جلسه  ۱۴
سه شنبه, 10 اسفند 1395
08:36 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
در مسئله تشکیک از نظر شیخ اشراق سه تار ریز مطلب می تواند مطرح شود:
تشکیک ذاتی ابتکار شیخ اشراق است: قبلا اختلاف اشیاء را به سه شکل توجیه می کردند ولی او به شدت در مقابل حکمای مشاء ایستاد و  تشکیک ذاتی را اثبات کرد. نکته مهم این است که صرف اختلاف در بساطت آن اشیاء مشکلی ایجاد نمی کند. انوار با هم مختلف اند و این اختلاف به گونه ای نیست که در نور اقوا، ترکیبی رخ دهد از نور و غیر نور. یا در نور اضعف ترکیبی رخ دهد ازنور و غیر نور. تشکیک درون ذاتی خاصیتش حفظ بساطت است. و متعهد است به معنای تشکیک خاصی(رجوع مابه الامتیاز به ما به الاختلاف). در تشکیک خاصی ما واقعا با واحد متکثر روبرو هستیم.
خود او می گوید اگر وجود اصیل می بود باید تشکیک را در ان راه می دادیم.
تا این قسمت ملاصدرا کاملا همراه شیخ اشراق است. 
شیخ اشراق یک اعتراض دیگر به مشاء دارد که شما که اصالت وجودی هستید چرا تشکیک را در وجود نمی برید.
جریان تشکیک در نور: بعد از اینکه شیخ اشراق نظام هستی را دو تیکه کرد، در خود نور می آید تشکیک خاصی را جریان می دهد. نور را ماهوی می داند و نه وجودی. خود نور را مشکک می داند، از نورالانوار تا نور عرضی مادی،همه را مشکک می داند.
ج2 ص168
 و لا تظنّنّ انّ الانوار المجرّدة من القواهر(همان عقول فلسفه مشاء است که از آنها تعبیر میکند به قواهر. چون قهر و سیطره دارند بر پایینی ها) و المدبّرات(نفوس ناطقه: فلکی و انسانی) لها مقدار، اذ كلّ متقدّر برزخىّ(چیزی که اندازه و بعد داشته باشد ظلمانی و برزخی است: جسمانی است) فلا يدرك ذاته لما سبق بل هى أنوار بسيطة لا تركيب فيها بوجه من الوجوه. و كلّها مشاركة فى الحقيقة النوريّة، كما عرفت. و التفاوت بينها بالكمال و النقص، و ينتهى النقص فى الحقيقة النوريّة الى ما لا يقوم بنفسه، بل يكون هيئة فى غيره(می تواند نور عرضی مادی باشد و می تواند نور عرضی مجرد باشد و هر دو هست، چون جلوتر در مورد نور مصباح سخن می گوید)(اشراق دو جور است: جوهر ساز، توجه و عنایت: انوار سانحه: عرض اند). و ليس بصحيح تشنيع من يقول: انّ النور كيفيّة و عرض هاهنا، فكيف يقوم بنفسه؟و لو استغنى شي‏ء من النور عن المحلّ، لاستغنى الجميع.(این اشکال اصل ندارد: با کمال و نقص پاسخ می دهد) فانّه لا أصل له، اذ الاستغناء للنور انّما هو لكماله، و كماله بجوهره و غاية نقصه بالعرضيّة و الاضافة الى المحل‏.فلا يلزم من نقص شي‏ء نقص ما يشاركه من وجه فاذن التفاوت قد يكون بالمقدار(یکی یک متر است و دیگری دو متر مثلا)، و قد يكون بالعدد (یکی یکی است و دیکی دوتا)، و قد يكون بالشدّة و الكمال‏
می خواهد یک نکته ای را مطرح کند: یک مصباح یک نوری می دهد، بعد می خورد به دیوار پخش می شود.
 و النور المصباحىّ لمّا كان مقدار حامله (آن چیزی که نور را ازش داریم مثلا فیتیله) أصغر من مقدار حامل شعاعه(مانند دیوارهای اتاق) و حوامل الشعاع قد تكون أكثر عددا منه، فكونه موجبا للشعاع على أىّ وجه يفرض(هر جور فرض کنی، آن حامل موجب این شعاع است پس نورش شدید تر است) و تفاوت النوريّة ليست الّا بالأشدّيّة و الكمال 
وقتی نظام تشکیک خاصی را پذیرفتی یک طرفش باید به بینهایت برسد
تعمیم تشکیک: ایشون تشکیک را در کل نظام هستی بر اساس علت و معلول ارائه می دهد: از بستر نور خلاص می کند و می آورد بین عالم ظلمت و نور تشکیک برقرار می کند که با مبانی خودش سازگار نیست. قائل به ثنویت نیست و عالم ظلمت را معلول عالم بالاتر می داند. توضیح می دهد که چطور از انوار قاهره برازخ ایجاد شده است.
وقتی برازخ را معلول می داند، توضیح می دهد که معلول نمی تواند اشرف از علت باشد، علت باید اشرف باشد. نظام اشرف و انقص طرح می کند که همان نظام تشکیکی است. او حتی برازخ را ظل نامیده است. 
آدرس تعمیم ها:
ج1 ص 402: : و هى انّ الشي‏ء لا يوجد ما هو اشرف منه، فانّ وجود المعلول تابع لوجود العلّة و مستفاد عنه، فلا يصحّ ان يساويه فضلا عن ان يكون اشرف منه. و هذا على طريقة من يأخذ الوجود اعتباريا اظهر، فانّ عنده الشي‏ء له من الفاعل ماهيّته، فاذا كانت الماهيّة نفسها من الفاعل و هى كظلّ له، فلا يصحّ ان يكون الظلّ اتمّ و اكمل و اشرف من ذى الظلّ.
و اذا كانت النفس مفتقرة الى مرجّح و ليس مرجّحها جسما و جسمانيّا، فينبغى ان يكون امرا غير جسمىّ: فان كان واجبا فهو المطلوب و ان كان‏ ممكنا فيحتاج الى مرجّح، و ينتهى الى واجب الوجود بذاته‏  و هذا برهان على وجود واجب الوجود سهل المأخذ محكم بعد معرفة النفس و حدوثها، و عند الاستبصار يترجّح على كثير ممّا سبق، و لهذا قيل فى الكلام العتيق(حکمای قدیم) «يا انسان! اعرف نفسك تعرف ربّك» 
ج۲ ص ۱۳۳:
شیخ اشراق می گوید وقتی به مادون فلک قمر می رسید. علل آنها هم متکثر است(نه اینکه همه معلول عقل فعال باشند) بلکه ارباب انواع دارند.
اینکه در مشاء جهت نقص عقل می آید علت فلک می شود نه اینکه آن نقص علت باشد، بلکه وجود عقل فعال از جهت نقص علت آن است. 
در اینجا هم می توان همین حرف را زد، نور به خاطر ضعفش ظلمت را ایجاد کرده است و ظلمت هم می شود ظل، ظل نور است ولی مشکل این است که او عالم برزخ را ظلمت محض می داند.
در شیخ اشراق وحدت سنخی گویا وجود دارد نه وحدت شخصی ولی در تشکیک ملاصدرا وحدت شخصی است. یک واحد است که سریان دارد.