Sheet 1
المقصد السابع الأصول العملية
  الأصول العملية
    المقصد السابع: الاصول العملیة
      مقدمه
        الگوریتم اجتهاد
          سراغ دلیل قطعی میرود.
          سراغ ادله اجتهادی یا امارات (همان امارات و ظنون معتبره)
          سراغ ادله فقاهتی میرود. (که همان اصول عملیه است)
            ادله فقاهتی = اصول عملیه
          دلیل اجتهادی = امارات و ظنون معتبره
        ما در بر خورد با یک مسئله باسه حالت مواجه میشویم
          یا دلیل داریم
            دلیل تام
              حالات درونی مجتهد در برخورد با منابع فقهی
                قطع
                  مثل خبر متواتر
                  حکم
                    فتوا دارد
                  اقسام
                    موضوعی
                    طریقی
                  قطع طریقی
                ظن
                  اقسام
                    خبر واحد
                      از ثقه باشد
                    شهرت فتوایی
                    ظواهر قرآن (عمومات قرآن)
                  اقسام
                    ظن معتبر
                      در صورتی که ادله دیگر تناقض نداشته باشد میتوان به آن اعتماد کرد.
                        مثل خبر ثقه
                      مگر اینکه مولا فرموده باشد
                        اگر فاسق آمد قبول نکنید
                        اگر عادل بود عیبی ندارد
                      حکم
                        فتوا دارد
                    ظن غیر معتبر
                      در حکم شک است لذا باید برویم سراغ فقدان دلیل و اصول عملیه
                در قطع و ظن با دو قسم مواجه هستیم
                  نقلی
                    مباحث الفاظ
                      مباحث وضع
                  عقلی
                شک
                  خبر غیر معتبر
                  یا معتبری پیدا نکرد
                  یا ضعیف پیدا کرد
                  حکم
                    اصول عملیه
              وجدان دلیل غیر معارض مساوی ست با همان دلیل تام
          یا فاقد دلیل هستیم
            استفاده از اصول عملیه
          ادله با هم تعارض دارند
            قواعد تعارض و تراجیح
        اصول عملیه لسان کشف واقع ندارند فقط رفع تحیر میکند
          حکم شان ظاهر یست در مقابل حجج امارات که حکم واقعی میدهند
            در بحث تجری خواندیم
              ظاهری باب اجزا
              ظاهری باب اصول عملیه
                بعضی ادله شرعی لسان کشف واقع ندارند
                بعضی ادله شرعی لسان کشف واقع دارند
        دنبال اصالت های هستیم که در همه ابواب کاربرد دارد
          مشترک در همه ابواب فقه (همان اصول عملیه برای همه ابواب فقه به کار میرود)
          خاص بعض ابواب فقه. مثلا اصالت طهارت که مربوط به باب طهارت است.
            مثلا اصالت طهارت مختص کتاب طهارت است
            اصالت حلیه حرام را نشناسی، حلال است
            اصالت صحه در مورد فعل مسلمان اصل صحت است
        تکلیف یعنی لزوم
          در واجب و حرام مطرح است
      اقسام
        حالات سابقه ملحوظه
          استصحاب
            حالت لاحقه را مصاحب حالت سابقه کن
        حالت سابقه ملحوظه ندارد
          شک در اصل تکلیف
            شک بدوی
              شبهه حکمیه
                حرمت تدخین
                  حکم را نمیدانم
              شبهه موضوعیه
                حرمت ظرف شراب
                  حکم را میدانیم
                  اما موضوع خارجیه را نمیدانیم
              هر کدام به دو بخش تقسیم میشوند
                واجب
                  واجب مستحب
                  واجب یا مباح
                  واجب یا مکروه
                  شبهه وجوبیه
                حرام
                  حرام است یا مباح
                    اصاله برائت
                  حرام و مستحب
                  حرام و مکروه
                  شبهه تحریمه
            شک در اصل تکلیف مانند
              نمیدانم این آب نجس است یا نیست
              نماز جمعه واجب است یا نه
              دعا عند رویت هلال واجب است یا نه
            اصالة برائت
          لا شک در اصل تکلیف
            امکان احتیاط ندارد
              مورد الف
              مورد ب
              تخییر
            امکان احتیاط دارد
              احتیاط
              اشتغال یقینی برائت یقینی میخواهد
            مثال
              علم اجمالی داریم مثلا:حرام یا واجب /حرام حرام
                دو ظرف دارم میدانم یکیش نجس است قطعا
                  احتیاط
                نمی دانم نذر کردم این را یا آن را
                  تخییر
      الفصل الأوّل أصالة البراءة
        مجرای اصل برائت (شک در اصل تکلیف یا شک بدوی):
          تحریمیه
            تعریف
              یک طرف مسئله حتما حرام است مثلا: حرام یا مباح / حرام یا مستحب / حرام یا مکروه
            حکمیه
              (فقیه حکم مولا را نمیداند. مثلا فقیه نداند شرب خمر حرام است یا نه؟)
                فقدان نص (1)
                اجمال نص (2)
                تعارض نص (3)
            موضوعیه
              (فقیه مصداق خارجی را نمیداند. مثلا میداند خمر حرام است اما نمیداند به چه چیزی خمر میگویند)
                (4)
          وجوبیه
            تعریف
              یک طرف مسئله حتما واجب است. مثلا: واجب یا مباح / واجب یا مستحب / واجب یا مکروه
            حکمیه
              فقدان نص (5)
              اجمال نص (6)
              تعارض نص (7)
            موضوعیه (8)
  الفصل الأوّل أصالة البراءة
    المقام الأوّل: الشبهة التحريمية
      الشبهة الحكمية التحريمية
        مساله1
          الشبهة الحكمية التحريمية لأجل فقدان النص
            اقوال
              اصولیون
                برائت
              اخباریون
                احتیاط
            اول
              التعذیب فرع البیان
                وَ ما كُنّا مُعَذِّبينَ حَتّى نَبْعَثَ رَسُولاً
                  این آیه ارشاد به قاعده عقلی: قُبح عقاب بلا بیان دارد
                  ما به شما عذابی نمیرسانیم مگر اینکه رسولی برای شما بفرستیم
                  منظور از بیان واصل همان تابلو اعلانات (آیات + روایات) است یعنی مکلف باید برود به مظان حکم رجوع کند
                طریقه استدلال:
                  عذاب متوقف بر این است که رسولی بیاید برای مکلف.
                  رسول کنایه از «بیانِ واصل به مکلف» است.
                  در مسئله ما که فقدان نص است، بیان واصلی به مکلف نرسیده است.
                  نتیجه: عدم عقاب (برائت)
            ثانی
              حدیث الرفع
                قال: قال رسول اللّه(صلى الله عليه وآله وسلم): «رفع عن أُمّتي تسعة: الخطأ، و النسيان، و ما أُكرهوا عليه، و ما لا يعلمون، و ما لا يطيقون، و ما اضطروا إليه، و الحسد، و الطيرة[فال بدن زدن] و التفكّر في الوسوسة في الخلق[یعنی خالق و مخلوق] ما لم ينطق بشفة
                تقریر استدلال
                  اول
                    لفظ ما استفاده شده در عبارت مالایعلمون اسم موصولی که هم حکم و موضوع مجهول را شامل میشود
                      لذا این حدیث عام است ودر شبهه حکمیه و موضوعیه کاربرد دارد
                  دوم
                    اقسام رفع
                      تکوینی
                      تشریعی
                        نسبت دادن رفع به یک چیز به صورت مجازی و به اعتبار رفع آثار آن چیز
                          لا شک لکثیر الشک
                            کثیر شک شک ندارد یعنی آثار شک رفع شده چون شک نزد ذهن و نفس شخص وجود دارد
                  نتیجه
                    پس دراین اینجا یک «عقاب» در تقدیر است. یعنی رفع عن امتی عقاب تسعة
                ما لا یعلمون
                  چه حکمی را که نمیدانیم و چه موضوعی را که نمیدانیم. (شبهه حکمیه + موضوعیه)
                  قیاس اقترانی:
                    ص: شبهه تحریمه مصداق ما لا یعلمون است
                    ک: ما لا یعلمون عقاب ندارد.
                    ن: (ارتکاب) شبهه تحریمه عقاب ندارد
                طریق استدلال:
                  ص: مسئله یک(فقدان نص) مصداق ما لا یعلمون است.
                  ک: هرچیزی که ما لا یعلمون است عقاب ندارد.(حکم تکلیفی(شرعی) ندارد اما حکم وضعی دارد.)
                  ن: مسئله یک عقاب ندارد (یعنی برائت)
              اختصاص حدیث به ما یکون الرفع منه علی الامة
            ثالث
              مرسلة الصدوق
                قال الصادق (عليه السلام): «كلّ شيء مطلق حتّى يرد فيه نهي».
                  هر چیزی آزاد است تا زمانی که در مورد آن نهی وارد شود
                  تا زمانی که از یک شی با عنوان مخصوص به خودش نهی نشده محکوم به آزادی ست
            رابع
              الاستدلال بالعقل
                وقياس الاستدلال بالشكل التالي
                  ص در این شبهه (شبهه تحریمه حکمیه لاجل فقدان النص) بیان واصلی به مکلف نرسیده است
                    درجایی که احتمال تکلیف است و بیان واصلی نرسیده است عقاب بلا بیان است
                  ک:هرجا بیان واصلی به مکلف نرسد، عقاب قبیح است
                  ن:در محتمل تکلیف {مسئله1} عقاب قبیح است
                    یعنی اصالت برائت
            التعارض بين القاعدتين
              مقدمه
                قاعده اول: قبح عقاب بلا بیان
                قاعده دوم: دفع ضرر احتمالی واجب است
                  که نتیجه اش در این بحث احتیاط می شود
              قیاس استدلال
                ص: محتمل التکلیف احتمال ضرر است
                ک: هر احتمال ضرری واجب دفع (احتیاط)
                ن: در این مساله احتیاط لازم است
              توضیج دفع ضرر محتمل
                در ضرر دنیوی اگر خطر نباشد دفع واجب نیست
                  خوردن روغن نباتی
                ضرر اوخروی وجوب دفع دارد
                کیفیت استدلال
                  در شبهه بدویه{شبهه تحریمیه حکمیه لاجل فقدان نص}
                    ص شبهه بدویه محتمل الضرر الاخروی
                    ک کل الضر الاخروی ....وجوب الدفع
                    ن وجوب دفع ضرر در شبهه بدویه....احتیاط
                  کبری درست است و لی صغری در مسئله 1محرز نشده است
                    چون در صغری میگویم احتمال عقاب وجود دارد و منشا این احتمال عقاب چهار چیز است
                    هر چهار چیز در شبهه بدویه منتفی ست پس احتمال ضرر وعقاب در شبهه بدویه وجود ندارد
                      بیان رسانده باشد
                الجواب
                  اشکال صغروی به استدلال اخباری ها
                    در جایی که احتمال تکلیف و حرمت و شک بدوی است. و مجتهد تفحص کامل کرده است و به بیانی نرسیده است
                  بیان واصل به مکلف نرسیده در اینجا حکم عدم عقاب است
            أدلّة الأخباريين على وجوب الاحتياط في الشبهة الحكمية التحريميّة
              الاستدلال بالكتاب
                لآيات الآمرة بالتقوى حق تقاته
                  کمال تقوا واجب است
                  در شبهه بدویه رعایت کمال تقوا احتیاط است
                وجه استدلال
                  اجتناب محتمل حرمه تقواست
                  هر چه که از تقوا شمرده شود واجب است طبق آیه قرآن
                  وجوب اجتناب و احتیاط در محتمل حرمه یعنی مسئله یک
                جواب
                  دوقسم تقوا داریم
                    تقوا مقابل فسق و فجور
                    تقوا به معنای انجام مستحبات و ترک مکروهات
                    ن تقوا اعم از انجام واجب و مستحبات و ترک حرام و مکروهات است
                    پس هر تقوایی واجب نیست
                  پس کبری استدلال ممنوع است
                    وگرنه باید بگویم مستحبات واجب و مکروهات حرام است
                اگر قرار باشه به همه نظرات پزشکان عمل کنیم و احتیاط کنیم
                  هم باید جراحی کنیم هم باید طب سنتی هم دارو و....را انجام دهیم
              الاستدلال بالسنّة
                الأُولى: حرمة الإفتاء بلا علم
                  ص: در مسئله یک علم نداریم
                    در شبهه تحریمیه اگر بگوییم برائت یعنی حرام نیست و این فتوای بدون علم است
                  فتوی بدون علم حرام است
                  مسئله یک حرام است. (پس برائت نمی توانیم بگوییم و احتیاط لازم است)
                  جواب
                    در شبهه بدویه عدم حرمت دوقسم است
                      مراد حرمت واقعیه است یعنی در حکم الله واقعی این مورد واقعا حرام نیست
                        این فتوا فتوای بدون علم است
                      مراد عدم حرمت ظاهری باشد یعنی تا زمانی که حکم واقعی او را نمیدانیم ظاهرا حکم به عدم حرمت میکنیم
                        این حکم به عدم حرمت مستند به عدله شرعی و عقلی ست
                    نکته
                      مراد اصولیین از عدم حرمت قسم دو است و فتوی بدون علم نیست
                الثانية: ما وَرَدَ من الأمر بالاحتياط قبل الفحص
                  اشکال به کتاب: «قبل فحص» نباید در عنوان باشد. زیرا جواب مسئله است
                  فقال:« إذا أصبتم مثل هذا فلم تدروا[نمیدانستید چه کنید] فعليكم بالاحتياط حتى تسألوا عنه فتعلموا»
                    اخباری ها علیکم بلاحتیاط را گرفتن پس در هر شبهه باید احتیاط کرد
                  اشکال
                    این روایت احتیاط قبل از فحص است
                      وجوب احتیاط قبل از فحص را بیان میکند و ربطی به بحث ما که شبهه بعد از فحص است ندارد
                    بحث ما در شبهه تحریمیه است نه شبهه وجوبیه که روایت برای آن است
                    مضافا
                      اخباریون در شبهه وجوبیه قائل به احتیاط نیستند و خودشان به این روایت عمل نمیکنند
                        چون بالجماع همه در مورد شبهه وجوبیه نیاز به احتیاط نیست
                الثالثة: لزوم الوقوف عند الشبهة
                  روى داود بن فرقد، عن أبي شَيبة
                    قال: «الوقوف عند الشبهة خيرٌ من الاقتحام في الهلكة»
                  روى مسعدة بن زياد، عن جعفر (عليه السلام)، عن آبائه، عن النبي(صلى الله عليه وآله وسلم)أنّه قال:
                    «لا تجامعوا [جماع نکنید] في النكاح على الشبهة، وقفوا عند الشبهة، فإنّ الوقوف عند الشبهة خيرٌ من الاقتحام في الهلكة
                    شبهه موضوعیه
                  روى في «الذكرى»، قال: قال النبي (صلى الله عليه وآله وسلم)
                    دَع ما يُريبُك [آنچه شک و شبهه داری رها کن] إلى ما لا يُريبُك
                  جواب
                    برخی از این روایات در باره شبهه محصوره علم اجمالیست و ربطی به بحث ما ندارد
                      که اصولیون نیز قائل به آن هستند
                    اینکه شبهه محصوره علم اجمالی را بیان میکند به سبب هلکت است
                      یعنی انسان علم اجمالی به تکلیف دارد مثل بین دو ظرف یکی نجس است اگر هر دو را بخورد یقینا هلاکت در آن است
                    برخی از روایات مثل روایت دو مربوط به شبهه موضوعیه تحریمیه هستند که در آن اخباری قائل به برائت اند
                    برخی از روایات هم شواهدی دارد که دلالت بر استحباب میکند
                      حال آنکه اخباری ها میخواستند وجوب را اثبات کنند
                      اشکالات
                        اگر قرار بود وجوب احتیاط در همه شبهات باشد
                          در مساله 4 تا 8 نیز به خود اخباری ها اشکال وارد میشود
                        سند آن ضعیف است
                الرابعة: حديث التثليث
                  مقدمه
                    روایت نبی + روایت وصی
                    الف روایت وصی
                      إنّما الأُمور ثلاثة:
                        أمر بَيَّنَ [آشکار است، واضح است] رشدُه[ارشاد. و هدایت] فيُتَّبع
                        أمرٌ بَيَّنَ غيُّه[اضلال و گمراهی] فيُجْتَنب
                        أمر مشكل يُردّ علمه إلى اللّه و رسوله».
                      وجه استدلال
                        شبهه حکمیه را بیان میکند
                        مثل طایفه اول از احادیث حرمت افتای بدون علم را میگوید
                          قبلا گفتیم اصالت برائت فتوای بدون علم نیست
                    ب کلام نبی
                      اولا
                        شبهه موضوعیه محصوره را بیان میکند و ربطی به محل نزاع ما که شبهه بدویه است ندارد
                      دوما
                        روایت ظهور دارد در موردی که یقین داریم اگر شبهه را مرتکب بشویم یقیننا به هلاکت می افتیم
                          این نوع شبهه منطبق با علم اجمالی ست
                      سوما
                        معمول این روایات یا غیر شبهه بدوی ست یعنی علم اجمالی ست و یا استحباب و رع کثیر را نشان میدهد
                    جواب
                      خود روایت میگوید شبهه ایی که سبب گمراهی میشود
              الاستدلال بالعقل
                یک
                  علم اجمالی داریم به محرمات کثیره در شریعت
                دو
                  بعد تفحص در آیات و روایات برخی از این محرمات راعلم پیدا میکنیم و برخی دیگر همچنان تحت علم اجمالی باقی میمانند
                سه
                  علم اجمالی منجز است یعنی اجتناب از همه شبههات باید بکنیم تا یقین کنیم خروج از عهده تکلیف را
                در شبهه تحریممه باید احتیاط کرد
                جواب
                  شما علم اجمالی داری
                    فحص میکنی
                      میشود علم تفصیلی
                        بلاخره یک تعدادی می ماند
                        که میشود شک بدوی
                  علم اجمالی بعد از فحص انحلال پیدا میکند به علم تفصیلی و شک بدوی
                  ان علم اجمالی که انحلال پیدا کند دیگر احتیاط ندارد
        مساله 2
          الشبهة الحكمية التحريمية لأجل إجمال النص
            مثال
              میدانیم آواز خواندن مناسب مجالس لهو و لعب است، حرام است.
              اما نمیدانیم با صوت خواندن چیزی، مصداق غنا است و حرام است؟
              صرف
            مثال دو
              مولا نهی کرد
                موقع اذان و اقامه حرف نزنید
                مجتهدی کار کرد نهی اجمال دارد
                  چون ظهور در حرمت ندارد بلکه اعم از کراهت و حرمت است
          اقوال
            اصولیون
              برائت
                اگر چه احتیاط مستحب است
            اخباریون
              احتیاط
        مساله 3
          الشبهة الحكمية التحريمية لأجل تعارض النصّين
            اول
              اصولیین عدم وجوب احتیاط
            دو
              در تعارض خبرین مراحل معالجه تعارض این است
                دیدن سند و اصالت آن
                جمع دلالی مقبول در صورت امکان
                اگر جمع مقبول نشد رجوع به مرجحات
                اگر مرجهی نبود و دو خبر متکافی بودن یعنی متساوی بودن
                  سراغ تخییر بین دو خبر میرویم
              این مراحل را باید طی کرد
            سه
              روایتی در کتاب عوالی اللئالی آمده است که دلالت بر وجوب احتیاط در خبرین متعارضین میکند
                جواب این روایت ضعیف است
                در مولف مولَف آن اشکال است
            مثال
              یک روایت بگویید حرام و یک روایت بگوید مباح
          اقوال
            اصولیون
              اصولیین عدم وجوب احتیاط
            اخباریون
              احتیاط
      موضوعیه
        مساله 4
          الشبهة الموضوعیة التحريمية لأجل خلط الأمور الخارجية
            مثال
              یک ظرف دارم نمی دانم نجس است یا نه
              یک ظرف دارم شک دارم پاک شده یا نه
            دلیل برائت
              برائت عقلیّه
                ک از نجس اجتناب کن
                ص در شبهه نمیتوان صغری را گفت چون تمام نشده و مصداق تمام نیست
              برائت نقلیه
                کل شی لک حلال حتی تعلم انه حرام بین
                  در شبهه تحریمه می شود برائت نقلیه
            نکته
              استصحاب حاکم بر برائت است
          اصولیون
            برائت
    المقام الثاني: في الشبهة الوجوبية
      شبهه وجوبیه
        حکمیه
          مساله 5
            الشبهة الحكمية الوجوبية لأجل فقدان النصّ،
              كالدعاء عند رؤية الهلال أو الاستهلال [طلب هلال] في شهر رمضان إذا احتمل وجوبهما.
          مساله6
            الشبهة الحكمية الوجوبية لأجل إجمال النصّ
              كاشتراك لفظ الأمر بين الوجوب و الاستحباب
                کسی مبناش این باشد
          مساله 7
            الشبهة الحكمية الوجوبية لأجل تعارض النصّين،
              كما في الخبرين المتعارضين، أحدهما يأمر، والآخر يبيح، ولم يكن لأحدهما مرجح.
                واجب مستحب
                واجب مباح
        موضوعیه
          مساله 8
            الشبهة الموضوعية لأجل الاشتباه في بعض الأُمور الخارجية
              كما إذا تردّدت الفائتة (صلاة الفجر) بين صلاة واحدة و صلاتين
              و الحكم في الجميع البراءة وعدم وجوب الاحتياط، إجماعاً
  اصالت التخییر
    مقدمه
      شک
        بدوی
          اصل تکلیف را نمی دانیم
        اجمالی
          اصل تکلیف را میدانم این یا آن را نمیدانم
      مثال
        واجب
          مباح
            شک بدوی
              برائت
        واجب
          واجب
            علم اجمالی و امکان احتیاط
              احتیاط
        واجب
          حرام
            عدم امکان احتیاط
              تخییر
      در علم اجمالی نیز یا
        امکان احتیاط است
        یا نه
          تخییر
            حکمیه
            موضوعیه
    الفصل الثاني: أصالة التخيير
      حکمیه
        مساله 9
          دوران الأمر بين المحذورين لفقدان النص
            برائت
              عقلی
                موضوع این برائت عدم بیان کافی ست به میزانی که در نظر عقلا برای تکلیف نمودن کافی باشد
                  ص:در جایی که بیان وافی از طرف مولا به مکلف نرسیده باشد در آنجا عقاب قبیح است
                    در دوران بین محذورین بیان رسیده اما وافی نیست
                    حکم مردد بین وجوب و حرمت است
                  ک: قبح عقاب بلا بیان وافی
                  ن: در این مسئله قبح عقاب بلا بیان یعنی برائت جاری میشود.
              شرعی
                موضوع این برائت جهل به حکم واقعی ست
                  برائت داریم زیرا رفع عن امتی ما لا یعلمون
                    ص: این مسئله مصداق ما لا یعلمون
                    ک: رفع عن امتی ما لا یعلمون
                    ن: این مسئله مصداق رفع عن امتی است. (برائت شرعیه)
                  اشکال مقدر: علم اجمالی داریم که یا واجب یا حرام بر گردن ما است.
                    ج: این اندازه علم ، علم به حکم الله واقعی نیست و در حکم جهل است.
            تخییر تکوینی
              (در عالم خارج) + حکم ظاهری = برائت عقلی و شرعی
                شریعت چیزی نگفته و در مقام عمل است
                در مثال واجب و مباح موافقت قطعیه
                درصورتی که بین وجوب و حرمت مردد باشد
              در این مسئله(مثال دفن منافق) امکان موافقت یا مخالفت قطعی با مولا نیست
                (برخلاف مسئله نماز ظهر و جمعه
            مثال
              كدفن الكافر الحربي[بهتر بود میگفت:دفن المنافق]
                در صورتی که حکم دفن نمودن این شخص بین وجوب و حرمت مردد باشدو دلیل معتبری وجود نداشته باشد
                شکی نیست به صورت تکوینی تخییر جاری میشود در دفن یا عدم دفن این شخص
                زیرا جمع نمودن بین فعل و ترک آن در یک زمان واحد ممتنع و محال است
                  به همین علت نمی توان موافقت قطعیه
                از جهت حکم ظاهری چنین مواردی حکمشان برائت است عقلا و شرعا
        مساله 10
          دوران الأمر بين المحذورين لإجمال النص
            إذا دار الأمر بين الوجوب والحرمة مِن جهة إجمال الدليل
              كالأمر المردّد بين الإيجاب[اگر ایجابی باشد باید امر مولا را انجام دهیم] و التهديد[اگر تهدید باشد، که نباید امر مولا انجام دهیم]
            نتیجه نهایی
              در عالم خارج تخییر و در حکم االله واقعی برائت است.
              همانند مسئله قبل حکم به برائت داده میشود
        مساله11
          دوران الأمر بين المحذورين لتعارض النصّين
            در صورتی که امر بین وجوب و حرمت دوران داشته باشد
              حکمش تخییر شرعی خواهد بود
            استدلال
              علت تخییر دراین مسئله آن است که روایات وارد شده در این موضوع مطلق اند
              روى الحسن بن الجهم، عن الرضا(عليه السلام):
                قلت: يجيئنا الرجلان ـ وكلاهما ثقة ـ بحديثين مختلفين، و لا نعلم أيّهما الحق،
                قال: «فإذا لم تعلم فموسِّع عليك بأيّهما أخذت»
              حضرت فرمودند:هنگامی که نمی دانید کدام حق است مختار خواهید بود که هر یک از آن دو را اخذ کنید
            نکته
              اینجا علاوه بر تخییر تکوینی، تخییر شرعی نیز داریم (یعنی روایت داریم)
      موضوعیه
        مساله 12
          دوران الأمر بين المحذورين في الشبهة الموضوعية
            توضیح
              هنگامی که اکرام شخص عادل واجب باشد و اکرام فاسق حرام
                وضعیت زید از جهت فسق و عدل مشتبه باشد
              حکم این مسئله طابق النعل بالنعل مانند مسیئله اول است
            اینجا تخییر شرعی نداریم؛ زیرا روایت گفت: در تعارض نصین نه شبهه موضوعیه
            اینجا تعارض نیز نداریم
              بلکه شبهه موضوعیه است یعنی در یک مصداق واحد در خارج با هم تعارض کردند
      هل التخيير ابتدائي أو استمراريّ
        در هر جایی که استمرار موجب مخالف قطعیه شود.
          تخییر ابتدایی
            اگر واقعه یک بار اتفاق بیفتد، مشکلی نداریم
              زیرا مخالف قطعی با خدا رخ نداده است
          تخییر استمراری
            اگر واقعه ای تکرار میشود. و فتوی تخییر شد. در این صورت موجب عصیان میشود
            چون اگر یک بار طرف اول و بار دیگر سمت دیگر را بگیریم بالاخره مخالفت رخ میدهد و این مخالفت تکرار میشود
          توجه
            مخالفت احتمالی اشکالی ندارد اما مخالفت قطعی قطعا اشکال دارد.
  الفصل الثالث: أصالة الاحتياط
    المقام الأوّل: الشبهة التحريمية
      مقدمه
        مجرای اصالت احتیاط در جایی ست که علم به اصل تکلیف داریم +شک مکلف +امکان احتیاط
        یا فرد شک بدوی دارد
          اصالت برائت
        یا علم اجمالی
          امکان احتیاط ندارد
            تخییر
          یا امکان احتیاط دارد
            مثال
              حرمت را میدانم اما این یا آن را نمیدانم
                حرمت+حرمت
              واجب+واجب
                واجب نماز ظهر+نماز جمعه
                  شبهه وجوبیه
            شبهه ی تحریمیه
              حکمیه
                مساله14
                  فقدان نص
                مساله 15
                  اجمال نص
                مساله 16
                  تعارض نص
                در فقه واقعیت و موردی برای آنها وجود ندارد
              موضوعیه
                مساله 17
                  محصوره
                    مقدمه
                      سه جور ممکن است مولا حکم را بیان کند
                        اجتنب عن النجس التفضیلی
                        اجتنب عن النجس او الاجمال
                        اجتنب عن النجس مطلقا
                      در اموری محصوره و محدودی مشتبه شده
                      هنگامی که اماره ایی مانند خبر واحد بر حرمت یک شی دلالت می کند
                        اطلاق این دلیل شرعی موارد علم اجمالی را شامل میشود
                        مانند اجتنب عن النجس که مقتضای اطلاق این دلیل شامل نجاسات دانسته شده با علم اجمالی نیز میشود
                      بحث درباره ی جواز مخالفت قطعیه و یا جواز مخالفت احتمالیه می باشد
                    قاعده اولیه
                      موافقت قطعیه واجب
                        مخالفت قطعیه و احتمالیه حرام است
                          وجود مقتضی
                            یعنی وجوددلیل تکلیف یا همان علم اجمالی
                            به علت اطلاق کلام شارع
                          نبود مانع
                            مثل عسر هرج یک گوسفند بین 10 گوسفند غصبی است
                      اشکال
                        و ربما يستدلّ على جواز الترخيص ببعض الروايات منها: «كلّ شيء هو لك حلال حتى تعلم أنّه حرام بعينه».
                      وجه الاستدلال
                        این روایت در مورد شک بدوی ست و بحث سائل در شک بدوی بود است .
                          پیرهن خریدی میگی نکنه دزدی باشد دوران بین حرمت و مباح
                        فردی آمده میگه عبد م اما شاید فرد گرسنه بوده ست یا به صورت خدعه یا زور فروختن
                          دوران بین حرمت ومباح که میشود شک بدوی
                        مثال هایی که در روایت آمد باعث انصراف شد یعنی تمسک به اطلاق حدیث جایز نیست
                      حکم احتیاط
                    قاعده ثانویه
                      علم اجمالی داریم یک گوسفند در کل شهر غصبی است
                      شاهد برای تاکید قاعده اول
                        وجوب مطابقت قطعیه و عدم کفایت موافقت احتمالی
                      آیا از طرف شارع رخصتی آمده است بلکه تاکید قاعده اولی شده است در شبهه محصوره
                    نتیجه
                      تیجه طبق قاعده اولیه
                        وجوب احتیاط
                      نتیجه طبق قاعده ثانویه
                        وجوب احتیاط
                مساله 18
                  غیر محصوره
                    مقدمه
                      در اینجا مقتضی موجود و مانع نیز موجود(عسر و حرج) است.
                      شبهه محصوره
                        اگر درصد احتمال حرمت در همه موارد کم نباشد که عقلا به آن اعتنا میکنند.
                      شبهه غیر محصوره
                        اگر درصد احتمال حرمت در همه موارد آنقدر کم شد که عقلا به آن اعتنا نمیکنند.
                      روى الكليني بسند معتبر عن سُماعة، قال: سألت أبا عبد اللّه (عليه السلام)
                        عن رجل معه إناءان فيهما ماءٌ وقع في أحدهما قَذِر[نجاست] لا يدري أيّهما هو، و ليس يقدر على ماءٍ غيرُه[یعنی آب دیگری نیست]؟
                        قال: «يهريقهما[دور بریزد] و يتيمّم[تیمم بکند]»
                      ما ورد في وجوب غقسل الثوب من الناحية التي يعلم بإصابة بعضها للنجاسة
                        روى زرارة، قال: قلت له: إنّي قد علمت أنّه قد أصابه [ه: ثوب] (الدم) و لم أدر أين هو[نمیدانم این خون کجا افتاده است] فاغسلَه؟
                        قال: «تغسل مِن ثوبك الناحية التي ترى أنّه قد أصابها حتى تكون على يقين من طهارتک»
                        روایت نمیگوید یک طرف را بشور بلکه میگوید: آن ناحیه ای که فکر میکنی هست را بشور(یعنی هر دو طرف در حکم حرمت است.)
                        این روایت قاعده اولیه را تاکید میکند یعنی وجوب مطابقت قطعیه و عدم کفایت موافقت احتمالی
                    ظرف نجس در بین ظرفهای شهر که احتمال اتفاق افتادن آن خیلی سخت است
                      خبری درباره سوختن خانه ایی یا کشته شدن انسانی در یک شهر
                    نکته
                      لا يرضى المولى بارتكابه
                        كوجود السمّ القاتل
                          در این حالت دیگر شبهه محصوره غیر محصوره نیست
                      در جایی که مثلا قتل نفس(سم، شیمیایی و ...) باشد، از محل بحث ما خارج است زیرا مولا به هیچ وجه ممکن راضی نیست
                        در آن موارد باید محصوره و غیر محصوره احتیاط شود
                      مثلا
                        بین چندین داعشی یک نفر مومن وجود دارد، اینجا باید همه آنها را نگه داریم و حق نداریم آنها را بکشیم
                      اصولیون
                        بر منجز نبودن علم اجمالی و تکلیف آور نبودن آن در اطراف شبهه تحریمیه موضوعیه غیر محصوره اجماع دارند
                    حکم مسئله
                      موردی که مولا راضی نیست مثل سم یا قتل نفس
                        از بحث ما خارج است و باید در محصوره و غیر آن احتیاط کرد
                    اطلاق گفت احتیاط همان دو دلیل قوی است که میگوید احتیاط نه
                    الاول
                      نکته
                        مخافت قطعیه حکومت بر عسر و هرج دارد و عسر هرج حکومت بر اجتنب عن غصب
                      عسر هرج
                    الثانی
                      الروايات الواردة حول الشراء من الظالم المحمولة على الشبهة غير المحصورة
                        اگر فرد عامل فرد ظالم است شبهه محصوره است
                      روایات
                      شِراء ظالم:
                        ظالمی که تمام اموالش ظلم و غصبی است. (علم تفصیلی)
                        ظالمی که اکثر اموالش ظلم و غصبی است (شبهه محصوره)
                        ظالمی که هم یکی از 100 اموالش غصبی و از راه ظلم است (شبهه غیر محصوره) (محل بحث)
    المقام الثاني: الشبهة الوجوبية
      الموضع الأوّل: الشبهة الحكمية الوجوبية الدائرة بين متباينين
        مقدمه
          دو طرف وجوب و جوب است
            واجب ظهر یا نماز جمعه
              شبهه متبایین
            واجب ده جز یا 11جز را انجام دهیم
              شبهه اقل واکثر
          شبهه
            متباینین
              حکمیه
                مساله19
                  فقدان نص
                    حکم
                      احتیاط
                  إذا تردّد الواجب بغيره[ه: واجب] لأجل فقدان النصّ، كتردّده بين الظهر و الجمعة
                مساله20
                  اجمال نص
                    حکم
                      احتیاط
                  إذا تردّد الواجب بغيره لأجل إجمال النص بأن يتعلّق التكليف الوجوبي بأمر مجمل
                مساله21
                  تعارض نص
                    إذا تردّد الواجب بغيره لأجل تعارض النصّين و تكافؤهما
                    حکم
                      تخییر
                  إذا تردّد الواجب بغيره لأجل تعارض النصّين و تكافؤهما[مساوی و مرجحی نداشت.]، كما إذا دار الأمر بين القصر و الإتمام
              موضوعیه
                مساله22
                  إذا تردّد الواجب بغيره من جهة اشتباه الموضوع[مصداق خارجی]، كما في صورة اشتباه الفائتة بين العصر و المغرب
                    میدانم نماز قضا دارم نمی دانم نماز ظهر یا مغرب
                حکم
                  احتیاط
      الموضع الثاني: الشبهة الحكمية، الوجوبية الدائرة بين الأقل و الأكثر
        اقل و اکثر (نماز بدون سوره یا نماز با سوره صحیح است؟)
          مثال
            نماز با جلسه استراحت
              نماز با سوره یا نماز بدون سوره
          استقلالی:
            مقدمه
              هر وجوبی برای خودش مستقل است. مثلا در مهریه هر سکه یک امتثال جدا دارد
              مثال
                شک داریم که یک نماز یا دو نماز قضاء داریم؟
                جواب
                  علم اجمالی اینجا منحل میشود
                  به علم تفصیلی به اقل + شک بدوی اکثر
                    حکم
                      برائت
              عام مجموعی همان اقل و اکثر استقلالی است.
                مجموع افراد یک فرد اعتبار میشوند. اگر امتثال یکی انجام نشود، امثتال هیچ کدام انجام نشده است.
              فرق بین شک بدوی با اقل و اکثر استقلالی چیست؟
                اگر علم اجمالی را تقسیم کنیم به علم اجمالی که انحلال در ان صورت میگیرد با نمیگیرد
            نکات
              فرق بین شک بدوی با اقل و اکثر استقلالی چیست
                اگر علم اجمالی را تقسیم کنیم به علم اجمالی که انحلال در ان صورت میگیرد با نمیگیرد
                  اقل و اکثر از آن علم اجمالی هایی است که انحلال در ان صورت میگیرد.
              ® اگر کسی بگوید: در جایی«علم اجمالی» داریم باید احتیاط کنیم پسر چرا اینچا احتیاط نکردیم
                در واقع چون اینجا علم اجمالی شکسته شد و دیگر وجود ندارد لذا دیگر لازم نیس در اینجا احتیاط بکنیم
            حکمیه:
              مساله 23
                دوران الأمر بين الأقل و الأكثر لأجل فقدان النص
              مساله 24
                دوران الأمر بين الأقل و الأكثر لأجل إجمال النص
              مساله 25
                دوران الأمر بين الأقل و الأكثر لأجل تعارض النصّين
            موضوعیه
              مساله 26
                دوران الأمر بين الأقل والأكثر في الشبهة الموضوعية
          ارتباطی
            مقدمه
              یک واجب بیشتر نیست که این واجب دارای اجزایی است. مثلا نماز میدانیم 10 جزء دارد یا 11جزء و نمیدانم یک جزء نماز سوره خواندن است یا نیست
              عام استغراقی همان اقل و اکثر ارتباطی است
                و هو لحاظ كلّ فرد فرد من أفراد العام بحِياله[جدا جدا] و استقلاله، و اللّفظ الموضوع له هو لفظ «كل»
              حکم
                برائت اکثر
            حکمیه:
              مساله 27
                دوران الأمر بين الأقل و الأكثر لأجل فقدان النص
                  برائت عقلیه
                    توضیح استدلال:
                      ص: در دروان بین اقل و اکثر بیانی برای اکثر نیامده است ولی اقل را قبول داریم.
                      ک: قبح عقاب بلا بیان
                      ن: برائت عقلی نسبت به اکثر
                    مثال: شک داریم صلاة با سوره واجب است یا بدون سوره
                      حکم: برائت نسبت به اکثر
                  برائت شرعیه
                    توضیح استدلال:
                      ص: در اقل و اکثر نسبت به وجوب اکثر یقین نداریم اما نسبت به وجوب اقل یقین داریم
                      ک: رفع عن امتی ما لا یعلمون
                      ن: برائت شرعی نسبت به اکثر
                  استدلال القائلين بالاحتياط
                    طبق قاعده استغال قائل به وجوب اکثر میشود
                    قاعده اشتغال
                      اشتغال یقینی برائت یقینی می طلبد
                  حکم
                    برائت اکثر
              مساله 28
                دوران الأمر بين الأقل و الأكثر لأجل إجمال النص
                  حکم
                    برائت اکثر
              مساله 29
                دوران الأمر بين الأقل و الأكثر لأجل تعارض النصّين
                  در بحث تعارض ادله
                    حکم تخییر
            موضوعیه [12]
              مساله 30
                دوران الأمر بين الأقل والأكثر في الشبهة الموضوعية
                  وجه استدلال
                    حکم: تخییر تکوینی + برائت عقلی و شرعی]
  الفصل الرابع: الاستصحاب
    الأوّل: تعريف الاستصحاب
      لغت
        أخذ الشيء مصاحَباً أو طَلَبَ صحبته
          یک چیز را مصاحب چیز دیگر باشد
            مثلا در مورد عزیر پیامبر داریم که چیزی همراه و مصاحبش (حمار) بود.
            مثال: یا صاحبی السجن (یوسف/39 و 41)
            مثال: اذ یقول لصاحبی لا تحزن (توبه/40)
            و صاحبته و اخیه (معارج/12) (عبس/36)
      اصطلاح
        إبقاء ما كان على ما كان
          حکم چیز قبلی
          البته اگر دلیل خاصی داشته باشیم
      تفاوت استصحاب و باقی اصول عملیه در مجرای استصحاب است
        اگر حالت سابقه ملحوظه باشد نوبت به برائت تخییر و ...نمی رسد
        مجرای اصول ثلاثه قبل شک در حالت سابقه بود که
          یا حالت سابقه نیست
          یا تاریخ اعتنا به آن گذشته است
            آتش نشانی تا روز بعد از آتش سوزی احتمال زنده بودن افراد را میدهد لذا اجازه آوار برداری نمیدهد
    الثاني: أ ركان الاستصحاب
      مقدمه
        یقین سابق
          نسبت به یک موضوع
        شک لاحق
          شک نسبت به همان موضوع
        شبهه اخباریون این است که استصحاب همان قیاس است
          سرایت دادن حکم از یک موضوع به موضوع دیگر می شود قیاس
      یک
        اليقين بالحالة السابقة و الشكّ في بقائها
          خروج شک سابق و ظن معتبر
            چون یقین داریم لذا شک نیست
            فقدان حجت و شامل ظن غیر معتبر هم میشود
      دو
        اجتماع اليقين و الشكّ في زمان واحد عند المستصحِب
          پس شک تقدیری اثری ندارد یا یقین در ظرف زمانی شک هنوز فعلیت داشته باشد
            قاعده یقین خارج شد
            شک تقدیری خارج شد
      سه
        تعدد زمان المتيقن[زمان سابق] و المشكوك [زمان لاحق]
          چون محال است در یک زمان متیقن و مشکوک باشد
            هم یقین به طهارت هم شک به طهارت
          خارج شدن یقین و شک هم زمان
      چهار
        سبق زمان المتيقّن على زمان المشكوك
          خارج میکند استصحاب قهقرایی
            آلان یقین دارم به اینکه فلان لغت به این معناست و شک دارم که صد سال پیش نیز چنین بوده است.
      پنج
        وحدة متعلّق اليقين و الشكّ
          متعلق یقین و شک جوهراً لا زماناً
            مثل وضو نه عدالت
    الثالث: تطبيقات
      استصحاب الكُرية
        استصحاب کر بودن آب در صورتی که این آب قبلا کُر بوده است
          عدم نجاست آب در برخورد با شی نجس استحصاب میشود
      استصحاب عدم الكُرية
        درصورتی که آب مورد نظر قبلا چنین حالتی داشته ست
          نجاست آب در ملاقات با شی نجس مترتب می گردد
      استصحاب حياة زيد إذا شكّ في بقائها
        یقین در حیات زید + شک در بقا زید = استصحاب حیات زید
    الرابع: الفرق بين الاستصحاب و قاعدة اليقين
      استصحاب
        یقین سابق داری که شک در بقای آن ایجاد شده ست
        الف
          عدم فعلیت یقین در ظرف شک
        ب
          متعلق یقین و شک جوهرا و زمانا یکی شدن
      قاعده یقین
        در این قاعده حالت یقین سابقی ندارد و همه شک است
          شک به خود یقین سابق خورده است
        یکی بودن متعلق یقین و شک از جهت ماهیت و از جهت زمان
      نکته
        مشهور علمای شیعه آن ست که استصحاب حجت است اما قاعده یقین حجت نیست
    أدلّة حجّية الاستصحاب
      قدما
        استصحاب حجت است از باب ظنون معتبره
          بنا عقلا+ عدم ردع شارع
            عقلا طبق حالات سابقه عمل میکنند و شارع نیز رد نکرده است
            اشکالات
              در همه امور این کار را نمیکنند.
                خصوصا در امور خطیره که ضرری وجود دارد، هرگز چنین کاری نمیکنند بلکه تحقیق میکنند.
              منع از طرف شارع آمده است و منع از عمل به ظن است. (مثل: إن یتبعون الا الظن و ان هم الا یخرصون)
          دلیل عضدی
            یک حکمی قبلا بوده است و شک در بقاء آن داریم یعنی ظن به عدمش نداریم
              لذا ظن به وجود و بقائش داریم پس این حجت است
            اشکالات
              کبری استدلال دوم کلیت ندارد
                زیرا استصحاب در هر موردی موجب ظن و گمان نمی گردد
                  چه کسی گفته هرجا شک در بقا داریم، حتما ظن در بقاء نیز داریم؟(شاید همچنان بر شکش باقی باشد)
                بر فرض اینکه کلیت کبری را بپذیریم اصل در ظنون عدم حجیت است
                مگر اینکه دلیل قطعی بر حجیت ظن مورد نظر دلات نماید
          اجماع
            اگر شک کردیم حکمی هست یا نیست، اجماع میگوید: حکم هنوز هست..
              از باب اینکه استصحاب را حجت میدانستند
            اگر یک حکم طهارت داشتیم و سپس شک کنیم در حدثی که حکم سابق را بخواهد از بین ببرد
              واجب است به همان حکمی که در ابتدا یقین داشتیم عمل کنیم
            علامه
              استصحاب حجت است زیرا فقها بر این مطلب اجماع دارند
                فقها فرمودند
                  هنگامی که حکمی به صورت یقینی اثبات شد سپس شک کردیم آیا چیزی که آن حکم را از بین می برد واقع شده یا نه
                  در این هنگام واجب است که به حکم یقینی عمل کنیم
                اگر استصحاب حجت نباشد این مطلبی که فقها گفتن می شود ترجیح بلا مرجح
            اشکالات
              این اجماع از نوع منقول است که حجت نیست.
                مخصوصا وقتی که دلیل اجماع کنند گان را بدانیم اجماع مدرکی باشد
              این اجماع قابل قبول نیست زیرا اتفاق کلّی نیست و مخالف دارد
      متاخرین
        از باب اصول عملیه حجیت استصحاب را مشخص میکنند
        برای حجیت استصحاب به روایات استدلال میکنند
          اولین کسی که به روایات استدلال کرده پدر بزرگوار شیخ بهایی ست
      صحيحة زرارة الأُولى
        فقال: «يا زرارة: قد تنام العين و لا ينام القلب و الأُذن، فإذا نامت العين والأُذن و القلب وجب الوضوء...لا ينقض اليقين أبداً بالشكّ، و إنّما ينقضه بيقين آخر
          اشکال
            اشکال مقدر: شاید الف و لام در یقین ، الف و لام عهد باشد و این قاعده مربوط به وضوء باشد
          کیفیت استدلال
            با اینکه موضوع در مورد وضوست اما با توجه به کلیت کلام امام میتوان گفت
              قضیه ای کلیه که بر موضوع وضو تطبیق داده شده است
            الیقین در لا تنقض الیقین لام جنس است نه لام عهد .
              شاهد این مطلب این است که مولا یک امر ارتکاطی را و مستقر در ذهن را اشاره کرده است
            یک چیز سست نمی تواند یک چیز سفت را از بین ببرد لذا این قاعده کلی ست
          صغری وضو و کبری کلی «لا تنقض الیقین ابدا بالشک»
      صحيحة زرارة الثانية
        یقین به نجاست + علامت گذاری محل نجس + نسیان + نماز+ یادش آمد = حکم بشورد آن موضع را و نماز را اعاده کند
          حکم
            تعيد الصلاة و تَغْسله
        یقین به نجاست + عدم یافتن نجاست + نماز + بعد نماز یافتن
          حکم
            تَغْسله و تُعيد
        یقین به طهارت + ظن به نجاست + عدم یافتن نجاست + نماز + یافتن نجاست بعد نماز
          حکم
            تغسله و لا تعيد الصلاة
        وجه الاستدلال
          توضیح:
            صغری: هذا الثوب ثوب طاهر
              اینجا دو حالت دارد
                واقعا میدانم لباسم پاک است.
                یا شک دارم لباسم پاک است. .
                  اما یقین به طهارت قبلی آن داشتم
                    در اینجا استصحاب به طهارت میکنم و حکم ظاهری این شد که ثوب طاهر است.
                  لذا با استصحاب صغری درست شد
            کبری: کل ثوب طاهر یجوز الصلاة فیه
            ن: هذا الثوب یجوز الصلاة فیه
            در مسئله سوم و جواب آن و سوال سائل از امام معصوم سلام الله علیه مبنی تفاوت حکم دو مورد اول با سوم به این نتیجه میرسم
      حديث الأربعمائة
        عن أمير المؤمنين (عليه السلام) ، أنّه قال
          من كان على يقين ثمّ شَكَّ فليُمضِ[امضا کند و بنا را بر همان بگذارد] على يقينه، فانّ الشكّ لا ينقض اليقين
            این روایات صلاحیت دارد استفاده بشود
              برای استصحاب
              و قاعده یقین
                به شرط اینکه متعلق یقین و شک ذاتا و زمانا وحدت داشته باشد
            اگر شک در همان یقین سابق مراد شک در بقا باشد میشود استصحاب
          قرینه
            صحاح سابقه قرینه منفصله ایی بر این است مراد این قاعده استصحاب است نه قاعده یقین
            تعلیل در روایت اشاره به امر مرتکز امر عقلاست که چیز محکم با چیز سست نقض نمیشود از بین نمی رود
              محکم یقین و آن سست شک است .
              این امر عقلی در استصحاب فعلیت دارد نه در قاعده یقین
    في تنبيهات الاستصحاب
      التنبيه الأوّل: في فعلية الشك
        مسئله
          یقین به حدث + غفلت (از حدث) + صلاة (اقامه صلاة) + بعد نماز شک بکند که شاید قبل نماز وضو گرفته
            از جهت استصحاب قبل نماز استصحاب حدث جاری نمیشود. چون شک تقدیری است(اگر قبل نماز شک کرده بودم، استصحاب حدث جاری میشد و نماز باطل است) و شک او فعلیت پیدا نکرده است
            این نماز صحیح است. به خاطر قاعده فراغ .
              (زیرا این قاعده میگوید: اگر احتمال بدهی که وضو گرفتی همین احتمال کافی است) ولی برای نمازهای بعدی باید وضو گرفت
              اگر از عملی فارغ شدی و احتمال میدهی آیا شرایط را داشت یا نداشت بگو داشت
            قاعده فراغ از تجاوز: بعد نماز اگر کسی شک کند نمازش صحیح است یا صحیح نیست، نمازش صحیح است
          حدث + شک در وضو + غفلت + صلاة + التفات بعد نماز
      التنبيه الثاني: في استصحاب الكلّـي
        تعریف
          همان استصحاب نمودن چیزی ست که جامع بین دو فرد است
          مانند استصحاب انسان که جامع بین زید و عمر
            مانند استصحاب طلب که جامع بین وجوب و استحباب است
          توضیح
            اگر شخصی به وجود زید در خانه ایی
              یقین داشته باشد در حقیقت به وجود انسان در آن خانه یقین کرده است
              یقین نداشته باشد و شک داشته باشد
                استصحاب بقا فرد که همان زید است
                استصحاب بقاء کلی که همان انسان باشد
        القسم الأوّل من استصحاب الكلّي
          کلی یا انسان
            یقین سابق است
              شک در بقا کلی
                استصحاب میشود
          فرد یا زید
            یقین سابق است
              شک در بقای زید
                استصحاب میشود
          خلاصه
            استصحاب
        القسم الثاني من استصحاب الكلّي
          کلی
            حیوان
              شک در بقا کلی
                استصحاب میشود
          فرد
            فیل که طویل العمر یا پشه قصیر العمر
              اگر طویل بود میشود بقا
                استصحاب نمیشود چون یقین سابق نداریم
              اگر قصیر العمر بود عدم بقا در ده روز میشود یقین عدم بقا
                استصحاب قصیر نیز نداریم
          مثال شرعی
            توضیح
              ص: میداند رطوبتی خارج شده است
              ک: اما نمیداند که حدث اصغر(بول) است یا اکبر(منی)
                بعد وضو میگیرد حالا نمیداند: حدث اکبر است که بعد وضو نیز باقی است
                  یا حدث اصغر است که با وضو از بین رفته است
              نتیجه
                اینجا استصحاب کلی(اصل حدث) باقی است
                  اما استصحاب فرد(حدث اکبر یا حدث اصغر) باقی نیست
                لذا طبق قاعده اشتغال یقینی، فراغ یقینی باید برود غسل کند
                  یا اگر قائل شویم دوران بین اقل و اکثری است یک وضو هم بگیریم کافی است.
        القسم الثالث من استصحاب الكلّي
          کلی
            وجود انسان
              شک در بقای انسان
                استصحاب انسان
          فرد
            یقین به وجود زید
              یقین به خروج زید
              شک به اینکه شایدخود آتش نشان جا مانده است
              شاید به غیر از زید فرد دیگر نیز باشد که مصاحب هستند
              استصحاب نمی توان کرد
                استصحاب زید نمی شود
              برای عمر نیز نمی توان
          خلاصه
            استصحاب کلی میشود استحصاب فرد نمیشود
          مثال شرعی
            کثیر الشک
              اگر رفت خودش را معالجه کرد و دیگر کثیر شک نبود
                چند حالت دارد
                  مرتبه شدید از بین رفته است
                  مرتبه ضعیف کثیر شک
                    نمی دانیم واقع شده یا نشده است
                  کلا از بین رفته است
                    کثیر شک نیست
                  در هر صورت کثرت شک در او باقی ست
                حال بعد از درمان در نماز شک کرد
                  نمی داند کثیر شک ضعیف است که احکام شک بر او جاری میشود
                  یا یک فرد عادی شده است
                    احکام کثیر شک در او جاری نمیشود
              کلی
                قدر جامع بین کثرت شک قوی و ضعیف
                  می تواند مقید به شدت ضعف نباشد
                    استصحاب جاری میشود
                      مادامی که شک دارد نمیتواند به ان اعتنا کند
              فردی
                کثیر شک هست
                  احکام کثیر شک بر او جاری میشود
                یک فرد عادی شده است
                  احکام کثیر شک در او جاری نمیشود
      التنبيه الثالث: عدم حجّية الأصل المُثبِت
        اصل مثبت
          مستصحب یا حکم شرعی یا موضوع حکم شرعی ست
          اصلی که با واسطه اثبات شده است و حجت نیست
            اثر بدون واسطه حجت است
            اثر شرعی با واسطه آثار عقلی مستصحب به آن اصل مثبت میگویند و حجت نیست
        مثال
          زید 12سال دارد
            چهار سال مفقود است
              استصحاب حیات زید
                اثر شرعی مستقیم
                  حرمت تقسیم اموال زید(کسی از او ارث نمیبرد)
                اثر عقلی بر پایه واقع
                  زید بالغ شده و 16 سال دارد
                  اثر شرعی غیر مستقیم
                    انجام نذر مادر برای بلوغ رسیدن زید
                    این اصل مثبت است و حجت نیست
                محل بحث
                  مادر زید نذر کرده است که در سن 16 سالگی فرزندش ، اطعام دهد
                  سوال
                    آیا طبق اثر عقلی و عادی مادر زید واجب است اطعام دهد؟
                  جواب
                    خیر لازم نیست. اثر شرعی فقط در حیطه قوانین شرعی کاربرد دارد
                  اما این اثر عقلی و عادی، نمیتواند اثرشرعی 16 سالگی زید را که وفاء به نذر و وجوب اطعام باشد، اثبات کند
          بیست نه روز از رمضان گذشته نمی دانیم روز30ام عید است یا رمضان
            از روی تعبد استصحاب ماه رمضان یا عدم رویت هلال شوال در یوم الشک بپذیریم
              یقین داریم امروز روز آخر رمضان است
                باید فردا فطره بدهم و عید فطر است
              شک داریم اخر ماه رمضان است یا روز اول شوال است
                استصحاب بقاء ماه رمضان در یوم الشک
                  اثر شرعی مستقیم: حرمت افطار وعید فطر بودن یوم الشک
                  اثر عقلی و عادی: فردا یوم الشک روز عید فطر است
                    اثر شرعی غیر مستقیم
                      (صحت صلاة عید فطر؛ فطره ... )
            نتیجه
              لذا بر اساس اثر عقلی استصحاب
                حق نداریم بگوییم فردا باید فطره داد و نماز عید فطر درست است
            نکته
              اثر عادی یک شی بر استصحاب آن شی مترتب نمی گردد تا اثر شرعی اش مترتب گردد
                زیرا آنچه شارع ما را به تعبد در استصحاب آن امر نموده است
                استصحاب ماه مبارک رمضان یا یا عدم رویت هلال ماه شوال ست
                پس برای اینکه امر شارع را از لغوّیت حفظ نماییم هر اثر شرعی که بر این دو مستصحب مترتب میشود را قبول می نماییم
                فردا باید فطره داد و نماز عید فطر درست است
                فردا باید فطره داد و نماز عید فطر درست است
        نکته
          در بین قدما حجت است
            باید فردا فطره بدهم و عید فطر است
          شک داریم اخر ماه رمضان است یا روز اول شوال است
            استصحاب بقاء ماه رمضان در یوم الشک
              اثر شرعی مستقیم: حرمت افطار وعید فطر بودن یوم الشک
              اثر عقلی و عادی: فردا یوم الشک روز عید فطر است
                اثر شرعی غیر مستقیم
                  (صحت صلاة عید فطر؛ فطره ... )
      التنبيه الرابع: تقدّم الأصل السببي على المسببي
        تعریف
          اگر در موردی دو اصل متعارض داشته باشیم
            با این قید که شک در یکی از دو اصل مسبَّب و ناشی از شک در اصل دیگر باشد
          تعارض دو اصل
            استصحاب طهارت ماء که سبب طهارت ثوب میشود
            استصحاب نجاست ثوب
          مثال
            ثوب نجس
              غسل به ماء مشکوک
                شک طهارت ثوب
                  استصحاب نجاست ثوبه
              غسل به ماء طاهر
                طهارت لباس
            آب قلیل
              یک آب پاک داریم
                شک به طهارت
                  استصحاب طهاره
          نتیجه
            سبب
              شک در آب
            مسبب
              شک در طهارت ثوب
                وقتی استصحاب طهارت کردی لباس هم پاک میشود
        اصل سببی مقدم بر مسببی میشود
          دلیل اول
            مقدمه الف
              سبب شک در طهارت ماء
              مسبب شک در طهارت ثوب
            مقدمه ب
              با استصحاب در سبب استصحابی در مسبب نمی ماند
              شک در مرحله مسبب از بین میبرد و نوبت به اصل مسببی نمیرسد
          دلیل دوم
            مقدمه الف
              دلیل اجتهادی کل نجس غسل به ماء طاهر و هو طاهر
                کبری
            مقدمه ب
              اصل سببی یعنی استصحاب طهارت ماء موضوع دلیل اجتهادی را منقح میکرد
              یعنی هذا الماء ماءٌ طاهر میشود
            مقدمه ج
              با استصحاب طهارت ما صغری برای کبری قطعیه میشود
              نتیجه
                شک برای طهارت ثوب باقی نمی ماند لذا دیگر استصحاب نجاست ثوب معنا ندارد وقتی شک وجود ندارد
      التنبيه الخامس: تقدّم الاستصحاب على سائر الأُصول
        مقدمه
          وجدان دلیل
          فقدان دلیل
          تعارض
            دلیل با دلیل
            اصل با اصل
            دلیل با اصل
        نکته مهم
          يوجب ارتفاع موضوعات الأُصول
            مثل: تعارض استصحاب با اصالت برائة و اصالت الاحتیاط و اصالت التخییر؛ که موضوعش را استصحاب میبرد
          حصول غاياتها
            مثل تعارض استصحاب با اصالت طهارت و حلیه
        استصحاب بر سائر اصول عملیه تقدم دارد
          اصاله برائت
            در تعارض کدام مقدم است
              استصحاب
                دلیل
                  مقدمه الف
                    موضوع برائت عقلی عدم بیان است
                    وحال آنکه استصحاب بیان از طرف شارع است
                    در جایی که بیان از طرف شارع بیاید موضوعی برای برائت عقلی باقی نمی ماند
                  مقدمه ب
                    موضوع برائت شرعیه مالایعلمون است و مراد از این حجت است
                    یعنی اصالت برائت در جایی جاری میشود که حجت شرعی به مکلف نرسیده باشد
                    حال آنکه استصحاب حجت شرعی ست پس باوجود آن موضوعی برای برائت شرعی باقی نمی ماند
          اصالة الاحتیاط
            قاعده اشتغال
              استصحاب
                دلیل
                  مقدمه الف
                    چون موضوع اشتغال این است که احتمال عقاب وجود دارد
                      اگر احتیاط نکنی
                    و با وجود استصحاب در آنجا که یک حجت شرعی ست دیگر احتمال عقاب از بین میرود
                    موضوعی برای اشتغال باقی نمی ماند
          اصالت تخییر
            در تعارض کدام مقدم است
              استصحاب
                دلیل
                  مقدمه الف
                    موضوع تخییر تساوی دو طرف است و در جایی ست که رجحانی وجود نداشته باشد
                    با وجود استصحاب تساوی دو طرف از بین می رود
                    استصحاب موضوع تخییر را از بین برد
          در تعارض استصحاب با اصالت طهارت کدام مقدم است
            استصحاب
              دلیل
                مقدمه الف
                  چون غایت اصالت طهاره این است که اگر حجتی پیدا شد بر نجاست
                    دیگر اصالت طهارت معنا ندارد
                مقدمه ب
                  اگر جایی استصحاب نجاست جریان داشت موجوب حصول غایت اصالت طهارت میشود
                نتیجه
                  استصحاب موجوب حصول غایت اصالت طهارت میشود لذا مقدم است
          در تعارض استصحاب و اصالت حلیه کدام مقدم است
            استحصاب
              دلیل
                مقدمه یک
                  غایت اصالت حلیه این است که اگر حجت شرعی بر حرمت پیدا شد
                    دیگر اصالت حلیه جریان ندارد
                مقدمه دو
                  استصحاب حرمت حجت شرعی ست
                نتیجه
                  استصحاب موجب حصول غایت اصالت حلیه میشود و بر آن مقدم میشود
          خلاصه مطلب
            استصحاب موضوع اصالت برائت و اصل احتیاط و اصل تخییر را رفع میکند
            در اصول فقه اصطلاحا ورود میگویند
              یعنی استصحاب موضوع این اصول را رفع کرده است
  هو الحکیم
    این اثر حقیرتر از آن است که بخواهد دانش استاد بزرگوارم را به نمایش بگذارد لذا ضعف های موجود را به حساب حقیر ثبت بفرمایید
    درتهیه این نمودار زحمات زیادی صورت گرفته هدیه کنید 5 صلوات را جهت تعجیل در امر فرج مولا و سلامتی حضرتش .
    حقیر را از دعای خیر فراموش نفرمایید