جلسه 63
چهارشنبه, 5 مهر 1396
05:39 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
مسئله تشکیک: این بحث بحثی است
در حکمت مشاء مسئله تشکیک مطرح شد ولی اصلا نتوانستند تشکیک ذاتی را تبیین کنند، افزون بر اینکه نگاه های مشاء در باب تشکیک مشکلات دیگری هم دارد. تشکیک در مشاء بیشتر به مفهوم و حمل گرایش دارد.
گفتند تشکیک دروجود به شدت و ضعف نیست.
کمال و نقص گاهی به شدت و ضعف است، گاهی به کمی و زیادی است، گاهی به نحو اولویت و عدم اولویت است.
اینها در وجود شدت و ضعف راه ندارد چرا که عرف در وجود شدت و ضعف نمی پذیرند. در وجود باید گفت تقدم و تأخر
شیخ اشراق افزون بر تمایزهای سه گانه(جزء ذات و تمام ذات و عوارض)
تمایز نوع چهارمی مطرح کرد: تشکیک ذاتی.
این یک ابتکار شگرف است که در ذات واحده بدون اینکه از ذات واحده چیزی کم شود یا زیاد شود خودش متکثر باشد.
این موسوم است به تشکیک ذاتی.
اشکالات به تشکیک خاصی مشاء را پاسخ داده است.
در آخر ج 1 اسفار همین دعوا مطرح شده است.
صدرا روند شیخ اشراق را می پذیرد.
شیخ اشراق دو کار کرده است: تشکیک در ذات و تشکیک در خارج. دیگه بحث مفهوم نیست، در ذات اشیاء در خارج.
یک نقطه ضعفی که در شیخ اشراق هست این است که حداکثر وحدتی که از کلمات شیخ اشراق بدست می آید وحدت سنخی است.
ولی صدرا تشکیک خاصی را در قالب وحدت شخصی مطرح کرده است.
البته نظام نوری ای که ایشون مطرح می کند بعید است نورهای جدا جدا از هم باشد.
شیخ اشراق میگوید مشاء اگر تشکیک را در ذات و خارج بیان می کرد خیلی مسائل را حل می کرد.
ج 1 ص 402 و 396(؟)
 ص 301 ج 1 خیلی خوب تشکیک را در ذات ماهیت بیان می کند.
ما از بحث تشکیک خارج می شویم.
وارد آخرین بحثی می شویم که آخرین مطلب بحثی شیخ اشراق است: تشخص.
این چند بحث بلندمرتبی او را در فلسفه و  تأثیرش در آینده مشخص می شود.
در مشاء مسئله تشخص را داریم.
از کلیات خمس و بحث نوع این سوال پیش می آید که در مقابل نوع چطور شخص شکل می گیرد.
یک بحث منطقی دیگر هم داشتیم که کلی کی جزئی می شود؟
از همین جا مسئله تشخص در مشاء پیش می آید.
بعد که اینها به این مسئله کشیده شدند که کلی عبارت است از حقیقتی که صدق بر کثیرین می کند و ...
چه وقت می شود یک امری قابل انطباق بر کثیرین نباشد و شخص باشد؟ این مسئله که برایشان مطرح شد در فضای کلی آرام آرام به این سمت و سو سوق پیدا کردند. گفتند این بحث را باید در سه شاخه مورد مطالعه قرار داد:
در مادیات: تشخص و جزئیت هر امر کلی به حسب عوارض است. بعد متوجه شدند که همه عوارض نمی توانند این کار را بکنند. مثلا انسان سفید جزئی نمی شود؟ یواش یواش به این سمت رفتند که آن عوارضی شخص ساز است که در دو حوزه باشد، عرض وضع و متی. این دو را که اضافه کنیم بحث جزئیت و شخص اتفاق خواهد افتاد.
در مجردات: در حوزه مجردات گفته اند یک قاعده کلی داریم که نوع مجردات منحصر د رفرد است، آن هم به خاطر عدم ماده. این نکته ایجاب کرده است که مجردات همه شخص باشند.
در خداوند: حق تعالی ماهیت نوعیه ندارد که بخواهد منحصر باشد، تشخص دراو عین خودش است
شیخ اشراق که آمد داستان این را تغییر داد.
بحث حکایت منامیه ایشون چقدر اهمیت دارد.
از جمله مهم ترین مسائلی که آنجا کلید خورد بحث شخص و غیر شخص است. آن هم ریشه دارد در مسائل معرفت النفس. در حکایة منامیه مسئله نفس برایش حل شد و مسئله کلی و جزئی.
آنجا مسئله نفس ناطقه و من که مطرح شد، این سوال پیش آمد که این من را چطور می شناسم؟ به علم حصولی یا حضوری؟ به علم حضوری. آنجا این مسئله برایش پخته شد که اگر معرفت من به من از راه علم حصولی باشد باید کلی باشد در حالی که من خودم را به نحو شخصی می یابم. علم حضوری را گره زد با شخصیت و علم حصولی را گره زد با کلیت.
مفهوم به حسب سنخ ذاتی اش قابل صدق بر کثیرین است ولو یک مصداق بیشتر نداشته باشد.
فهمید که حوزه مفهوم فی حد نفسه کلیت دارد ولو در بیرون یک مصداق بیشتر نداشته باشد، مثلا چون که اجتماع امثال من جمیع جهات محال است. ولی اگر اجتماع امثال محال نبود، این مفهوم از قبل خودش مانعی برای تطبیق نداشت.
ایشون متوجه شد که در حوزه مفهوم وقتی هستیم ولو هزار قید هم بهش اضافه بکنیم مفهوم کلی است و جزئی نمی شود. یعنی شما باید بین جزئی منطقی و فلسفی فرق بگذارید(البته خودش در نحو تحقق خارجی اینها در جای دیگر خلط کرده است)
ایشون می گوید شخص شدن و قابل انطباق بر کثیرین نشدن از حوزه مفهوم در نمیاید. باید با هویت خارجی گره بخورد. عینت خارجی.
البته او هویت خارجی را ماهیت می داند.
پس ایشون علم حصولی را مساوی با کلیت می داند.
در نقد مشائ می گوید شما بین تمیز و تشخص فرق نگذاشتید.
فصل تمییز می دهد ولی تشخص نمی دهد.
پس تمییز غیر از تشخص است.
چه بسا عوارضی که شما می گویید تمییز دهد ولی تشخص ندهد. تشخص زمانی مطرح می شود که هویت و عینیت خارجی مطرح شود.
صدرا خیلی از این فضا بهره برده است.
فقط در ج 6 از صاحب مطارحات نقل می کند.
صدرا همه این حرف ها را قبول کرده است ولی آورده در وجود.
ج 1 ص 70،  ص 161 ص 330 و ص 331