جلسه 54
پنجشنبه, 30 شهریور 1396
12:06 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
نکات کلی گفته شد. الان جمع بندی استاد یزدان پناه را می گوییم.
شیخ اشراق تعریف صدرا از علم را قبول ندارد(حضور مجرد لمجرد) بلکه می گوید حضور الشیء عند المجرد
یعنی نباتات و حیوانات هیچ گونه علمی ندارند؟
جناب یزدان پناه این تعریف را ارائه می دهند: حضور شیئ(خواه مجرد و خواه مادی) به صورت تجردی نزد موجود مجرد.
ظاهر این تعریف را نگاه کنید فکر می کنید با حرف صدرا کاملا یکی است. او می گوید موجودات مادی باید تجردی شوند تا درک شوند. خیر مراد استاد یزدان پناه این نیست که موجود مادی در رتبه مثالی یا عقلی درک شود.
موجود خواه مادی باشد و خواه مجرد، حضورش در نزد شیء مجرد علم است.
استاد برای رفع بعضی از اشکلات این کلمه به نحو تجردی را اضافه کرده اند. خود شیخ اشراق ندارند ولی استاد یزدان پناه بری رفع برخی مشکلات این قید را اضافه کرده اند.
صدرا می گوید شیئ باید مجرد باشد تا درک شود ولی استاد و شیخ اشراق لازم نمی دانند که شیء مورد ادراک مجرد باشد، بلکه چه مادی باشد وچه مجرد ادراک می شود.
در علم به مادیات سه نکته محوری باید مورد توجه قرار بگیرد:
نفس در سرتاسر بدن حضور دارد وبا حواس پنجگانه یگانگی و اتحاد پیدا کرده است: این یک رکن اساسی این بحث. 
نفس از طریق بدن و حواس خمسه با اشیاء خارجی مادی ارتباط مستقیم دارد. این نکته دوم
نفس در ارتباط مستقیم با محسوسات مادی با این محسوسات مادی اتحاد پیدا می کند. چون تا در مقوله علم اتحاد عالم و معلوم رخ ندهد علم رخ نمی دهد(این بحث صدرایی است)
این سه رکن اساسی است که این نظریه آنها را می خواهد توضیح دهد.
نکته اول: این بر این اساس پیگیری شده است: النفس فی وحدتها کل القوی. از جمله گزاره های بسیار پیشین راجع نفس است و صدرا آن را احیا کرده است. در آثار پیش از او اگر این جمله پیدا شود فقط لفظی از آن است ولی صدرا آن را گسترش داده است و لوازمش را استخراج کرده است. 
معمولا در فضای نفس و بدن فکر می شود که دو جوهر مختلف اند که با هم ارتباط دارند، او ایشون تصویر نمی کند بلکه یک حقیقت یک پارچه و بسیط است.
این النفس فی وحدتها کل القوی در فلسفه صدرا دو جور توضیح داده شده است: تشکیک خاصی و تشکیک خاص الخاصی.
تشکیک خاصی یعنی یک حقیقت داریم و در درون آن شدت و ضعف هست ولی تشکیک خاص الخاصی می گوید یک حقیقت واحد است و همه جا آن حقیقت حاظر است.
در تشکیک خاص الخاصی نفس یک حقیقت است و در همه جا همان نفس است، ظهورش متعدد است. به لحاظ مرتبه ظهوری مختلف است.
در کلمات صدرا هر دو تاش وجود دارد و البته تشکیک خاصی اش بیشتر است.
اگر ما تلقیمان از مسئله نفس به شکل تحلیل اول باشد(تشکیک خاصی)، ما به نتیجه مطلوبمان در این بحث نمی رسیم. چرا که در این تحلیل درست است که نفس است که نازل می شود و می شود خیال و بدن و ... ولی باز هم النفس فی البدن بدنٌ لا نفسٌ، النفس فی الاذن اذنٌ لانفسٌ. 
همین بحث در مورد نظام هستی هم است.
وقتی حقیقت و رقیقت را در نظام هستی می گوییم، وقتی حق تعالی را می آوریم پایین، حق تعالی در مادة مادةٌ لا الهٌ.
این برداشت یک ترقی از کار مشاء است، دو چیز جدا نیستند که با هم ارتباط برقرار کرده اند، بلکه یک چیز است که مراتب دارد ولی کافی نیست.
اگر برداشت ما از النفس فی وحدتها کل القوی تشکیک خاص الخاصی باشد(که استاد یزدان پناه می فرمایند همین است)، واحد شخصی است که ظهورش سریان دارد. او تحلیل صدرا از نفس را این می داند.
استاد امینی نژاد می گوید بیشتر عبارات صدرا تشکیک خاصی است.
اگر ما نفس را بر اساس تشکیک خاص الخاصی در نظر بگیریم نتیجه اش این خواهد شد: النفس فی البدن نفسٌ، النفس فی العین نفسٌ، یعنی خود نفس واقعا اینجاست. فقط ظهورهایش متفاوت است.
مانند آن آیه قرآن: هو فی السماء اله و فی الارض اله. نه اینکه فی السماء سماءٌ و فی الارض ارضٌ
اتحاد ظاهر و مظهر در اینجا چطور است؟ نه از قبیل اتحادهایی که در تشکیک خاصی می فهمیم.
در تشکیک خاصی باصر نفس نیست، مرتبه ضعیف نفس است.
نکته دوم: نفس از طریق بدن مستقیما با شیء خارجی در ارتباط است: ما به نحو علم حضوری میابیم که ما با حقایق خارجی از طریق بدن ارتباط داریم.
بدن فاصله را بر می دارد نه اینکه فاصله ایجاد کند.
نفس را می آورد پیش شیء
نکته سوم: اتحاد عالم و معلوم
واقعا به لحاظ وجود شناختی در علم حضوری چه اتفاقی می افتد؟
پذیرش اصل علم تنبیهی است نه استدلالی.
بالاخره شما یک ادراک را قبول داری.
علم حضوری به علم حصولی، علم خود به قوای خود و ... خیلی کار می آید.
ما به علم حضوری، حضور اشیاء را درک می کنیم.
نکته سوم همان گیری است که به خاطر آن می خواهد از دیدگاه شیخ اشراق دور شود. صدرا علم را محتاج اتحاد عالم و معلوم می داند. اتحاد نفس با موجود مادی چه معنایی دارد؟ این اتحاد میسور نیست، پس علم این نیست.
برای اتحاد، موجود مادی باید مجرد شود و با نفس متحد شود. من اتحاد برقرار می کنم و بر اساس آن اتحاد علم شکل می گیرد.
حضور شیء عند العالم با اتحاد رخ می دهد(تفسیر صدرا)
ما یا یک نوع یگانگی و ارتباط وجودی پیدا نکنیم با معلوم، حضور رخ نخواهد داد.
یک نقضی که به صدرا وارد می شود مرحله مادی است در بدن، نفس چطور به بدن علم دارد و با آن متحد است.
صدرا علم حضوری به بدن را قبول کرده است تا اتحاد رخ ندهد علم حاصل نمی شود. او ممکن است بگوید اتحاد علت و معلول و ظاهر و مظهر است.
هر توضیحی را قبول کنیم بستر را آماده کرده ایم برای ارتباط حقیقت تجردی با موجود مادی.
توضیح استاد از یک سوال معرفت شناسی شروع می شود.
در مورد کیفیت درک معقولات مشاء گفته اند در فرآیند اتحاد ما با عقل فعال است. 
تقریبا همه قبول کرده اند(حتی صدرا) که ما با ارتباط با عقل فعال مفاهیم کلی را می پذیریم.
یک سوال: کسی که متحد با عقل فعال است باید همه حقایق را بفهمد.
مرحوم سبزواری در حاشیه اسفار ج3 ص 335 گفته اند: عقل فعال یک وجود فی نفسه لنفسه دارد و یک وجود لنفسه لغیره(للعالم) دارد(این لغیره با تقسیمات وجود به لنفسه و لغیره فرق دارد)
وقتی یک نفسی بر اساس اعدادهای ویژه ای که دارد عقل فعال می شود عقل فعال برای او فقط از این جهت.
این بحث که مطرح شد استاد یزدان پناه همین را در مورد موجودات مادی می گویند
موجودات مادی دو جنبه دارند وجودشان برای خودشان و برای عالم و ضرورتی ندارد این دو یکی باشد.
موجود مادی یک وجود برای خودش دارد ولی وقتی نفس با آن ارتباط پیدا می کند شیء مادی دو چهره دارد. یکی از قبل خودش و یکی از قبل عالم. یک چیز دو پهلو است.
یک جانبش مادی است و متحول. جانب للعالمش ثبات دارد.
همان موجود مادی وقتی موجود مجرد با آن متحد می شود با چهره یلی العالمی ارتباط پیدا می کنیم.
نفس در اینجا جانب خودش را دارد مشاهده می کند. از یک جهت بیرون نفس است و از یک جهت درون خود است.
چهره یلی العالمی چه نوع ارتباطی با عالم دارد؟ جوهر و عرضی؟