جلسه 47
يكشنبه, 26 شهریور 1396
02:22 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
انوار عقلی روی زمین دو خلیفه دارند
خلیفه کبری و خلیفه صغری
نور اسفهبدی(نفس مدبر)، خلیفه کبری عقول و مفارقات است بر روی زمین.
البته ایشون به نحو نوعی می گویند. نوع انسان خلیفه است.
خلیفه صغری نور آتش است. این نکته باعث شده است که شیخ اشراق بتواند توجیه کند کارهایی را که در ایران قدیم صورت می گرفته نسبت به تقدیس و احترام به آتش.
توضیح می دهد که به خاطر اینکه آتش و نورش خلیفه صغری عقول و مفارقات است لذا واجب التعظیم است شرعا.
این نکته ها جالب است.
بعضی ها خواستند بگویند ایشون تأثرات زردشتی دارد. 
ولی قرائن زیادی است که اصلا بحث پرستش آتش نیست بلکه بحث تعظیم است.
 ص 196 ج 2:
و من شرف النار كونها أعلى حركة، و أتمّ حرارة، و أقرب الى طبيعة الحياة، و به(ضمیر مذکر است: جسم نار) يستعان فى الظلمات و هو أتمّ قهرا(قهر و سیطره آتش نسبت به همه عناصر بیشتر است) و أشبه بالمبادئ لنوريّته(ایشون منشأ حرارت و حرکت را نور می داند. آتش نور دارد و نور حرکت و حرارت ایجاد می کند)؛ و هو(نور آتش) أخو «النور الاسفهبد» الانسىّ، و بهما يتمّ الخلافتان صغرى و كبرى(نفس می شود خلیفه کبری و آتش خلیفه صغری است). فلذلك أمر(مجهول هم می توان خواند) الفرس بالتوجّه اليه فيما مضى من الزمان. و الانوار كلّها واجبة التعظيم شرعا من نور الانوار(در فضای اسلامی که همه چیز واجب الاحترام است.)(اینها جاهایی است که فلسفه کشیده می شود به حوزه محیط زیست)
آتش ذاتش جسم است و ظلمانی است ولی نور عارض بر آن است، اصل آتش هواست که جسم است و برزخ، پس هر چه هست مال نورش است
ایشون راجع هورخش(خورشید) واجب التعظیم است به خاطر نوری که دارد.
ج2 ص 149
و «هو رخش»- 4 «8» الذى هو طلسم «شهرير»(شِهریر رب النوع خورشید است) نور شديد الضوء، فاعل(ایجاد کننده) النهار، رئيس السماء، واجب تعظيمه فى سنّة الاشراق(در قضاء حاجت می گویند به سمت نیرین نباشد). و ما ازداد على الكواكب بمجرّد المقدار و القرب بل بالشدّة، فانّ ما يترأى من الثوابت بالليل و باقى السيّارات مقدار مجموعها أكثر من الشمس بما لا يتقايس و لا يفعل النهار.
قبلا گفتیم یکی از لوازم نور حیات است. نوری که نار دارد خودش حیات ندارد، ولی اقرب به طبیعت حیات است. اینجا یک خورده سخت است. این نور چطور حی است؟ این بحث خلافت از نظر دستگاه ایشون دچار خلل است چون شما ارتباط را قطع کردی. عالم ماده ظلمت محض است و نه نور ضعیف شده. مگر اینکه حرف شراح را بزنیم که جسم هم نور خیلی ضعیف است
یک بحث دیگری که می خواهیم بگوییم بحث مزاج است.
در بحث مزاج همان مباحث مشاء را طرح می کند و یک خورده مبانی خودش را دخیل می کند
موالید ثلاث را طرح می کند.
سه عنصر قائل است در شکل گیری امزجه.
بحث اعتدال امزجه را می گوید.
 در ص 199 به بعد می گوید مزاج اتم از آن انسان است.
ارتباط مسئله نور با مرکبات: علت اینکه برخی از معدنیات شرافت بیشتری دارند(مانند طلا، یاقوت و ...) به خاطر نسبتی با نور دارند، مثلا به خاطر زردی طلا، یا به خاطر سایر نسبتی که با نور دارند، مورد رغبت نفوس است. 
 و من المعادن كلّ ما حصل فيه- 10 «4» برزخ نورىّ- 11 و ثبات به- 12 «5» يشبه بالبرازخ العلويّة- 13 و أنوارها- كالذهب و الياقوت-- 14 «6» كان محبوبا للنفوس- 15 «7» مفرّحا،- 16 «8» فيه عزّ- 17 من جهة كمال ثباته و أمر يناسب المحبّة للبصيص- 18 النورىّ.- 1
در مرکبات با اینکه عناصر متعدد دخالت دارد غالبا در همه عنصر خاک غلبه دارد، آن هم به خاطر قوام بخشی است.  به همین دلیل هم غالبا اینها مانع نور هستند.
می شود اشکال کرد که بلور چه طور است؟ شما گفتید که آب در آن بیشتر است
رب النوع خاک که اسفندارمز است، شدید العنایة است به موالید ثلاثة لذا این عنصر بیشتر است.
عنصر خاک مقهور عناصر دیگر است. به همین نسبتی که اینجا اینجوری است، در عالم انوار هم رب النوع خاک به جهتی تحت سیطره سایر ارباب انواع است.
ج2 ص 199
 (209) و لمّا كان الغالب على هذه الأشياء(موالید ثلاثه) الجوهر الأرضىّ(خاک) لحاجتها الى حفظ الاشكال و القوى،  كان «اسفندارمذ» و هو النور القاهر الذى طلسمه الارض- كثير العناية بها. و لمّا كان صنمه(صنم نور قاهر) منفعلا عن الجميع لنزول رتبته(خاک از همه پایین تر است) كان حصّة «كدبانوئيّته(حصه کدبانویت او یعنی حصه کدبانوئیة اسفندار مذ، حصه تدبیر او) أى اسفندارمذ- عن كلّ صاحب صنم حصّة الاناث(بقیه عناصر حصه ذکوریت دارند).

ایشون هر نوع جوهری را دارای رب النوع مستقل می دانست، این بحث با اینی که الان دارد مطرح می کند چطور جمع می شود؟ رب النوع خاک چطور مدبر مرکبات است؟
عناصر هر کدام رب النوع دارد. از ترکیب رب النوع عناصر، رب النوع موالید ثلاث حاصل می شود؟
اگر نه، پس چطور می گویید رب النوع خاک مدبر موالید ثلاث است؟
اینها شبیه همان نظام اسماء است، و شبیه کلام صدرا که مثل را باید با نظام اسماء گره زد.
می شود گفت وقتی عنصر ترکیب می شود از بین که نمی رود. رب النوع عنصر، عنصر را تدبیر می کند وبه تبع کل را، و رب النوع مرکب، صورت مرکب را تدبیر می کند. ممکن است اینها با هم تعارض هم داشته باشند
بحث دیگر بحث افلاک است
غیر از نکاتی که قبلا گفته شد، شبیه مشاء است
بحث آخر بحث مقولات است
نکته بسیار مهم ایشون تقلیل تعداد مقولات است. مقولات را 5 تا می داند.
-جوهر
حرکت
اضافه
کم
کیف
وجه تقسیم این است:ج 1 ص 7-11
موجود یا در موضوع هست یا نیست. اگر نباشد می شود جوهر
اگر در موضوع باشد می شود هیأت(عرض)
این یا ذاتا ثابت نیست(حرکت) یا ذاتا ثابت است
اگر ذاتا ثابت است یا مستقلا قابل تصور است یا تصورش نیاز به غیر دارد(اضافه)
اگر مستقلا قابل تصور است یا ذاتا تقسیم می پذیر(کم) یا نمی پذیرد(کیف)
فعل و انفعال را ذیل حرکت می برد
این و متی و وضع را اضافه می داند.
خود جوهر را دو جور تقسیم کرده است:
ج1 ص 6: جوهر چهار قسم است(معمولا 5 قسم می کنند): نفس و عقل را جدا نمی کند. 
بیان نهایی: ماده و صورت را بر می دارد و جسم می کند. دو جوهر باید قائل شود. جوهر جسم، جوهر مجرد(که دو قسم است: نفس و عقل)
مقولات ایشان شامل کل هستی است، حتی نور الانوار. خدا عقل است.
با نظام تشکیک خاصی هم تفاوت ها به شدت و ضعف است لذا دیگر نیاز نیست بگیم خدا مرکب می شود از جنس و فصل.
ارباب انواع(عالم مثله معلقه) چی؟