرکب]
کلٌّ من الخاصّة و الفصل قد يکون مفرداً و قد يکون مرکَّباً. مثال المفرد منهما «الضاحک» و «الناطق». و مثال المرکَّب من الخاصّة قولنا للإنسان: «منتصب القامة بادي البشرة». و مثال المرکَّب من الفصل قولنا للحيوان: «حسّاس متحرّک بالإرادة».
والحواشی
عرض عامّۀ و خاصّۀ نسبی هستند نه نفسی. یعنی مثلا ماشی چیست؟ باید بگوییم نسبت به چی؟ نسبت به انسان عامه و نسبت به حیوان خاصه است.
ذاتی و عرضی مفاهیم نسبی اند؛ 
رنگ داشتن نسبت به جسم عرضی است 
و رنگ داشتن برای رنگ های خاص مثل سفید، ذاتی است.
ابیض: ملون مفرّق البصر
چه فصل چه خاصه گاهی مفردند و گاهی مرکب
به عنوان مثال «راست قامت پوست نمایان» خاصه مرکب برای  انسان است، روی 2 پا راه می رود وپشم ندارد و پوستش نمایان است.
که هر کدام به تنهایی عام اند. ترکیب اعراض عام می تواند برای ما اعراض خاصه بسازد.
[4.] الصنف [مقایسه ی کارکردهای فصل و خاصّۀ]
تقّدم أنّ الفصل يقوِّم النوع و يميّزه عن أنواع جنسه، أي يقسِّم ذلک الجنس، أو فقل: يُنوّع الجنس. أمّا الخاصّة فإنّها لا تقوّم الکلّي الذي تختصّ به قطعاً، إلّا أنّها تميّزه عن غيره، أي أنّها تقسِّم ما فوق ذلک الکلّي. فهي کالفصل من هذه الناحية في کونها تقسّم الجنس، و تزيد عليه(1) بأنّها تُقسّم العرض العامّ أيضاً، کـ«الموجود لا في موضوع» الّذي يُقسّم «الموجود»(2) إلي جوهرٍ و غيرِ جوهر.
و تزيد عليه أيضا بأنها تقسم کذلک النوع و ذلک عندما تختص ببعض أفراد النوع [خاصه غیر شامل] کما تقدم کالشاعر المقسم للانسان. و هذا التقسيم للنوع يسمي في الصطلاح المنطقيين (تصنيفا) و کل قسم من النوع يسمي (صنفا)
فالصنف کل کلي اخص من النوع و يشترک مع باقي اصناف النوع في تمام حقيقتها و يمتاز عنها بأمر عارض خارج عن الحقيقه
بعد از نوع که دیگر مفهوم کلی ذاتی نداریم. بلکه مفهوم کلی عرضی داریم که همان اصناف است.
صنف: هر خاصه ای که غیر شامل باشد
 و التصنيف کالتنويع الا ان التنويع للجنس باعتبار الفصول الداخلة في حقيقة الاقسام. و التصنيف للنوع باعتبار الخواص الخارجة عن حقيقة الاقسام 
کتصنيف الانسان الي شرقي و غربي و الي عالم و جاهل و الي ذکر وانثي... و کتصنيف الفرس الي أصيل و هجين و تصنيف النخل الي ذهدي و بربن و عمراني... الي ما شاء الله من التقسيمات للانواع باعتبار أمور عارضة خارجة عن حقيقتها.
والحواشی:
نکات متن:
مفرّق البصر: 
زهدیّ: خرماهای خشک که تا مدت ها می مانند و خراب نمی شوند.
بربن: خرماهایی که زود خراب می شود.
عمرانی: نصفشون رسیده و نصفی کال است.
تنبیهات:
کارکردهای خاصه و مقایسه با کارکرد های فصل:
[مقوم نوع نیست] = مختص فصل
ممیز نوع است = مشترک بین عرض عام و فصل
مقسم جنس مافوق است. = مختص فصل
خاصه مقسّم عرض عام است. = مختص عرض عام - جوهر الموجود لا فی الموضوع.
به نظر می آید فصل هم این کار را می تواند بکند. 
خاصه مقسم نوع مساوی با خودش است (در صورتی که غیر شامل باشد) »» تصنیف
همانطور که فصل، نوع سازی می کرد؛ خاصّۀ غیر شامل، صنف سازی می کند.
خاصۀ غیرشاملی که نوع را تقسیم می کند.
مقایسه ی کارکرده های خاصه و فصل
عموم و خصوص من وجه است
صنف در نوع اضافی، مصطلح نیست، و مثال های مرحوم مظفر هم همگی در نوع حقیقی است.
[5.] الحمل و أنواعه
[مقدمه] 
وصفنا کلّاً من الکلّيّات الخمسة بالمحمول. و أشرنا إلي أنّ الکلّي المحمول ينقسم إلي الذاتيّ و العرضيّ. و هذا أمر يحتاج إلي التوضيح و البيان. 
لأنّ سائلاً قد يسأل، فيقول: إنّ النوع قد يحمل علي الجنس، کما يقال مثلا: الحيوان إنسان و فرس و جمل... إلي آخره، مع أنّ الإنسان بالقياس إلي الحيوان ليس ذاتيّاً له، لأنّه ليس تمامَ الحقيقة ولا جزءَها ولا عرضيّاً خارجاً عنه(1) أفهناک واسطة بين الذاتيّ و العرضيّ، أم ماذا؟ 
وقد يسأل ثانياً، فيقول: إنّ الحدّ التامّ يحمل علي النوع و الجنس(2) کما يقال: الإنسان حيوان ناطق، و الحيوان جسم نامٍ حسّاس متحرّک بالإرادة. و عليه فالحدّ التامّ کلّيٌّ محمول و هو تمام حقيقة موضوعه، مع أنّه ليس نوعاً له(1) ولا جنساً ولا فصلاً فينبغي أن يُجعل للذاتيّ قسماً رابعاً. بل لا ينبغي تسميته بالذاتيّ لأنّه هو نفس الذات(2) والشيء لا يُنسب إلي نفسه. ولا بالعرضيّ لأنّه ليس بخارج عن موضوعه، فيجب أن يکون واسطة بين الذاتيّ و العرضيّ.
وقد يسأل ثالثا، فيقول: إنّ المنطقيّين يقولون: إنّ الضحک خاصّة الإنسان و المشي عرض عامّ له مثلاً، مع أنّ الضحک والمشي لا يحملان علي الإنسان، فلا يقال: الإنسان ضحک، و قد ذکرتم أنّ الکلّيّات کلّها محمولات علي موضوعاتها، فما السرّ في ذلک؟ 
ولکن هذا السائل إذا اتَّضح له المقصود من «الحمل» ينقطع لديه الکلام(3) فإنّ الحمل له ثلاثة تقسيمات، و المراد منه هنا بعض أقسامه في کلّ من التقسيمات فنقول: 
ـــ1. الحمل: طبعيّ، و وضعيّ
اعلم أنّ کلّ محمولٍ فهو کلّيٌّ حقيقيّ، لأنّ الجزئيّ الحقيقيّ بما هو جزئيّ لا يُحمل علي غيره(4). و کلّ کلّيّ أعمّ بحسب المفهوم فهو محمول بالطبع علي ما هو أخصّ منه مفهوماً، کحمل الحيوان علي الإنسان، و الإنسان علي محمد، بل و حمل الناطق علي الإنسان. و يُسمّي مثلُ هذا «حملاً طبعيّاً» أي اقتضاه الطبع ولا يأباه. 
و أمّا العکس - و هو حمل الأخصّ مفهوماً علي الأعمّ- فليس هو حملاً طبعيّاً بل بالوضع والجعل، لأنّه يأباه الطبع ولا يقبله، فلذلک يُسمّي «حملاً وضعيّاً» أو «جعليّاً».
[اعم و اخص مفهومی] و مرادهم بالأعمّ بحسب المفهوم غير الأعمّ بحسب المصداق الّذي تقدّم الکلام عليه في النِسَب، فإنّ الأعمّ قد يراد منه الأعمّ باعتبار وجوده في أفراد الأخصّ و غير أفراده، کالحيوان بالقياس إلي الإنسان و هو المعدود في النِسَب. و قد يراد منه الأعمّ باعتبار المفهوم فقط(1) و إن کان مساوياً بحسب الوجود، کالناطق بالقياس إلي الإنسان، فإنّ مفهومه أنّه شيء مّا له النطق من غير التفات إلي کون ذلک الشيء إنساناً أو لم يکن(2) و إنّما يستفاد کون الناطق إنساناً دائماً من خارج المفهوم. فالناطق بحسب المفهوم أعمّ من الإنسان و کذلک الضاحک و إن کانا بحسب الوجود مساويين له؛ و هکذا جميع المشتقّات لا تدلّ علي خصوصيّة ما تقال عليه. کالصاهل بالقياس إلي الفرس، و الباغم للغزال، و الصادح للبلبل، و الماشي للحيوان. و إذا اتّضح ذلک يظهر الجواب عن السؤال الأوّل لأنّ المقصود من المحمول في الکلّيّات الخمسة المحمول بالطبع، لا مطلقاً.
ـــ2. الحمل: ذاتي أوّلي و شايع صناعي
و اعلم أنّ معني الحمل هو الاتّحاد بين شيئين، لأنّ معناه: أنّ هذا ذاک. وهذا المعني کما يتطلّب الاتّحاد بين الشيئين يستدعي المغايرة بينهما ليکونا حسب الفرض شيئين. و لولاها لم يکن إلّا شيءٌ واحد، لا شيئان. 
و عليه، لا بدّ في الحمل من الاتّحاد من جهةٍ و التغاير من جهة اُخري کيما يصحّ الحمل؛ و لذا لا يصحّ الحمل بين المتباينين [مصداقی]، إذ لا اتّحاد بينهما. ولا يصحّ حمل الشيء علي نفسه(1) إذ الشيء لا يغاير نفسَه.
[حمل اولی ذاتی] ثمّ إنّ هذا الاتّحاد إمّا أن يکون في المفهوم، فالمغايرة لا بدّ أن تکون اعتباريّة(2) و يُقصد بالحمل حينئذٍ أنّ مفهوم الموضوع هو بعينه نفس مفهوم المحمول و ماهيّته(3) بعد أن يُلحظا متغايرين بجهة من الجهات. مثل قولنا: «الإنسان حيوان ناطق» فإنّ مفهوم «الإنسان» و مفهوم «حيوان ناطق» واحد إلّا أنّ التغاير بينهما بالإجمال و التفصيل. و هذا النوع من الحمل يُسمّي «حملاً ذاتيّاً أوّليّاً»(4). 
[حمل شایع صناعی] و إمّا أن يکون الاتّحاد في الوجود و المصداق و المغايرة بحسب المفهوم. و يرجع الحمل حينئذٍ إلي کون الموضوع [مفهوم«عضویت»یا مصداق«اندراج»] من أفراد مفهوم المحمول و مصاديقه(1) مثل قولنا: «الانسان حيوان» فإنّ مفهومَ «إنسان» غير مفهوم «حيوان» ولکن کلّ ما صدق عليه الإنسان صدق عليه الحيوان. و هذا النوع من الحمل يُسميّ «الحمل الشايع الصناعي» أو «الحمل المتعارف» لأنّه هو الشايع في الاستعمال المتعارف في صناعة العلوم. 
و إذا اتّضح هذا البيان يظهر الجواب عن السؤال الثاني أيضاً، لأنّ المقصود من المحمول في باب الکلّيّات هوالمحمول بالحمل الشايع الصناعي. و حمل الحدّ التامّ من الحمل الذاتيّ الاوليّ.
ـــ3. الحمل: مواطاۀ، و اشتقاق
[حمل مواطاۀ] إذا قلنا: الإنسان ضاحک، فمثل هذا الحمل يُسمّي «حمل مواطاة» أو «حمل هوهو» و معناه: أنّ ذاتَ الموضوع نفسُ المحمول. و إذا شئت فقل: معناه: هذا ذاک؛ و المواطاة معناها الاتّفاق. وجميعُ الکلّيّات الخمسة يُحمل بعضها علي بعضٍ و علي أفرادها بهذا الحمل. 
[حمل اشتقاق] وعندهم نوع آخر من الحمل يُسمّي «حمل اشتقاق» أو حمل «ذو هو» کحمل الضحک علي الإنسان، فإنّه لا يصحّ أن تقول: الإنسان ضحک، بل ضاحک، أو ذو ضحک. و سُمّي «حمل اشتقاق» و «ذو هو» لأنّ هذا المحمول بدون أن يُشتقّ منه اسم کـ«الضاحک» أو يضاف إليه «ذو» لا يصحّ حمله علي موضوعه، فيقال للمشتقّ کالضاحک محمولاً بالمواطاة، و للمشتقّ منه کالضحک محمولا(1) بالاشتقاق.
[جواب اشکال سوم] و المقصود بيانه: أنّ المحمول بالاشتقاق کالضحک و المشي و الحسّ لا يدخل(2) في أقسام الکلّيات الخمسة، فلا يصحّ أن يقال: الضحک خاصّةٌ للإنسان و لا اللون خاصّةٌ للجسم ولا الحسّ فصلٌ للحيوان، بل الضاحک و المُلْوَنّ هو الخاصّة، و الحسّاس هو الفصل... و هکذا. و إذا وقع في کلمات القوم شيء من هذا القبيل فمن التساهل في التعبير الّذي قد يُشوِّش أفکار المبتدئين، إذ تري بعضَهم يعبِّر بالضحک و يريد منه الضاحک. و بهذا يظهر الجواب عن السؤال الثالث.
نعم «اللون» بالقياس إلي «البياض» کلّيٌّ وهو جنس له، لأنّک تحمله عليه حملَ مواطاة، فتقول: البياض لون. أما اللون و البياض بالقياس إلي الجسم فليسا من الکلّيّات المحمولة عليه.
والحواشی
نکات متن
کلیّت: یعنی محمولیت، یعنی قابلیت صدق
کلی حقیقی: محمولاتی که شامل موضوعاتشان می شوند.
کلی اضافی: کلیت دارند نسبت به موضوعات دیگر، مانند انسان در الحیوان انسان، که انسان شمول نسبت به حیوان (که موضوعش هست، ندارد) اما نسبت به زید و عمرو و بکر قابل حمل است.
مراجعه به شرح شمسیه
کلی حقیقی 2 چیز را خارج می کند: کلی اضافی و جزئی حقیقی
ذات اصلا قابل حمل نیست، 
اشکال: رییس جمهور احمدی نژاد است، 
می گوییم خیر در اینجا رییس جمهور محمول است و جمله در حقیقت احمدی نژاد رییس جمهور است، می باشد.
اشکال: هذا زیدٌ
حمل لفظی است و اصلا مفهوم حمل در آن نیست.
مسمی به زید است.
فی النسب أی النسب الاربع
در مشتقات، ویژگی های موضوع لحاظ نمی شود، لذا اعم اند، مثلا در ناطق، این که انسان باشد مد نظر نیست بلکه تنها، ما ثبت له النطق، ناطق است.
باغم: صدای آهو
صادح: چهچهه ی بلبل
حمل و انواع آن:
مقدمه:
تا حالا با 2 قضیه آشنا شدیم: 
قضیه اول: هر یک از کلیات خمس محمول اند. 
در تعریف هر کدام: محمولی که ...
قضیه دوم: هر محمولی یکی از کلیات خمس است (یا ذاتی -جنس، فصل و نوع- است یا عرضی -خاصه و عرض عام- است).
بحث در خلال 3 اشکال بر دو قضیه بالا مطرح می شود:
اشکال اول (به ق2): گاهی ما نوع را بر جنس حمل می کنیم، «الحیوان انسان»، 
در حالی که نوع، نسبت به جنس هیچ یک از کلیات خمس نسبت به جنس نیست.
چرا نگویی انسان عرضی حیوان است؟
جواب: این اشکالات روشی اند و اصلا دعوا سر این نیست. و نباید سر آن معطل شد.
اشکال دوم (به ق2): گاهی ما حد تام را بر نوع خودش حمل می کنیم، مانند: «انسان، حیوان ناطق است.» 
اشکال سوم (به ق1): مناطقه می گویند، ضحک خاصّۀ انسان است، پس محمول است، پس چرا نمی توانیم آن را حمل بر انسان کنیم و بگوییم: «انسان ضحک»
جواب: اگر با اقسام حمل آشنا باشیم این اشکالات پیش نمی آید!!
حمل طبعیّ و وضعیّ
تعریف: 
حمل طبعی: حمل اعمّ بر اخص؛ انسان حیوان است
حمل وضعی: حمل اخص بر اعم؛ حیوان انسان است.
وضعی یعنی قراردادی، یعنی این در واقع حمل نیست، لکن به منظور بعضی کاربردها این حمل را وضع و جعل کرده اند، مانند عبارتند از در فارسی، حیوان، انسان وفرس و ... است.
مراد از اعمّ و أخص، أعمّ و أخص مفهومی است. 
تقیسم اعم و اخص: (مفهومی و مصداقی)
مصداقی، حیوان اعم از انسان است. ناطق مساوی انسان است.
مفهومی (بیان آقای فیاضی): هرگاه مفهومی در مفهوم دیگر اخذ شود، اما مفهوم دوم در مفهوم اول اخذ نشود، به شیء اول (مفهوم اول) اعم مفهومی و به شیء دوم اخص مفهومی اطلاق می شود.
بیان مرحوم مظفر: به مفهومی می گوییم که ابایی ندارد که در موضوعات دیگر هم یافت شود، مثلا ناطق از نظر مفهومی ابایی ندارد که بر غیر انسان هم حمل شود.
مانند: ناطق اعم مفهومی نسبت به انسان است.
نکته: رابطه ی اعم و اخص مفهومی و اعم و اخص مصداقی عموم و خصوص مطلق است و اعم و اخص مفهومی 2 مصداق دارد:
اعم و اخص مصداقی: حیوان و انسان
مواردی که تساوی مصداقی باشد، مانند: ناطق و انسان
یک قاعده: محمول همیشه باید اعم باشد، مانند انسان حیوان است بخلاف حیوان انسان است، که حمل وضعی است و مطابق طبع نیست. 
در انسان ناطق است،
ناطق انسان است. آیا درست است؟
بنابر نظر مرحوم مظفر نمی شود، که بحث آن در مشتق می آید؛
لکن می شود که بحث در بحث مشتق می آید.
بعض حیوانات انسان هستند، انسان اعم از بعضی حیوانات است؟
مراجعه شود به اساس الاقتباس
جواب اشکال اول: آنچه در قضیه دوم گفته شد محمول به حمل طبعی است، و آنچه در اشکال آمده حمل وضعی است و حمل وضعی در حقیقت اصلا حمل نیست و نمی توانیم بگوییم هر حیوانی انسان است (بلکه باید با سور بگوییم که بعضی حیوان ها انسان هستند).
نکته: تقسیم حمل به طبعی و وضعی، در اصل تقسیم نیست!
حمل وضعی اصلا حمل نیست، لذا می توانیم بگوییم اشتراک لفظی در حمل است.
حمل ذاتی اولی و حمل شایع صناعی
حمل یعنی اتحاد 2 شیء 
اتحاد را می توان «این همانی» دانست.
لازمه اتحاد 2 چیز است:
وجه اشتراک 
وجه افتراق
تعریف:
حمل ذاتی اولی: حملی که در آن موضوع و محمول اشتراک مفهومی و افتراق اجمال و تفصیلی (اعتباری) دارند، مانند: انسان، حیوان ناطق است.
این 2 را کالمترادفین هم می گویند
مفاد حمل ذاتی اولی: مفهوم موضوع همان مفهوم محمول است. (اتحاد مفهومی)
حمل شایع صناعی: حملی که موضوع و محمول در آن اشتراک مصداقی و افتراق مفهومی داشته باشند، مانند: انسان حیوان است
مفاد حمل شایع
اندراج: هر چه انسان بر آن صادق است کوشا هم بر آن صادق است
عضویت: مفهوم موضوع مصداق مفهوم محمول است.
مشترک لفظی:
«موضوع به حمل اولی» با «حمل اولی» در اینجا دو اصطلاح مختلف اند. و موصوف حمل اولی در اینجا محمول است.
حمل مواطاۀ و اشتقاق
حمل مواطاۀ (هو هو): حملی که محمول بدون واسطه و تقدیر بر موضوع حمل می شود، مانند: انسان، حیوان است.
حمل اشتقاق (ذو هو): حملی که محمول بدون واسطه و تقدیر بر موضوع حمل نمی شود و نیازمند تقدیر و تصحیح است، مانند: انسان ضحک أی ضاحک أی ذو ضحک
جواب اشکال: منظور ما از حمل، حمل مواطاۀ است، 
مستشکل: پس حرف ما تایید شد شما گفتید ضحک عرض خاصه است و به حمل مواطاۀ هم حمل بر انسان نمی شود.
جواب: بله ضحک به حمل مواطاۀ حمل نمی شود، لکن ضحک کلی خمس نیست بلکه آنچه ما گفتیم تسامح بود.
نکته: ذاتی و عرضی نسبی است، مانند رنگ برای رنگ خاص، جنس است ولی رنگ برای جسم، از کلیات قابل حمل نیست.
لکن جوهر و عرض نسبی نیستند!
نتیجه: حمل محمول بر موضوع، حمل طبعی شایع صناعی مواطاۀ است.
سوال: فرق «موضوع به حمل اولی و شایع» با «حمل به حمل اولی و شایع» چیست؟
نسب اربعه آنها چیست؟
نگاه دیگر: 
مفاد حمل اولی: عینیت مفهومی
انسان حیوان ناطق است یعنی مفهوم انسان عین مفهوم حیوان ناطق است.
پس قطعا در ناحیه موضوع، موضوع به حمل اولی داریم.
مفاد حمل شایع: 
اندراج: انسان حیوان است، یعنی مفهوم انسان یکی از مصادیق حیوان است.
اندراج یعنی یک مفهوم مندرج تحت یک مفهوم دیگر است.
 عضویت: انسان حیوان است، یعنی افراد انسان مصداقی از حیوان هستند.
عضویت: مصادیق یک مفهوم عضو یک مفهوم دیگرند.
انسان کوشا است
افراد انسان کوشا هستند
قاعده: اگر اتحاد مفهومی برقرار باشد، اتحاد مصداقی هم داریم.
2 پاراگراف آخر حمل ذاتی اولی و شایع صناعی
انسان حیوان ناطق است
مراجعه به آقای قراملکی
[6.] العروض معناه الحمل
ثمّ لا يشتبه عليک الأمر فتقول: أنّکم قلتم: «الکلّيّ الخارج إن عرض علي موضوعه فقط فهو الخاصّة وإلّا فالعرض العامّ» و الضحک لاشکّ يَعرُض علي الإنسان و مختصّ به. فإذَنْ يجب أن يکون خاصّة. 
فإنّا نرفع هذا الاشتباه ببيان العروض المقصود به في الباب، فإنّ المراد منه هو الحمل حملاً عرضيّاً لا ذاتيّاً، و عليه فالضحک لا يعرض علي الإنسان بهذا المعني. و إذا قيل: يَعرُض علي الإنسان فبمعني آخر للعروض، وهو الوجود فيه. 
و عندهم تعبيرٌ آخرٌ يُسبِّب الاشتباه، و هو قولهم: «الکلّيّ الخارج عرض خاصّ و عرض عامّ» فيطلقون العرض علي الکلّي الخارج ثمّ يقولون لمثل الضحک: إنّه عَرَضٌ. و المقصود بالعَرَض في التعبير الأوّل هو «العرضيّ» مقابل «الذاتيّ» و المقصود بالعَرَض في الثاني هو «الموجود في الموضوع» مقابل «الجوهر» الموجود لا في موضوع. 
و مثل اللون يُسمّي عرضاً بالمعني الثاني، لأنّه موجود في موضوع، ولکن لا يصحّ أن يُسمّي عرضاً بالمعني الأوّل أبداً، لأنّه بالقياس إلي الجسم لايحمل عليه حملَ مواطاة، و بالقياس إلي ما تحته من الأنواع کالسواد و البياض هو جنس لها کما تقدّم، فهو حينئذٍ ذاتيٌّ لا عرضيٌّ.
والحواشی
عرض مشترک لفظی است!!
...
پاسخ: ضحک خاصّۀ نیست.
ادامه اشکال سوم: تعریف خاصّۀ بر ضحک صادق است، زیرا ضحک خارج از ماهیت انسان است، مختص به انسان است و بر انسان عارض هم می شود.
جواب: 
یعرض به 2 معنا است:
به معنی یوجد
به معنی یحمل
... و یعرض علی الانسان، یعرض به معنا یحمل نیست، بلکه به معنی یوجد است، أی یوجد فی الانسان
حمل تنها در ذهن است و در خارج حمل نداریم، لذر عرضی در ذهن است و آنچه در خارج است عرض است، نه عرضی.
عرض 2 معنی دارد:
در مقابل ذاتی (خاصّۀ و عرض عام- عرضیّ)
در مقابل جوهر: الموجود فی موضوع