جلسه 19
سه شنبه, 15 فروردین 1396
11:17 ق.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
در مسئله نور الانوار چندین مسئله است
اولین نکته اثبات نورالانوار است که در این باره چند طریق طی شده است.
یکی از راه ها، همان برهان امکان مشاء است ج1 ص 33-34. البته یک مقدار تقریر متفاوت است. 
از این بحث گذشتیم.
می رسیم به راههایی که با فلسفه خود او هماهنگی بیشتری دارد
در دو جا به راه خودش اشاره کرده است. ج2 ص 121، یکی هم ج1 ص 402-403
در ج2 ص 121 بحث را ابتدا فرضی پیش می برد. اگر ما نور مجرد فاقری داشته باشیم...(اگر این بحث را ضمیمه کنیم به بحث هایی که در مورد نفس و فقر آن داشت. بحث فرضی نخواهد بود ولی اگر به آنها ضمیمه نکنیم فرضی خواهد بود. همانطور که در مشاء داشتیم که می گفتند موجود یا فقیر است یا غنی...)
حال این نور مجرد نمی تواند محتاج جسم باشد، همچنین نمی تواند معلول عرض مادی باشد، نمی تواند معلول نور عرضی مجرد باشد.
می تواند محتاج یک نور جوهری مجرد باشد. آن نور چطور است؟ بالاخره باید به یک نور قائم به خود برسیم.ایشون این فرضها را منظم نیاورده است.
البته این برهان، همان برهان امکان است که در ادبیات اشراقی مطرح شده است.
 النور المجرّد(اگر نور مجرد تنها باشد مراد جوهری است) اذا كان فاقرا فى ماهيّته(توضیح نداده است که وجه فقرش چیست. اگر احاله کنیم به بحث های پیشین استدلال واقعی است و الا مانند مباحث مشهور مشا خواهد شد)، فاحتياجه لا يكون الى الجوهر الغاسق الميّت(نکته ها دارد. غاسق میت چطور موجد نور حی شود؟)  اذ لا يصلح هو لأن يوجد أشرف و أتمّ منه لا فى جهة(این موجود مجرد لا فی جهة است، وضع و مکان ندارد در حالی که جسم جهت و وضع دارد) و أنّى يفيد الغاسق النور؟ فان كان النور المجرّد فاقرا فى تحقّقه، فالى نور قائم( مراد از قائم در اینجا جوهری است، که البته باید اقوا باشد). ثمّ لا يذهب الانوار القائمة المترتّبة سلسلتها الى غير النهاية، لما عرفت من البرهان(ص63 ج2) الموجب للنهاية فى المترتّبات المجتمعة(شرایط استحاله تسلسل). فيجب ان ينتهى الانوار القائمة و العارضة(یا مجرد است یا مادی) و البرازخ(اجسام، اعم از فلکی و عنصری) و هيئاتها الى نور ليس وراءه نور، و هو نور الانوار(این اسم، نسبت نور الانوار را با برازخ و هیئات ظلمانی مشخص نمی کند. آیا نور آنها هم هست؟)، و النور المحيط(ای بجمیع الانوار  لنفوذه فیها للطفه(این لطیف بودن را چگونه باید طرح کرد؟، بحث وجود و ماهیت در عرفا هم در زمان او خیلی گسترده نشده است) این اصطلاحات نسبت نورالانوار را با اجسام مشخص نمی کند بلکه فقط نسبتش را با انوار مشخص می کند)، و النور القيّوم، و النور المقدّس، و النور الأعظم الأعلى و هو النور القهّار و هو الغنىّ المطلق، اذ ليس وراءه شي‏ء آخر.
استدلال دیگری که در همین فضا است ولی از معرفت النفس خوب استفاده کرده است ج 1 ص 402-403 است.
و اذا كانت النفس مفتقرة الى مرجّح و ليس مرجّحها جسما و جسمانيّا «6»، فينبغى ان يكون امرا غير جسمىّ: فان كان واجبا فهو المطلوب و ان كان‏
                        مجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج‏1، ص: 403
ممكنا فيحتاج الى مرجّح، و ينتهى «1» الى واجب الوجود بذاته. و هذا برهان على وجود واجب الوجود سهل المأخذ محكم بعد معرفة النفس(معرفت حضوری) و حدوثها(فقر را اینجا با حدوث معنا کرده است.) ، و عند الاستبصار يترجّح على كثير ممّا سبق، و لهذا قيل فى الكلام العتيق  «يا انسان! اعرف نفسك تعرف ربّك» 
بحث بعدی در مورد وحدت نور الانوار است
ج2 
5 فرض را پیش رو گذاشته است برای تعدد. همه را ابطال می کند. می گوید پس تکثر نورالانوار محال است.
یک راه این است که اگر دوتا نور الانوار قائل شدید نمی توانید بگید که بر اساس ذات نوری مختلف اند. دو تا نور نمی توانند در حقیقت متباین باشد(در صدرا می گویید محال است انتزاع مفهوم واحد از دو حقیقت به تمامه متباین)
فرض دوم: هر دو نور باشند ولی به شدت و ضعف با هم فرق کنند. در این صورت آنکه اضعف است دیگر نورالانوار نیست.(البته نگفته است چرا نشود از دو تا سلسله باشد: جواب این است که چطور اینها دوتا شدند؟ در ادامه می آید)
فرض سوم: دوتا نور به اختلاف عرضی لازم مختلف شدند. اگر عرضی لازم نور باشد مال دیگری هم باید باشد.(این عرضی لازم برای کلی است)
فرض چهارم: اختلاف به عرضی مفارق باشد(نسبت به کلی نورالانوار مفارق است): اشکالش را در دو فضا می شود بررسی کرد. 1. در اینکه دوتا بشوند، نیاز مند به موجودی غیر از واجب الوجود شده اند. آن عرض چون ممکن الوجود است نیازمند نورالانوار است، پس نورالانوار فاعل آن است. این لازم می آورد جمع فاعل و قابل. علاوه بر این چه چیزی می خواهد فاعل باشد؟ چیزی که هیچ تعین ندارد چطور می خواهد فاعل شود برای آن عرض.
ما الان در مرحله واجبها هستیم. عرض پایینتر از اینهاست. ما باید مخصص ذاتی داشته باشیم. هنوز وارد مرحله های بعدی نشده ایم.
اگر بگیم خود نورالانوار مخصص خودش باشد یا مخصص نور الانوار دیگری باشد. اگر بگیم خودش موجب امتیاز خودش است یا موجب امتیاز دیگری است، می گوییم پیش از این تخصص، موجود نیست.(این فرض پنجم است)
یک بحثی را مشائین دارند در تقدم صورت برماده و تقدم ماده بر صورت. می گویند صورت در تعین به ماده نیاز دارد و ماده در تحقق به صورة ما(به طبیعت صورت) به عبارت دیگر صورت مشخصه و معینه به ماده نیاز دارد و ماده به صورت مبهمه و مطلقه
بنابراین پنج فرض باطل است، پس نور الانوار متکثر نداریم.
در ج2 ص 122
و لا يتصوّر وجود نورين مجرّدين غنيّين، فانّهما لا يختلفان فى الحقيقة لما مضى(ص ۱۲۰ س ۳) و لا يمتاز أحدهما عن الآخر بنفس ما اشتركا فيه(تشکیک خاصی)، و لا بأمر يفرض انّه لازم للحقيقة اذ يشتركان فيه و لا بعارض غريب(مفارق: منظور این نیست که بالفعل مفارق باشد. بلکه منظور این است که لازم حقیقت نیست) كان ظلمانيّا أو نورانيّا، فانّه ليس وراءهما مخصّص. و ان خصّص أحدهما نفسه أو صاحبه، فيكونان قبل التخصّص متعيّنين لا بالمخصّص، و لا يتصوّر التعيّن و الاثنينيّة الّا بمخصّص.
فالنور المجرّد الغنىّ واحد و هو نور الانوار و ما دونه يحتاج اليه و منه وجوده(کون الماهیه)، فلا ندّ له و لا مثل له. و هو القاهر لكلّ شي‏ء و لا يقهره و لا يقاومه شي‏ء اذ كلّ قهر و قوّة و كمال مستفاد منه.
می شود ادامه را بحث مستقل دانست. نور الانوار باطل شدنی نیست.پاسخ به این سوال است که چه اشکالی دارد نورالانوار معدوم شود، قبول که به سرسلسله رسیدیم، تا ما باشیم او هم باید باشد، ولی آیا می شود او معدوم شود و ما هم معدوم شویم؟(به عبارت دیگر آیا نورالانوار واجب الوجود است؟) و لا يمكن على نور الانوار العدم، فانّه لو كان ممكن العدم، لكان ممكن الوجود، و لم يترجّح تحقّقه من نفسه على ما دريت، بل بمرجّح، فلم يكن بغنىّ حقّا، فيحتاج الى غنىّ مطلق هو نور الانوار- لوجوب تناهى السلسلة.
 و أيضا من طريق آخر: الشي‏ء لا يقتضى عدم نفسه، و الّا ما تحقّق. و نور الانوار وحدانىّ لا شرط له فى ذاته، و ما سواه تابع له و اذ
                        مجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج‏2، ص: 123
لا شرط له و لا مضادّ له، فلا مبطل له؛ فهو قيّوم دايم. و لا يلحق نور الانوار هيئة ما نوريّة كانت أو ظلمانيّة، و لا يمكن له صفة بوجه من الوجوه.