جلسه 56
يكشنبه, 2 مهر 1396
02:42 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
اللهم صل علی محمد و آل محمد
جلسه قبل وارد طرح مباحث اختصاصی شیخ اشراق در منطق اشراقی شدیم
اولین بحث راجع به دیدگاه ایشون درباره تعریف اشیاء و حقایق و ماهیات است.
ایشون در آغاز نسبت به تعریف حدی ماهوی ای که در منطق مشاء مطرح است ایراداتی وارد می کند
دومین ایرادی که ایشون وارد می کند این است که شیئی را که می خواهید تعریف کنید، از کجا مطمئن می شوید همه ذاتیات را آورده اید؟ شاید ذاتیاتی باشد که شما به آنها دسترسی نداشته باشید. خصوصا اینکه ممکن است بسیاری از ذاتیات و خواص اشیاء ظاهر نباشند برای ما.
در حکمة الاشراق ص 20 اشکال اول و در ص 21 اشکال دوم را طرح می کند.
ثمّ من ذكر ما عرف من الذاتيّات لم يأمن وجود ذاتىّ آخر غفل عنه، و للمستشرح أو المنازع أن يطالبه «6» بذلك. و ليس للمعرّف حينئذ أن يقول «لو كانت صفة اخرى لاطّلعت عليها» اذ كثير من الصفات غير ظاهرة. و لا يكفى أن يقال «لو كان له ذاتىّ آخر ما عرفنا الماهيّة دونه.»(اصلا از کجا می گی ماهیت را شناختم) فيقال: انّما تكون الحقيقة عُرفت اذا  عُرف جميع ذاتيّاتها. فاذا انقدح جواز ذاتىّ آخر لم يدرك، لم يكن معرفة الحقيقة متيقّنة. فتبيّن انّ الإتيان على الحدّ كما التزم به المشّاؤون غير ممكن للانسان، و صاحبهم(ارسطو) اعترف بصعوبة ذلك. فاذن ليس عندنا(داره به طرح خودش اشاره می کند) الّا تعريفات بامور تخصّ بالاجتماع.(در نزد ما تعریف تعریف به اموری است که جمع این امور اختصاص به این شیء دارد)
یک اشکال سومی را هم جناب شیخ اشراق مطرح می کند که البته از یک جهت جمع بندی اشکال های قبلی است.
بر اساس قواعدی که حکمای مشاء داریم به این می رسیم که هیچ امری قابل تعریف نیست. شما خود جوهر را به امر سلبی تعریف می کنید، پس چیزی از جوهر شما نشناختید. فصول حقیقی اشیاء که قابل دسترسی نیست.  لذا به جای فصول حقیقی، فصول منطقی می گذارید. اعراض را هم قائل هستید که در ذهن مرکب اند یعنی از جزء اعم و اخص مرکب اند. جزء اعم که یک حقیقت ذهنی صرف است و واقعیت خارجی ندارد. جزء اخص هم چطور بهش معرفت پیدا کردید(مشکل اول).
از سوی دیگر وضعیت معقول های ثانی از جمله وجود، خیلی روشن است که اینها برای انسان بدیهی نیستند(شیخ اشراق نمی پذیرد وجود بدیهی است). کی گفته است اظهر الاشیاء است؟ 
ممکن است بگوید اشیاء را به لوازم می شناسیم. خب خود لوازم را به چی می شناسیم؟ به لوازم و ....
پس بر اساس مبانی حکمت مشاء ما اشیاء را نباید بتوانیم بشناسیم
ج2ص 73:
 حكومة اخرى (فى بيان انّ المشّائين أوجبوا أن لا يعرف شي‏ء من الأشياء)
 (70) و هى انّ المشّائين أوجبوا(یعنی به لحاظ قواعدی که پذیرفته اند این لازم می آید) ان لا يعرف شي‏ء من الأشياء اذ الجواهر لها فصول مجهولة. و الجوهريّة عرّفوها بأمر سلبىّ(خود حقیقتش را تعریف نکردید)، و النفس و المفارقات لها فصول مجهولة عندهم. و العرض- كالسواد مثلا- عرّفوه بأنّه لون يجمع البصر. فجمع البصر عرضىّ(پس به حقیقت آن دسترسی ندارید). و اللونيّة عرفت حالها(ص 69 و 70). فالاجسام و الاعراض غير متصوّرة أصلا.- 11 و كون الوجود أظهر الأشياء لهم،  و قد عرفت حاله. ثمّ ان فرض التصوّر باللوازم، فللّوازم أيضا خصوصيّات يعود مثل هذا الكلام اليها(اگر فرض شود تصور یک شیء با لوازم، لوازم هم خصوصیاتی دارد که همین کلام باز می گردد). و هو(این مسئله ای که قواعد مشائی ایجاب می کند که هیچی شناخته نشود) غير جايز، اذ  يلزم منه ان لا يعرف فى الوجود شي‏ء ما(در حالی که قطع داریم چیزهایی شناخته می شوند)
دو تا حرف اصلی ایشون در این بحث مطرح می کند.
تصورات برگرفته از مشهودات بسیط بدیهی هست. ایشون تصورهای بدیهی را زیر سر شهود معنا می کند. ما به نحو شهودی اعراض را مشاهده می کنیم. تمام این اعراض چون بسیط و مشهود هستند تصورشان برای ما بدیهی است. ما تمام اعراض را به نحو بدیهی تصور می کنیم. 
بسیط خارجی؟
حقیقت مرکب نیست که بخواهید با اجزایش آن را بفهمید.
اگر کسی شهود داشته باشد این اعراضی را که مشاهده کرد نیاز به تعریف ندارد. اینهایی که دارد شهود می کند نیاز به تعریف ندارد. اگر کسی اینها را شهود نکرده باشد شما اصلا با تعریف نمی توانید به آن کمک کنید. هر چه هم برایش تعریف کنید فایده ای ندارد، مثلا کسی که تاحالا رنگ ندیده است چطور می خواهد رنگ با تعریف به او منتقل کنید.
هر امر مشهود بسیطی بدیهی است. یک بخشی اش ارتباط دارد با اعراض و شهود حسی. در مورد عقول و مفارقات هم همین را می زند.
بنابر این تمام اعراض بدیهی اند.
آنچه ما به نحو بسیط در خارج می یابیم در ذهن هم بسیط است. (این حرفها اشکال دارد) اگر شما می گویید اعراض در خارج بسیط اند در ذهن هم بسیط است. مگر نباید آن چیزی که در ذهن ااست مطابق باشد با آنچه در خارج است؟ اگر در خارج بسیط است در ذهن هم باید بسیط باشد.
استدلال ایشون برای بساطت در ذهن، بساطت خارجی است.
اصلا حکمای مشاء این حرف را نفی نمی کنند ولی در عین حال ترکیب حقیقی را برای شیء قبول دارند. این ترکیبی ای که در ذهن راه می دهند به خاطر یک ترکیب خارجی است. اگر مشاء اعراض را بیسط میدانند به خاطر یک تحلیل خاص است که شیخ اشراق آن را در نیافته است.
بقیه اشیائی که ما به نحو مشهود درک نمی کنیم یا بسیط نیست به وسیله تصورات بدیهی بسیط تعریف می شوند.
ج 2 ص 73:
و الحقّ انّ السواد شي‏ء واحد بسيط، و قد عقل و ليس له جزء آخر مجهول، و لا يمكن تعريفه لمن لا يشاهده كما هو،- 1 و من شاهده استغنى عن التعريف- 2، و صورته فى العقل كصورته فى‏ الحسّ- 3. فمثل هذه الأشياء- 4 لا تعريف لها،- 5 بل قد يعرف الحقائق المركّبة من الحقائق البسيطة، كمن تصوّر الحقائق البسيطة متفرّقة، فيعرف المجموع بالاجتماع فى موضع ما. 
در ص 104 در مورد صوت بحث می کند. نیاز به معنا کردن صوت نداریم. 
و الصوت لا يعرّف بشي‏ء، و المحسوسات بسايطها لا تعرّف أصلا. فانّ التعريفات لا بدّ و ان تنتهى الى معلومات لا حاجة فيها الى التعريف، و الّا تسلسل الى غير النهاية. و اذا انتهى، و ليس شي‏ء أظهر من المحسوسات حتّى ينتهى اليه، اذ جميع علومنا منتزعة من المحسوسات، فهي الفطريّة التى لا تعريف لها أصلا-
 و امّا مثل الوجود الذى مثّلوا به انّه مستغن عن التعريف، فالتخبيط فيه أكثر ممّا فى المحسوسات- 3. «2» و لا يقع الخلاف «3» فى المحسوسات من حيث انّها «4» محسوسة أو هى سواد أو صوت أو رايحة، و ان كان يقع الخلاف فى جهات اخرى(خیلی خوب بود این بحث را بیشتر توضیح می دادند). فبسايط المحسوسات و المشاهدات(محسوسات قسمی از مشاهدات است، یا به حسب حس مشهود است یا به حسب شهودی دیگر) بأسرها لا جزء لها، و لا شي‏ء أظهر منها، و بها يعرّف مركّباتها.
 فحقيقة الصوت لا تعرّف أصلا لمن ليس له حاسّة السمع، و كذا الضوء لمن ليس له حاسّة البصر. فانّه بأىّ تعريف عرّف، لا يحصل له حقيقة ذلك- 5. و ليس فى محسوسات «5» حاسّة واحدة ما يعرّف به محسوس حاسّة اخرى من حيث خصوصيّاتها- 1. و من كان له حاسّة السمع و البصر، فهو مستغن عن تعريف الضوء و الصوت- 2؛ بل الصوت أمر بسيط صورته فى العقل كصورته فى الحسّ لا غير- 3، و حقيقته انّه صوت فقط- 6. «6» و امّا الكلام فى سببه، فذلك شي‏ء آخر: من انّه لقلع أو قرع، و انّ الهواء شرط، و انّه- 5
ج1 ص 195(نبود)
در حاشیه، مصحح از منطق تلویحات مطلبی آورده است:
در نکته دوم ایشون مقدمات ابتکار خود را بیان می کنند.