جلسه 15
چهارشنبه, 11 اسفند 1395
11:21 ق.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
آخرین مقدمه قبل از ورود به نظام نوری:
احکام بین الاثنینی انوار با یک دیگر:
اگر در بحث های گذشته یادتان باشد، دو چیز را اثبات کرد: 1. نور نفس 2. نور الانوار(واجب الوجود)
بین این دو نور، بعدا انوار فراوانی اثبات می شوند(قاعده الواحد، امکان اشرف و ...): بین نور اسفهبدی و نور الانوار نورهای دیگری هست.
قبل از ورود تفصیلی به نظام نوری، خلاصه ای می گوییم
نور الانوار، انوار قاهره اعلون، انوار قاهره متکافئه(عقول عرضی)، عالم مثال، عالم انوار مدبره(نفوس ناطقه: چون تدبیر بدن خاص می کند می گوید نور مدبر: که یا سماوی است، نفوس فلکی یا ارضی: نفس انسان و نفس اجنه)
ما الان در مقدمه پنجم می خواهیم بعضی از احکام بین این انوار را بگوییم:
شهود انوار مجرده نسبت به هم دیگر: انوار مجرده همه همدیگر را شهود می کند. نور مجرد (نور به معنای خودآگاهی) به خودش علم و ادراک و شهود دارد، به انوار دیگر، چه مافوق و چه مادون و چه عرضی(هم عرض خود)، شهود دارد.
(طولی دو اصطلاح دارد: علی و معلولی، ضعیف و قوی. رب النوع انسان از رب النوع درخت قوی تر است ولی علت آن نیست)(در عوالم بالاتر هم تشکیک عرضی داریم و هم طولی)
تحلیل شیخ اشراق این است: چطور برای قوه باصره(که شعاعی از نور نفس است) همه شرایط را برای دیدن دارد. اگر بین قوه باصره و مبصر حجاب نباشد، ادراک غیر رخ می دهد. قوه درکی(حقیقت نور)+ عدم حجاب سبب ادراک می شود. همین نکته در مورد نفس و بقیه انوار هم هست. در عالم انوار هر دو شرط وجود دارد. (حجاب عالم برزخ است: اجسام، مقداری ها. عالم ابعاد چون بعدی است موجب حجاب و مانعیت علم است. بعد هم یا زمانی است یا مکانی.وجود جمعی ندارد. هر طرفش غایب است از طرف دیگرش؛ حداکثر می توان گفت هر شیء نزد خودش حاضر است. در امتداد زمان الان از قبل غایب است و ...؛ خواجه در رساله آغاز و انجام بحث های مهمی دارد. (در اوصاف الاشراف مباحث عرفان عملی را مطرح کرده است و در آغاز و انجام بحث های عرفان نظری) می گوید چطور در روز قیامت همه جمع هستند. می گوید عامل حجاب بعد زمانیا ست و مکانی و در قیامت این دو بعد برداشته می شود. همه از هم مطلع هستند. )
در عالم انوار نه امتداد حجمی است و نه حجاب(در مورد عالم مثال مشکلاتی هست که بعدا طرح می کنیم)
در عالم انوار هم هویت ادراکی هست و هم مانع مفقود است(مانع مقدار است) پس ادراک اتفاق می افتد. تمام انوار همانطور که به خود شهود دارند به همه انوار شهود و آگاهی دارد.
انوار که موجودات بالاتر از عالم ماده هستند با توجه به همین تحلیل علم و ادراک دارند. موجودات نوری، موجودات مادی را ادراک می کنند. ولی موجودات مادی نه خود را ادراک می کنند و نه بقیه را، چرا که شرط اولیه ادراک وجود نوری است.(ملاصدرا می گوید موجودات مادی مدرَک هم واقع نمی شوند علاوه بر اینکه مدرِک نیستند)
ولی شیخ اشراق می گوید ادراک دو شرط دارد: 1. نوری بودن 2. عدم حجاب بین مدرک و مدرک. خود مدرَک شرطی ندارد.
با این بیان علم باری تعالی به مادیات توجیه می شود ولی ملاصدرا تحقق علم به مادیات را نمی پذیرد. بجای موجودات مادی را به یک نحو غیرمادی می کنند و موجودات بالا به آن وجه تجردی علم پیدا می کنند. شیء مادی نمی تواند حاضر شود نزد مدرک.
نباید ابصار را به علم برگرداند بلکه علم را باید به ابصار برگرداند. در مورد صفت بصیر و علیم خدا هم اینگونه است. به نظر او برعکس بقیه، صفت علیم را به بصیر باز می گرداند.
ملاک ادراک نوری بودن مدرک است و نبود حجاب. امتداد زمانی و مکانی چون نیست عالم نور یکپارچه آگاهی و حضور است. 
تمام خواصی که ما داریم به خاطر نوریت نفس است. ادراکاتی که رخ می دهد شعب نفس است. مثلا شعبه بصری نفس، نوری است و مانعی بین او و مدرک وجود ندارد بقیه را می بیند.
در بحث عاقل و معقول، (اشارات نمط 3 یا 8) موجود مجرد عاقل، عاقل بقیه هم هست.  همانگونه که خود را ادراک می کند بقیه را ادراک می کند.
در ج2 ص 216: 
و البصر لمّا كان ادراكه بكونه حاسّة نوريّة و عدم الحجاب بينه و بين المستنير(گفته مستنیر چرا که شیء مبصر باید یا خودش نور داشته باشد یا از چیز دیگری نور بگیرد)، فالنوريّة مع عدم الحجاب فى المجرّدات أتمّ، و هى ظاهرة لذاتها، فهي باصرة(بینا هستند) و مبصرة للانوار(و همه انوار را مشاهده می کنند).
این اصل قاعده بحث بود.
همه چشم و مغز و ... برای ایجاد ارتباط است بین نفس نوری و شیء مدرک.
در ج۲ ص ۱۳۳: 
. و هو يشاهد نور الانوار(نور اقرب نور الانوار را مشاهده می کند)، و يشاهد ذاته لعدم الحجاب بينه و بين نور الانوار، اذ الحجاب انّما يكون فى البرازخ و الغواسق و الأبعاد، و لا جهة و لا بعد لنور الانوار و لا للانوار المجرّدة بالكلّيّة(اشاره ای دارد به اینکه اگر نور مجردی تعلق به ماده داشت چی می شود). 
النور السافل اذا لم يكن بينه و بين العالى حجاب، يشاهد العالى‏
یک سوالی پیش می آید که الان نفس ناطقه من باید از همه نفوس ناطقه و انوار بالاتر و ... اطلاع داشته باشد: می گوید برای تحقق ادراک دو چیز لازم است. 1. هویت نوری مدرک 2. عدم حجاب. نفس ما هویت نوری دارد ولی مانع مفقود نیست. یک تعبیر دیگر دارد که اینگونه است: برای نفس ناطقه انسانی حجاب و مانعی مطرح نیست ولی اشتغال به ماده در حکم حجاب است و چون نفس انسانی پس از تعلق به بدن اشتغال های شدید پیدا کرده است حجاب و مانع و آنچه در حکم حجاب است برای او پیدا شده است و هر چه حجاب کمتر شود شهود بیشتر می شود و سلوک اینگونه وارد سیستم او می شود. سلوک برای این است که اشتغال ها کم شود.
ج2 ص 237:
) الانسان اذا قلّت شواغل حواسّه الظاهرة، فقد يتخلّص عن شغل التخيّل، فيطّلع على أمور مغيّبة و يشهد بذلك المنامات الصادقة. فانّ النور المجرّد اذا لم يكن متحجّما  و جرميّا، فلا يتصوّر أن يكون بينه و بين الانوار المدبّرة الفلكيّة(نفوس فلکی را گفته است چون می خواهد خبر از مغیبات را مطرح کند) حجاب سوى شواغل البرازخ. و النور الاسفهبد حجابه شواغل الحواسّ الظاهرة و الحواسّ الباطنة. فاذا تخلّص عن الحواسّ الظاهرة و ضعف الحسّ الباطن، تخلّصت النفس الى الانوار الاسفهبديّة للبرازخ العلويّة و اطّلعت على النقوش(علومی که دارند) التى فى البرازخ العلويّة للكائنات. فانّ هذه الانوار- عالمة بجزئيّاتها و لوازم حركاتها. فاذا بقى أثرها فى الذُكر(حافظه) كما شاهد  فى الالواح العالية (نفوس فلکی) صريحا، فلا يحتاج الى تأويل و تعبير و ان لم يبق أثرها بل أخذت المتخيّلة فى الانتقالات عنه الى أشياء أخرى متشابهة أو متضادّة(مثلا می گویند خواب خانم چپه است) أو مناسبة بوجه آخر، فذلك يحتاج الى تفسير ما و استنباط انّ المتخيّلة من أىّ شي‏ء انتقلت اليه.
تمام مانع اشتغالات بدنی است. به شرطی که سنگین نخورده باشد. تا چندین ساعت همه ابعاد نفسانی باید بپردازد به اینها.
ج2 ص 213-214:
حس مشترک اولین حس باطن است که هرچه از حواس ظاهر می آید به آنجا می رسد: جلوی سر است.
 و كما انّ الحواسّ كلّها ترجع الى حاسّة واحدة- و هى الحسّ المشترك،- فجميع ذلك يرجع فى النور المدبّر(نفس) الى قوّة واحدة هى ذاته النوريّة الفيّاضة لذاتها. و الابصار و ان كان مشروطا فيه المقابلة مع البصر (شیء مبصر مقابل بصر و چشم قرار بگیرد)، الّا انّ الباصر فيه النور الاسفهبد( خود نفس می شوند، خود نفس می بیند، در همین صحنه مستقیم خود نفس می بیند نه اینکه این ها معد باشند تا در صقع نفس صور حسی انشاء شود.)؛ و انّما لا يرى أشياء قبل المفارقة( قبل از مفارقت از بدن)، لأنّ الشي‏ء قد يعرض له ما يشغله عن ابصار ما من شأنه أن يبصره( نفس می‌تواند خیلی چیزها را ببیند ولی مشغلت دارد) و الشاغل فى حكم الحجاب. و قد جرّب أصحاب العروج للنفس مشاهدة صريحة أتمّ ممّا للبصر فى حالة انسلاخ شديد عن البدن، و هم متيقّنون (یک پرسش مطرح است که در شهود و علم حضوری چطور بفهمیم غلط نیست؟ در خود این علم ملاکش هست. خود مدرک حاضر است ولی شدت و ضعف دارد. گاهی آنقدر مطئمن است که هیچ شکی ندارد. در مورد پیامبر ص الله علیه و آله ذکر شده است) حينئذ بأنّ ما يشاهدون من الامور ليست نقوشا فى بعض القوى البدنيّة و المشاهدة  البصريّة باقية مع النور المدبّر(بقیه قوا چی، سمع و لمس و ..) و من جاهد فى اللّه حقّ جهاده و قهر الظلمات (بر بدن غالب شود) رأى انوار العالم الأعلى مشاهدة أتمّ من مشاهدة المبصرات هاهنا. فنور الانوار و الانوار القاهرة مرئيّة برؤية النور الاسفهبد و مرئيّة برؤية بعضها بعضا، و الانوار المجرّدة كلّها باصرة.»
 و ليس بصرها يرجع الى علمها بل علمها يرجع الى بصرها.
کل شهود را هویت ابصاری می دهد. این سوال مطرح می شود که سمع و لمس و ذوق و شامه به بصر باز می گردد؟
مسئله شهود خیلی چیز عجیبی است. بیشترین توضیحات در کلمات خود عرفا است. بالاتر از شهود صوری را چطور باید تبیین کرد. شهود های معنوی و بالاتر را چطور می شود تصویر کرد.