جلسه 42
دوشنبه, 30 مرداد 1396
06:51 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
نکته های متعددی در مورد تناسخ گفته شد. به لحاظ عبارت، بخشی از عبارت ها هم خوانده شد.
یکی از چیزهایی که اشاره کردیم این بود که پاره ای از کسانی که در فضای اسلامی به تناسخ و نقل میل پیدا کرده بودند و لا اقل می خواستند یک سری از آموزه ها و گزاره های دینی که ممکن است به نفع تناسخ و نقل و نسخ مطرح شود را بیان کرده اند.
از صفحه 217 متن هایی خواندیم تا ص 219
از بند 233 وارد اشکالات مشاء به تناسخ می شود و به آنها پاسخ می دهد
تا ص 221. 
و افلاطون و من قبله من الحكماء- 7 «4» قائلون بالنقل(فصل دوم علم النفس شفاء کاپلستون ج 1 ص 46)، و ان كانت جهات النقل- 8 قد يقع فيها خلاف.- 
و تمسّك بعض الاسلاميّين(صدرا آیات دیگری هم اشاره کرده است که می تواند در حال و حوای نسخ و تناسخ باشد، البته صدرا همه را پاسخ مید هد و محل اشکال و اشتباه را توضیح می دهد. صدرا می گوید اینها در معاد جسمانی است. ولی کسانی که در فضاء مشا هستند و معاد را فقط نفسانی و روحانی می دانند. این ایات را نمی توانند توجیه کنند مگر با تناسخ و شبه آن) بآيات من الوحى مثل قوله تعالى كُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْناهُمْ جُلُوداً غَيْرَها(یعنی وقتی از صیصه انسانی جدا شدند به صیصه ای دیگر می روند) و قوله تعالى كُلَّما أَرادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْها أُعِيدُوا فِيها(هرچه می خواهند از عالم ماده بیان بیرون نمی تونند). و قوله وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ(یعنی اینها همان مردم اند) و آيات المسخ و الأحاديث(در فضای تحلیل عقلانی این آیات و روایات دارند تحلیل عقلانی می شوند) الواردة فى  أنّ الناس يبعثون على صور مختلفة بحسب اخلاقهم كثيرة(مثلا احادیث معراجعیه بسیار دارد از این جور امور)(آیات مسخ هم شاهد است بر امکان مسخ) و كما ورد فى الوحى حكاية عن الاشقياء «رَبَّنا أَمَتَّنَا اثْنَتَيْنِ وَ أَحْيَيْتَنَا اثْنَتَيْنِ فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا فَهَلْ إِلى‏ خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ؟» (اهل شقاوت این را می گویند ولی از طرف دیگر سعدا چه می گویند)و كقوله تعالى فى السعداء «لا يَذُوقُونَ فِيهَا الْمَوْتَ إِلَّا الْمَوْتَةَ الْأُولى‏.» و غير ذلك.(سعدا یک مرگ دارند ولی اشقیاء چندبار می میرند و زنده می شوند)
و صغى أكثر الحكماء الى هذا(اکثر حکما میل به تناسخ دارند)، الّا انّ الجميع متّفقون على خلاص الانوار المدبّرة الطاهرة الى عالم النور دون النقل، و نحن نذكر بعد هذا ما يقتضيه ذوق حكمة الإشراق.
شیخ اشراق در برخی از آثارش آمده سخنان حکمای مشاء در نقد تناسخ و ادله آنها را فقط تقریر کرده است و هیچ کاری دیگری نکرده
در برخی از آثار مانند تلویحات آمده ادله هر دو گروه(موافقان و مخالفان تناسخ) و جمیع ادله را مورد نقد قرار داده است. ولی بازهم نظر نهایی خود را ابراز نکرده است
در حکمة الاشراق از اول تا اینجا میلش را به قول به تناسخ در بعضی موارد ابراز می کند ولی دیدگاه نهایی خود را در ص 230 می گوید.
ایشون ادله طرفین را ضعیف می داند ولی خودش در مسئله نفوس بعد از ابدان می گوید نفوس را باید سه دسته کرد:
نفوس مدبره طاهره که به کمال مطلوب دست پیدا کرده است: تمام حکما متفق هستند بر خلاص اینها به عالم نور بدون نقل و تناسخ. (عبارت بالا، 223 و 224 ج 2( فصل (فى بيان خلاص الانوار الطاهرة الى عالم النور))
- 3 (237) النور المدبّر اذا لم يقهره شواغل البرزخ- 4، يكون شوقه الى عالم النور القدسىّ أكثر منه الى الغواسق- 5. فكلّما ازداد نورا وضوءا- 1، ازداد عشقا و محبّة الى النور القاهر، و ازداد غنىّ و قربا من نور الانوار.
 و الانوار الاسفهبديّة اذا قهرت الجواهر الغاسقة، و قوى عشقها و شوقها الى عالم النور، و استضاءت بالانوار القاهرة، و حصل لها «10» ملكة الاتّصال بعالم‏ النور المحض(ملکه خلع بدن)، فاذا انفسدت صياصيها(یعنی موت) لا تنجذب الى صياص اخرى- 5 لكمال قوّتها و شدّة انجذابها الى ينابيع النور و النور المتقوّى بالشوارق العظيمة- 7 العاشق «1» لسنخه- 8 ينجذب الى ينبوع الحياة،- 9 «2» و النور- 10 «3» لا ينجذب الى مثل هذه الصّياصي- 11، و لا يكون له نزوع اليها- 12. فيتخلّص- 13 الى عالم النور المحض و يصير قدسيّا- 14 «4» تقدّس «5» نور الانوار و القواهر القدّيسين. و لمّا كان من المبادئ لا يتصوّر القرب بالمكان- بل-بالصفات،(دارد معنای تقرب را می گوید)(تقرب به حسب صفات است)  كان أكثر الناس تجرّدا عن الظلمات أقرب منها.
در صفحه 236 ج 2:
 و الكامل من المدبّرات بعد المفارقة يلحق بالقواهر فيزداد عدد المقدّسين من الانوار الى غير النهاية.
این دسته بنابه تصریح شراح مقربین هستند
متوسطین از سعدا: این ها وارد عالم مثال می شود و به صور معلقه مستنیره ملحق می شوند و خودشان قدرت ایجاد صور نوریه متناسب با خودشان پیدا می کنند. با اراده خودشان ایجاد می کنند. اینها هم نقل و تناسخ ندارند.
دیگه نگفته است که بعد از مثل آیا تکامل دارند یا نه؟
راجع به اشقیاء می گوید اگر تناسخ حق باشد اینها بعد از اینکه تناسخ پیدا شد بعد منتقل می شوند به عالم مثال و وارد به صور معلقه مظلمه می شوند. 
ص 229 ج 2:
. III فصل (فى بيان أحوال النفوس الانسانيّة بعد المفارقة البدنيّة)
- 8 (244) و السعداء من المتوسّطين و الزهّاد من المتنزّهين(عارف نبوده اند. آنچنان شوق به عالم نور نداشته اند) قد يتخلّصون‏ الى عالم المثل المعلّقة التى مظهرها بعض البرازخ العلويّة(نکته دارد. صدرا و حاجی سبزواری خیال افلاک را عالم مثال منفصل گرفته اند.)، و لها ايجاد المثل و القوّة على ذلك. فيستحضر من الاطعمة و الصور و السماع الطيّب و غير ذلك على ما يشتهى. و تلك الصور أتمّ ممّا عندنا، فانّ مظاهر هذه و حواملها ناقصة، و هى كاملة. (این کلمات نشان می دهد که کمال ندارند به بالاتر ولی پایین تر یک عبارت دارد که می گوید میل کمال هست)و يخلّدون  فيها لبقاء علاقتهم مع البرازخ و الظلمات و عدم فساد البرازخ العلويّة.
 (245) و أمّا أصحاب الشقاوة- الذين كانوا «حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا» «فَأَصْبَحُوا فِي دِيارِهِمْ جاثِمِينَ» سواء كان النقل حقّا  أو باطلا(صریح ترین عبارت او درباره نظر خود در مورد تناسخ)- فانّ الحجج على طرفى النقيض فيه ضعيفة- اذا تخلّصوا عن الصّياصي البرزخيّة يكون لها ظلال من الصور المعلّقة على حسب أخلاقها.
تفاوت شیخ اشراق با تناسخیون:
اداله آنها را کافی نمی داند ولی احتمال صحت می دهد
آنها می گویند بعد از تناسخ نفوس به عالم نور می رود ولی شیخ اشراق می گوید متوسطین بدون تناسخ به قسمت نورانی عالم مثال می روند
و اشقیاء بعد از تلخص از بدن به قسمت ظلمات عالم مثال می روند.
آیا اینها خلود دارند؟