جلسه 35
يكشنبه, 22 مرداد 1396
10:35 ق.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
نکته بعدی رابطه ای است که شیخ اشراق بین اجنه و عالم مثال برقرار می کند.
اجنه ای که انسان می بیند و قدرت تسلط بر آنها و ارتباط با آنها را ندارد مال عالم مثال است که در شرایط مناسب در مظاهر مناسب مانند آب، هوا و .. جلوه می کند و گزارش هایی هم از مناطقی کرده است که مردم مرتب اجنه را مشاهده می کنند و به لحاظ نقل تواتری می گوید من نمی توانم اینها را انکار کنم.
و چون نمی توانستند بر آنها تسلط پیدا کنند و در شرایط خاصی بودند نشان می دهد که مال عالم ماده نیست بلکه مال عالم مثال است.
در صحفه 231 ج 2 :
 و منها (یعنی از همین مثل معلقه) يحصل ضرب(نمی خواهد منحصر کند بلکه می گوید نوعی)(ملاصدرا در اینجا تعلیقه ای دارد و مفصل تر در مفاتیح الغیب راجع اینها صحبت کرده است: کل مفتاح چهارم راجع ملائکه و اجنه است و از مشهد دهم تا مشهد آخر(مشهد 18)(از ص 259 تا 306) راجع حقیقت اجنه و کیفیت تکون و ... بحث کرده است)(ملاقطب می گوید متکلمین قائل اند که اجنه جز عالم ماده هستند و از اجسام لطیف شکل گرفته اند ولی در حاشیه ملاصدرا می گوید بعضی از فلاسفه هم همین بحث را دارند)(گونه های متعددی از اجنبه قابل تصور اند.) من الجن و الشياطين.(ملاقطب در شرح می پرسد که شیاطین صنفی از اجنه هستند که مثلا کافر شده اند یا اینکه نوعی از اجنه هستند. بعد بحث غول و .. را طرح می کند)
و قد شهد جمع لا يحصى عددهم من أهل دربند(و هو من مدن شیروان:قطب) و قوم لا يعدّون من أهل مدينة تسمّى ميانج(میانه، در آذربایجان) شاهدوا هذه الصور كثيرا بحيث‏ أكثر المدينة كانوا يرونهم دفعة فى مجمع عظيم على وجه ما أمكننى دفعهم(به خاطر تواتر)(کسانی که قوای جسمانی آ«ها ضعیف است و تخیل قوی است می توانند مشاهده کنند). و ليس ذلك مرّة أو مرّتين، بل فى كلّ وقت يظهرون؛ و لا يصل اليهم أيدى الناس(این دلیل است که جز عالم ماده نیستند)(برخی گفته اند اجنه عنصری هستند و  مزاج های جنی با غلبه دو عنصر هوا و آتش است. این مزاج ها چون غالبش آتش و هواست لطیف اند. گاهی خود را متخلخل می کنند لذا دیده نمی شود و گاهی خود را فشرده می کنند و دیده می شوند لذا می توانند خود را به اشکال مختلف در آورند)(گرچه شما از خاکی ولی یک مزاج شکل گرفته است لذا خود خاک می تواند آسیب بزند و این مزاج را از بین برد و متألم کند. همینطور در مورد آتش)
(کودک تخیلش قوی، قوای بدنی و عقلش ضعیف است لذا می تواند بحث از این امور برایش مشکل ساز باشد)

نکته بعدی(که احتمالا نکته چهارم است)
بحث تمثلات سلوکی. سالکان وقتی دست به سلوک می زنند بعد از مدتی ریاضت می گوید ارتباط هایی برقرار می کند با عالم مثال(بقیه می گویند ابتدا خیال متصلش قوی می شود و بعد خیال منفصلش)، صور و صداها و نغمه ها و بوهای خوش استشمام می کند.
یکی از چیزهایی که در عالم مثال رخ میدهد اطلاع بر مغیبات است. چیزهایی که پنهان است.
اولیا و انبیاء از همین سنخ به مغیبات اطلاع دارند. کهنه و سحره هم از همین باب است.
از جمله چیزهایی دیگر که مرتبط است با عالم مثال، منامات است. انسان در خواب دریا و کوه و ... می بیند. اینها که نمی شود در جزئی از مغز باشد(چرا که انطباع صغیر در کبیر است) بلکه اینها در عالم مثال است.
بحث بعدی بحث کرامات و معجزات و خوارق عادات است. انسان های که صاحب مقام کن می شوند، در این مرحله به کرامات و معجزات دست پیدا می کنند
(البته باید دانست که اینها منحصر به عالم مثال نیست)
بحث بعدی حواس مثالی و کشف صوری است. ما حواس باطنی مناسب با عالم مثال داریم. در یک موطن برای دیدن باید نور و هوا و... باشد ولی می تواند در جایی بدون هوا باشد.
ابصار در حالات مختلفی می تواند رخ دهد.
لذا ما حواس مثالی داریم. چشم برزخی(که البته اصطلاح شیخ اشراق نیست، برزخ یعنی چیشم)(جشم مثالی و خیالی) هم مرتبط به اینجاست.
ج1 ص 484: آن حکایت منامیه ای که درباره ارسطو داشته است، آن در عالم مثال اتفاق افتاده است:
 ممّا جرى بينى و بين الحكيم امام الباحثين ارسطاطاليس فى مقام جابرص(یکی از مدن عالم مثال) حين تكلّم معى شبحه‏
ص ۲۳۱ ج ۲:
 و قد جرّب من أمور اخرى(به حسب سلوک و ریاضت) صياص متدرّعة(بدنهای زره پوش) غير ملموسة(که نمی توانند مورد تماس قرار بگیرند) ليس مظاهرها الحسّ‏ المشترك(حس مشترک مظهر حواس خمسه است)، (اینجایش یک کم مبهم است) بل تكاد تتدرّع بجميع البدن و تقاوم البدن و تصارع الناس‏.
 ولى فى نفسى تجارب صحيحة- 4 تدلّ على أنّ العوالم أربعة:- 5 أنوار قاهرة،- 6 «1» و أنوار مدبّرة،- 7 «2» و برزخيّان- 8، «3» و صور معلّقة ظلمانيّة و مستنيرة فيها «4»- 9 العذاب للأشقياء.- 10 «5» و من هذه النفوس و المثل المعلّقة يحصل الجنّ و الشياطين؛(از نفوس اشقیاء و مثل معلقه جنو شیاطین شکل می گیرند)
 و فيها السعادات الوهميّة(متناسب با وهم: در مقابل لذت عقلی) و قد يحصل هذه المثل المعلّقة حاصلة جديدة و تبطل كما للمرايا و التخيّلات و قد يخلقها الانوار المدبّرة الفلكيّة لتصير- 
در صفحه 234 ج2 :
) و هذا العالم المذكور نسمّيه «عالم الاشباح المجرّدة»- 8، «4» و به- 1 تحقّق بعث الاجساد- 2 و الاشباح الربّانيّة- 3 «5» و جميع مواعيد النبوّة- 4، و قد يحصل من‏
                        مجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج‏2، ص: 235
بعض نفوس المتوسّطين ذوات الاشباح المعلّقة المستنيرة التى مظاهرها الافلاك طبقات من الملائكة- 5 لا يحصى عددها على حسب طبقات الافلاك مرتبة مرتبة،- 6 و مرتقى المتقدّسين من المتألّهين- 7 أعلى من عالم الملائكة.- 8 «1»
ص 240 ج 2: اطلاع بر مغیبات و انواع تمثلات
بحث کشف بسیار مهم است. ملاصدرا در حاشیه اش بر اشارات بسیاری از عبارت قیصری را نقل کرده است.
 و ما يتلقّى الأنبياء و الأولياء و غيرهم من المغيّبات فانّها قد ترد عليهم فى أسطر مكتوبة(گاهی این اطلاعات در سطرهای نوشته شده است. در تمثلات خیلی ها این گزارش ها هست که خطوطی را مشاهده کردیم. مثلا نوشته جاتی را دیده اند)(مثلا خود استاد خواب دیده اند این عبارت را: لامکر الا مکر الموت)
، و قد ترد بسماع صوت قد يكون لذيذا و قد يكون هايلا.
و قد يشاهدون صور الكائن(استاد متوجه نشدند منظور چیست، در شرح هم نبود)، و قد يرون صورا حسنة انسانيّة تخاطبهم فى غاية الحسن، فتناجيهم بالغيب.
 و قد يرى الصور التى تخاطب كالتماثيل الصناعيّة فى غاية اللطف(این صور مورد خطاب هم قرار می گیرند و مثل مجسمه های هستند که در نهایت زیبایی هستند)، و قد ترد عليهم فى حظرة(برخی نسخه ها خطرة است: در یک ناحیه یا وضعیت مهم بر او وارد می شود)، و قد يرون مثلا معلّقة و جميع ما يرى فى المنام من الجبال و البحور و الأرضين و الأصوات العظيمة و الاشخاص كلّها مثل قائمة(همه آنچه در خواب دیده می شود همه مثالهای قائم به خود و حقایق جوهری است. نقوش قائم به ذهن نیست)، و كذا الروائح و غيرها(مانند رنگ ها و ...)
 و ما يرى من الجبل‏ و البحر صريحا فى المنام الصادق أو الكاذب(این منام کاذب می توانست مقدمه باشد برای جدا کردن مثال متصل از منفصل، همانگونه که دیگران کرده اند)، كيف يسمعهما الدماغ أو بعض تجاويفه؟ و كما أنّ النائم و نحوه اذا انتبه، فارق العالم المثالىّ دون حركة(بدون حرکت از عالمی به عالم دیگر رفته است) و لم يجده على جهة منه(نمی توان گفت که این عالم مثال بالا بود یا پایین بود یا آن ور)، فكذا من مات عن هذا العالم يشاهد عالم النور(تصریح نیست به اینکه عالم مثال عالم نور است ولی قرینه است ولی دو سه صفحه بعد می گوید عالم مثال عالم نور نیست: چون انسانی که طبقات عالم مثال را پشت سر گذاشت ص 243 وارد عالم نور میشود) دون حركة و هو هناك.
کمّل جمع کامل است
 ابن عربی اطلاع از مغیبات انبیاء را از طریق اعیان ثابته می داند.
چه ربطی بین عالم ماده و عالم مثال است که اطلاع به عالم مثال لازم می آورد اطلاع به عالم ماده را؟ به نظرم گفته شد که هر چی در عالم ماده هست آنجا هم هست