جلسه 62
چهارشنبه, 5 مهر 1396
04:58 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
بحث ما در ارتباط دیدگاه شیخ اشراق راجع به اصالت ماهیت بود.
ما بعد از اینکه اصل مسئله را طرح کردیم وارد این موضوع شدیم که اصالت ماهیت چه نتایجی در فلسفه شیخ اشراق بوجود آورد. 
یکی در بحث جعل بود که جلسه قبل گفتیم.
یکی در بحث تقدم بالتجوهر علت بر معلول بود. که مقداری از متن را خواندیم.
مهم ترین متنی که در تشکیک ماهیت دارد، همان متنی است که خواندیم. ج 1 ص 301-302
همینجا یک نکته باید گفته شود: یکی از نتایج و فروعات اصالت ماهیت در فلسفه شیخ اشراق این است که ایشون حتما باید تشکیک در ماهیت را بپذیرد تا تکثر و تمایز را بشود تبیین کند.
تا قبل از او سه نوع تمایز پذیرفته شده بود.(جزء ذات، تمام ذات، خارج ذات)
برخی از تمایزهای دیگر هست که در هیچ یک از اینها نیست، لذا نیاز به تشکیک است.
وجه تمایز چهارمی در موجودات شکل می گیرد. تمایز به حسب شدت و ضعف.
سومین فرع و نتیجه در باب واجب الوجود است. مشاء به نحو رسمی قائل اند که واجب الوجود وجود صرف است.
تأثیر اصالت ماهیت در این بحث چطور است؟
در کلمات ایشون سه حرف وجود دارد.
در برخی از آثار همان حرف مشاء مطرح شده است. واجب الوجود وجود صرف است. بیشتر ج 1 مجموعه مصنفات.
او بحث های جالبی بر مبنای مشاء دارد. 
یک حرف دومی هم دارد که بعدا تبدیل شده است به نظریه محقق دوانی: خیلی جدی نیست در کلمات ایشون. در غیر واجب الوجود وجود اعتباری است و در واجب الوجود خود وجود.
ج1 ص 392 و 395: رگه هایی از این بحث آمده است.
حرف سوم که حرف خودش است: وقتی وجود اعتباری است پس بنابر این نباید گفت واجب الوجود وجود است، وجود بحت هم که گفته می شود غلط است. باری تعالی حقیقت جوهری نوری در نهایت شدت است.نور الانوار است.
در ج 2 ص 65(در صفحه 64 اعتبار عقلی دارد بحث می شود)
 و تبيّن بهذا انّه ليس فى الوجود(اعیان) ما عين ماهيّته الوجود(پس حق تعالی هم اینطور نیست)
ج1 ص 186:
و امّا انّه نفس الوجود فلا يتأتّى تصحيحه لانّه اعتبارىّ، و مفهوم الحياة غير مفهوم الوجود. و سلب المادّة لا صورة له فى الاعيان، ثم المادّة مسلوب عنها المادّة و ليست حيّة و لا درّاكة، فلا بدّ و ان يكون جوهر المدرك الحياة فانّ ما وراءه «8» يمكن ان يفعل عنه مع ادراك الأنائيّة «9» سؤال أما قلتم انّه نفس الوجود البحت؟
جواب انما اردنا «الموجود عند نفسه»(یعنی پیش خودش حاضر است، سرتاسر حضور است، خودش را درک می کند)
خود مشاء که قائلند وجودها متباین اند و می گویند واجب الوجود وجود بحت است، می گویند نسبت وجود با موجودات جنسی نیست چرا که درا ین صورت واجب الوجود نیاز به فصل دارد و این منجر می شود به ترکیب باری تعالی.
ذات باری تعالی مرکب می شود از دو چیز.
او در آنجا به مشاء می گوید شما اگر تشکیک را می بردید در فضای وجود و مثل صدرا گام بر مید اشتید می توانستید به راحتی این شبهه را جواب دهید.
شدید بودن در حد بینهایت چیزی جز ذات واجب نیست.
البته خودش بحث را می برد روی جوهر نوری شدید.
نتیجه چهارمی که ایشون از بحث اصالت ماهیت و اعتباریت وجود گرفته است در موضوع فلسفه است.
ایشون به این بحث اشاره کرده است که اگر وجود اعتباری است و اصیل ماهیت است پس چطور وجود را موضوع فلسفه قرار دادید و همه فلسفه را مبتنی بر آن کرده اید؟
جالب است که صدرا می گوید با اصالت وجود و بیرون کشیدن پای معقولات ثانیه به خارج ننگ بزرگی را از فلاسفه برداشتم.
حالا موضوع فلسفه را چی بگذاریم مطرح کردیم.
در صفحه 67 اشاره ای به این بحث دارد:
 ثمّ انّ بعض اتباع المشّائين بنوا كلّ أمرهم فى الالهيّات على الوجود- 3. و الوجود قد يقال على النسب الى الأشياء- 1، كما يقال‏... بعد شروع می کند کاربردهای وجود را می گوید و اشاره می کند که هیچ کدام از این معانی بدرد موضوع فلسفه شدن نمی خورد.
شهرزوری بیانی دارد که این نظر صدرا را واضح می کند.
 انّ الوجود و الموجود، من حيث هو موجود، أمران اعتباريان، لا وجود لهما في الاعيان، و ما لا وجود له فى الاعيان لا يصحّ ان يكون معروضا للامور المحققة الوجوديّة، فلا يصحّ ان يكون موضوعا لعلم ما بعد الطبيعية، فالوجود لا يصحّ ان يكون موضوعا له.»
قبلا گفتیم که یک عبارتی جناب شیخ اشراق دارد: ان النفس و مافوقها انیات محضة و وجودات صرفة
اولا چنین عبارتی تصریح شیخ اشراق نیست ولی از آثار او بدست می آید.
بعضی ها برداشت کرده اند که نفس و مافوق آن ماهیت ندارد و فقط وجودند، بقیه مرکب از وجود و ماهیت اند. برخی فکر کرده اند شیخ اشراق مستبصر شده است. بعضی ها گفته اند که تناقض است.
ایشون در مقاومات توضیح داده است:
مراد از وجود صرف یعنی الموجود عند النفس، فهم، ادراک و حضور و علم است. در همان صفحه می گوید وجود امر اعتباری است.
یک بحث تشکیک می ماند. یک گزارش کلی عرض خواهیم کرد.
بحث بعدی تشخص است.
ملاصدرا استفاده های گسترده کرده است.
آیا فلسفه شیخ اشراق یک دستگاه است یا نه؟ اگر آره موضوع می خواهد