جلسه 32
چهارشنبه, 11 مرداد 1396
06:13 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
جناب ملاقطب شیرازی در توضیح عالم مثال از شیخ اشراق بحث را اینجوری سامان داده است. ما صور خیالیه داریم. این صور خیالیه اولا نمی تواند در بخش هایی از دماغ و مغز ما باشد. ثانیا این صور خیالیه نمی تواند در خارج (مادی) موجود است و الا باید همه می دیدند ولی بعضی نمی بینند. ثالثا نمی تواینم بگیم اینها معدوم اند. بین آنها تمایز است و رابطه دارند. رابعا جزء عالم عقول هم نیستند چون رنگ و مقدار دارند. وقتی این چهار مقدمه را کنار هم می گذاریم نتیجه می گیریم باید یک صقع دیگری باشد که جایگاه این صور باشد که به آن شیخ اشراق می گوید عالم مثال.
این بیان را یک جور جمع بندی از فرمایشات شیخ اشراق و عالم مثال است. 
ملاقطب در پاورقی صفحه 211 مطرح کرده است: خود شرح ص 470
 فاذن الصور الخيالية (۱) لا تكون موجودة فى الاذهان(تلقی اینها از قوه متخیله معلوم می شود که اینها هم مادی می دیدند) لامتناع انطباع الكبير فى الصغير، (۲)و لا فى الاعيان و الا يشاهدها كل سليم الحس، و (۳) ليست عدما محضا و الا لما كانت متصورة و لا متميزة بعضها عن بعض و لا محكوما عليها باحكام مختلفة؛ (۴)و اذ هى موجودة و ليست فى الاذهان و لا فى الاعيان و لا فى عالم العقول لكونها صورا جسمانية(اندازه دارند، ‌شکل دارند. اینها جسم مثالی اند نه برزخی(مادی)) لا عقلية فبالضرورة تكون موجودة فى صقع(ناحیه) آخر، و هو عالم يسمّى بالعالم المثالى و الخيالى متوسط(جایگاه آن را دارد می گوید) بين عالمى العقل و الحس لكونه بالمرتبة فوق عالم الحس و دون عالم العقل، لانه اكثر تجريدا من الحس(اگر دقیق گفته باشد شهود حسی هم نوعی تجرد دارد) و أقل تجريدا من العقل، و فيه جميع الاشكال و الصور و المقادير و الاجسام(لذا جواهر و قائم به خود هستند. جواهر لطیفه اند) و ما يتعلق بها من الحركات و السكنات و الاوضاع و الهيئات و غير ذلك قائمة بذواتها(جوهری اند) معلقة لا فى مكان و لا فى محل(در مکان و محل خاصی نیست، نسبت به مکان و محل معلق است)
خود شیخ اشراق گرچه صور مثالیه را مجرد می داند ولی تجرد آنها را در حد تجرد عالم عقل قائل نیست. این را در صفحه 230 پرداخته است:
(246) و الصور المعلّقة ليست مثل افلاطون، فانّ مثل افلاطون نوريّة ثابتة(وجه تسمیه دوم معلقه در مقابل ثابته است. معلقه یعنی متغیرة) و هذه مثل معلّقة (منها) ظلمانيّة- 9 «4» و (منها)- 10 مستنيرة للسعداء على ما يلتذّون به بيض مرد و للأشقياء سود زرق و لمّا كان الصّياصي المعلّقة ليست فى المرايا  و غيرها، و ليس لها محلّ فيجوز أن يكون «9» لها مظهر من هذا العالم- 3، و ربّما تنتقل فى مظاهرها(اینطور نیست که همیشه در آینه باشد. لذا در مظاهر انتقال پیدا می کند. همیشه در خیال ثابت نیست: معلقه بودن به این معنا)، و منها يحصل ضرب من الجنّ- 6 و الشياطين.- 7
ایشون در این بیان تفکیک کرد بین مثل عقلیه و مثل معلقه.
ایشون در مورد آنها واژه های مجرد، روحانی به کار برده است. یکی دو جا احتمالا به آنها نور گفته است. 
ولی نوری را به نظر برای آنها به کار نبرده است. بلکه گفته است یا ظلمانی هستند یا مستنیر.
پس اینها چی اند؟
چیز واضحی خودش ندارند.
آیینه و مراة و تخیل محل دیدن این صور خیالی هستند. اگر می خواهی صور خیالی را ببینی باید از تخیل یا آینه استفاده کنی.
معلقه بودن یعنی اینکه گاهی در آینه هستند و گاهی نیستند. گاهی در ابزار خیال هستند و گاهی نیستند.
در ذیل ص 231 متنی خوبی را از ملاقطب ص 511 آورده اند:
 ثم كيف يكون الصور المعلقة المثل الافلاطونية مع انّ افلاطون و سقراط و فيثاغورس و انباذقلس و غيرهم من الاقدمين كما يقولون بالمثل النورية العقلية الافلاطونية كذلك يقولون بالمثل الخيالية المعلقة لا فى محلّ، المستنيرة و المظلمة و يذهبون الى انها جواهر مجردة مفارقة للمواد ثابتة(یعنی در اینجاها می افتد) فى الفكر و التخيّل النفسى بمعنى انها مظاهر لهذه المثل الموجودة فى الاعيان(یعنی جدای از ما نه عالم ماده خارج) لا فى محلّ، و(یذهبون: بالا تر ) الى ان العالم عالمان(از نظر شیخ اشرااق عالم دوگونه است: عالم معنا و عالم صوری. عالم معنا دو قسم یا در حیطه صقع ربوربی است یا عقول، عالم صوری هم دو قسم است. یا صور مثالی است یا صور مادی): عالم المعنى المنقسم الى عالم الربوبية و الى عالم العقول، و عالم الصور المنقسم الى الصور الجسمية(ای برزخیه) و هى عالم الافلاك و العناصر و الى الصور الشبحية و هى عالم المثال المعلق.
ایشون به چی دلیل عالم مثال منفصل را اثبات می می کند؟ به لحاظ روشی ایشون حداقل دو راه را رفته است.
بعد از طرح عالم مثال فضای دین شناسی بسیار متفاوت شد. بیساری از آیات و روایات معنای تازه پیدا کرد. چقدر از روایات ما با طرح عالم مثال معنا پیدا کرد و زنده شدند. فهمیدیم که معانی اینها چیست.
یک بیان برای اثبات عالم مثال است: همین بیانی که تکرار کردیم. ما صور خیالی را مسلما داریم. چون انطباع کبیر در صغیر محال است نمی توانیم بگیم اینها در مغز و دماغ ما هستند. پس معلوم می شود باید صقع دیگری باشد.
هم قبلا خواندیم. در صفحه 241: 
بحث هایی دارد در مورد عالم مثال
 و جميع ما يرى فى المنام من الجبال و البحور و الأرضين و الأصوات العظيمة و الاشخاص- 3 كلّها مثل قائمة- 4، و كذا الروائح و غيرها.- 5 «4» و ما يرى من الجبل‏ و البحر صريحا فى المنام الصادق أو الكاذب، كيف يسمعهما الدماغ أو بعض تجاويفه؟(پس یکی از ادله ایشون امتناع استحاله کبیر در صغیر است) و كما أنّ النائم «2» و نحوه- 2 اذا انتبه،- 3 «3» فارق العالم المثالىّ دون حركة- 4 «4» و لم يجده- 5 على جهة منه، فكذا من مات عن هذا العالم يشاهد عالم النور دون حركة و هو هناك- 6. «5»
برای اینکه ما ماده صرف نیستیم بحث انطباع کبیر در صغیر است.
به نظر استاد وقتی ما یک کوهی را تصور می کنیم، این غیر از این لحظه ای است که می بینیم یا خواب می بینیم. معمولا تفکیکی نکرده اند. در خواب یا در بیدار واقعا با فردی از آنها مواجه ایم. علم ما به آنها چطور اتفاق می افتد اگر ما واقعا صرفا بدن باشیم. 
یک نحوه دیگر از بیان ایشون استفاده از شهود است:
ص 232:
 (247) ولى فى نفسى تجارب(به شهود گفته است تجربه)(صرفا مباحث انتزاعی کافی نیست، باید بیایی در عرصه واقعیت و تجربه)(تجربه دو حالت دارد. یکی فیلسوفا است از آن دانش تولید می کند و یکی فقط تجربه می کند و چیز جدیدی تولید نمی کند) صحيحة(اشاره دارد که تجارب ناصحیح هم هست. هم تجربه شهودی خطا دارد و هم تجارب مادی) تدلّ على أنّ العوالم أربعة: أنوار قاهرة(عرضی و طولی)، و أنوار مدبّرة(نفوس)، و برزخيّان(افلاک و عناصر) و صور معلّقة ظلمانيّة و مستنيرة فيها العذاب للأشقياء.
عقل من که می گوید این صور نمی تواند منطبع در بدن باشد، خودم هم رفتم دیدم

در فضای امتداد فلسفه باید تعامل فلسفه با بقیه دانش ها را دید. فلسفه در لوای دانش های تجربی و انسانی به عینیت می آید. هم مبانی را روشن می کند و هم قواعدش را حاکم می کند.