جلسه 31
يكشنبه, 8 مرداد 1396
07:28 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
اللهم صل علی محمد و آل محمد
مقداری از متنی که از جلسه پیش مانده بود:
فيحصل عدد من القواهر المترتّبة(قواهر طولی=/ قواهر عرضی) كثير بعضها من بعض باعتبار آحاد المشاهدات و عظم الاشعّة التامّة، و هى القواهر الاصول الاعلون. ثمّ يحصل من هذه الاصول بسبب تراكيب الجهات و مشاركاتها(خیلی تشابه دارد به تناکح اسمائی باقرائت شیخ اشراق) و مناسباتها كما بمشاركة «10» جهة الفقر مع الشعاعات، و كذا بمشاركة جهة الاستغناء معها، و كذا بمشاركة جهة القهر معها، و كذا بمشاركة جهة المحبّة معها، و بمشاركات أشعّة قاهر واحد بعضها مع بعض(یک قاهر واحد است ولی اشعه های مختلفی دارد که خود اینها با مشارکت هم چیزی را پدید می آورند؛معادل این را در عرفان نظری راجع به اسماء الله داریم)، و بمشاركات أشعّة أنوار قاهرة و مشاهداتها(اشعه با مشاهده فرق دارد)، و بمشاركات ذواتها الجوهريّة، و بمشاركات بعض أشعّة بعض مع بعض أشعّة غيره أعداد(فاعل یحصل، جهت فقر علت نیست، عقول به لحاظ این جهت علت اند.).(این اینجا مشخص تر بحث می کند) و بمشاركات أشعّة الجميع سيّما الضعيفة النازلة فى الجميع مع جهة الفقر يحصل الثوابت و كرتها و صور الثوابت المتناسبة(به واسطه مشارکت پیدا کردن اشعه همه این عقول طولیه، خصوصا آن اشعه ی ضعیف همه این عقول طولیه، جهت فقرشان هم نگاه شود. در این صورت کواکب ثابت و کره و فلک ثوابت را ایجاد می کند و صور ثبوات:مانند دب اصغر و دب اکبر و ...) باعتبار مشاركة أشعّة بعض مع بعض( در یک تناسب یک کوکب صادر می شود با تناسبی دیگر کوکبی دیگر). و بمشاركات الأشعّة(ظاهرا همین اشعه نازله باشد.)  مع جهة الاستغناء و القهر و المحبّة و المناسبات العجيبة بين الأشعّة الشديدة الكاملة و البواقى يحصل الانوار القاهرة أرباب الأصنام النوعيّة الفلكيّة و طلسمات البسائط و المركّبات العنصريّة و كلّ ما تحت كرة الثوابت.
اشعه ضعیفه با جهت فقر کوکب شکل می گیرد، اشعه ضعیفه با جهت استغناء و قهر ومناسباتی با اشعه شدید دارد و ... ارباب انواع(ارباب اصنام فلکیه، ارباب طلسمات بسائط، ارباب مرکبات عنصریه، خلاصه ارباب کل ما تحت کرة الثوابت: هر چی مادون کره ثوابت باشد، فلک هفتم، ششم، پنجم و کوکب های آنها و ... ) شکل می گیرد.
نور اقرب فلک نهم را ایجاد می کرد، نور ثانی فلک هشتم را ایجاد می کرد. بقیه را عقول عرضی ایجاد می کند.
چرا نور اقرب را رب النوع فلک نهم نمی داند؟ همچنین نور ثانی را رب النوع فلک هشتم.
.........................
در ادامه بحث هایی که داشتیم، نورانوار، نور اقرب، انوار قاهره طولی و انوار قاهره عرضی مطرح شد.
دو بحث پیش رو داریم: عالم مثال/ انوار اسفهبدیة
علی الظاهر بحث است مباحث عالم مثال را مطرح کنیم و بعد بحث نفوس. مضاف بر اینکه پس از اینکه نفوس ناطقه را مطرح کردیم می خواهیم بلافاصله مباحث معاد را مطرح کنیم که اولین بحث آن بقا نفس ناطقه است لذا بحث نفوس ناطقه را به تأخیر می اندازیم.
الان راجع عالم مثال بحث می کنیم.
عالم مثال را با عبارات مختلف نام برده است: عالم اشباح مجرده، عالم مثل معلقة(در مقابل مثل عقلیه است: ارباب انواع، عقول متکافئه عرضیه). منظور از مثل معلقه موجودات مثالی موجود در عالم مثال است. 
جناب شیخ اشراق تقریبا اولین فیلسوفی است که در جهان اسلام اشاره به عالم مثال به عنوان یک عالم تجردی میان عالم عقل و ماده کرده است. پیش از ایشون بحث خیال را داشته ایم ولی همه اینها مادی تلقی می شد و جزئ موجوداتی مانند انسان و حیوان تلقی می شد ولی شیخ اشراق بین عالم عقل و ماده یک واسطه قائل شد که آن هم عالم مثال است. ما در کلمات حکمای مشاء بعد از سلسله عقول طولی مستقیم می رسیم به عالم ماده. چیزی وسط قرار ندارد. شیخ اشراق که آمد چنین عالمی را کشف کرد و راجع به آن توضیحات فراوان داد. البته یک نقص در کار شیخ اشراق هست که او فقط مثال منفصل را مطرح کرد و بحث مثال متصل را طرح نکرده است. 
این را توضیح نداده است و خیلی از بحث هایی که مال مثال متصل هست را حمل کرده است بر مثال منفصل. منامات و ... ار در مثال منفصل توضیح داده است. حتی همه تمثلات و ... ولی می دانیم که بسیاری از اینها در مثال متصل است که البته بعدا این پختگی برای عرفا و فلاسفه حاصل شد.
مثال متصل به عنوان جزئی از حقیقت انسانی(یا برخی موجودات دیگر) است ولی مثال منفصل یک عالم مستقل است.
شیخ اشراق صور خیلی را مجرد می داند. می گوید اینها محل مادی ندارند ولی مظهر مادی دارند. اگر می خواهید با صور خیالی ارتباط برقرار کنید از هر ناحیه ای نمی تواند. در عالم ماده ایشون دو موضع را نشان می دهد که مادی هستند ولی راهی اند برای ورود به صور خیالی تجردی.
یکی آینه و دیگری قوه متخلیه انسانی.
او قوه مختیله را مانند حکمای مشاء مادی می داند(برخلاف صدرا) یک قسمتی در مغر دارد. این بستری است برای ارتباط با صور تجردی مثالی. صور خیالی را مجرد می داند. محل مادی برایش قائل نیست ولی مظهر مادی برایش قائل است. این را در کجا آورده است؟
یکی از جاهای خیلی خوب ص 211 و 212 ج2 است.  قبل و بعدش هم مطلب دارد
(فصل) (فى حقيقة صور المرايا و التخيّل)
 (225) و قد علمت(صفحه 100 س6) انّ انطباع الصور فى العين ممتنع(منطبع شدن صورت خانه و ... در چشم محال است چرا که امتناع صغیر در کبیر بوجود می آید)، و بمثل ذلك يمتنع فى موضع من الدماغ(ایشون دو برهان بر عالم مثال می آورد: یکی برهان شهودی است. شهرهایش را توضیح می دهد و برهان: انطباع صغیر در کبیر: این همه صور عظیمی که مشاهده می کنیم چنانچه منطبع در چشم نیست در  مغز هم نیست: تو بدایه و نهایه یک مقداری توضیح دادیم. ما واقعا با همین قد و اندازه داریم می بینیم. منطبع شدن یک اصطلاح فلسفی است: وقتی می گویند یک قوه ای منطبع در جسم است یعنی مادی است. به انقسام ماده منقسم می شود. مثلا نفس حیوانی را قدیمی تر ها منطبع می دانستند و مادی.). و الحقّ فى صور المرايا(صورتهایی که در اینه ها می بینیم) و الصور الخياليّة انّها ليست منطبعة(مجرد هستند)، بل هى صياص(صیصه یعنی بدن: صیاصی یعنی ابدان.) معلّقة(بدن های معلقه هستند) ليس لها محلّ(مکان مادی ندارند). و قد يكون لها مظاهر، و لا تكون فيها. فصور المرآة مظهرها المرآة(آیینه مظحهر است و نه محل. اگر محل بود این صور می شد مادی . این صور واقعا دراین آینه نیست. این آینه وسیله ای شد که این صور را ببینیم)، و هى معلّقة لا فى مكان و لا فى محل(از همین کلمات معنای معلق پیدا می شود. معلق و مرسل و تعلیق یافته از این محل است. صور مرآتیه در نه ماست و نه در آینینه. معلق است. البته نه در هوا. بلکه موطن خود را دارد.). و صور الخيال مظهرها التخيّل(تخیل مادی است. تخیل محل صور خیالی نیست بلکه مظهر آنهاست) و هى معلّقة
دلیل ایشون بر تجرد صور خیالیه استحاله انطباع کبیر در صغیر است. صدرا متأثر از او ادله تجرد نفس را دو شاخه کرده است. برخی تجرد خیالی نفس را اثبات می کند و برخی تجرد عقلی.
کاری که ملاصدرا می کند این است که مرحله ای در انسان وجود دارد که دارای تجرد مثالی و خیالی است(خیال متصل). این بحث در مسئله معاد تأثیرات بسیار شگرف گذاشته است. قرن ها فلاسفه در مورد معاد نفوس ساذجه دچار مشکل بودند. اینها چطور بعد از اضمحلال بدن(که به تجرد عقلی نرسیده اند) معاد دارند؟ برخی گفته اند از بین می روند. برخی می گویند تناسخ:معاد باید باشد، پس اینها باید در ابدان دیگری بیایند تا به رشد عقلی برسند.
صدرا با تجرد برزخی هم حشر حیوانات را بسیار ساده تصویر می کند و هم بحث معاد کسانی که به تجرد عقلی نرسیده اند را تصویر کرده است.
همین مشکل برای شیخ اشراق هم هست(چون او سخنی از مثال متصل نگفته است)
خود شیخ اشراق هم وقتی تجرد صور خیالی را مطرح کرده است گفته است که تجرد مثل معلقه مانند تجرد مثل عقلیه نیست. این بحث ها ابتدا در خود شیخ اشراق پختگی نداشته است(چون ابتدای طرح این بحث هاست)