جلسه 40
يكشنبه, 29 مرداد 1396
09:25 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
بحث بعدی ای که می خواهیم به آن بپردازیم معاد است که زیر مجموعه هایی دارد، بقاء نفس، تناسخ، برزخ، قیامت 
طبیعی است که یک مقداری، جمع بندی شده تر و خلاصه شده تر بحث ها را طرح می کنیم
اولین نکته ای که باید از آنجا شروع کرد بحث بقاء نفس بعد از اضمحلال بدن(مرگ) است.
عالم ماده را به عنوان طبیعیات در عرض یکی دو جلسه بحث خواهیم کرد و آنهم فقط در مورد ابتکارات او
در بحث معاد اولین نکته ای که باید بگیم بحث بقاء نفس است.
البته ابتدا باید تحلیل ایشون را از مرگ بگیم.
تحلیل ایشون از مرگ همان تحلیل مشاء است. صدرا دیدگاه ویژه ای دارد در مورد مرگ.
تخریب مزاج جسمانی
چطور مزاج جسمانی پیش از اینکه به مرحله تسویه برسد خداوند نفس مناسب آن را خلق نمی کرد. به محض اینکه به مرحله تسویه رسید این نفس خلق شد. 
حالا اگر بدن از این استاندارد بیفتد، از حالت تسویه بیفتد ارتباط نفس با او بی معنا خواهد بود.
جان قصد رحیل کرد گفتم که مرو       گفتم چه کنم خانه فرو می آید. همین است.
صدرا می گوید نفس دیگر نمی خواهد باشد، اضمحلال بدن به خاطر کوچ نفس است.
مرگ که رخ داد برای نفس چه می شود؟
تمام اشیاء مادی محکوم به یک سری قوانین هستند که در یک زمانی موجود می شوند و در یک زمانی از بین می روند.
در بحث بقا نفس به این نکته باید توجه کرد که اضمحلال بدن به اضمحلال نفس مجرد می شود یا نه؟ تمام کسانی که نفس را مجرد می دانند جوابشان منفی است.
اما اینکه اضمحلال بدن سبب اضمحلال نفس نمی شود دلیل نمی شود که نفس اصلا مضمحل نشود.
شیخ اشراق به این نکته توجه کرده است
او در این بحث خیلی راحت پیش می رود. او تجرد نفس را از باب علم حضوری ذات به ذات و هویت نوری اثبات می کند.
او توجه دارد که صرف اینکه اضمحلال بدن ربطی به اضمحلال نفس ندارد سبب بقاء نفس نیست.
شیخ اشراق می گوید اگر می خواهیم ببینیم نفس باقی می ماند یا نه، باید علت آن را بررسی کنیم. علت نفس عقل مفارق(رب النوع او) است.
اینجا انواع پرسشها ممکن است تولید شود. 
اگر می خواهید بگید نفس خودش موجب انعدامش می شود باید بگی اصلا نباید موجود شود و ثانیا هیچ چیزی مقتضی عدم خودش نیست علاوه بر اینکه باید ممتنع الوجود باشد
حالا بحث را می برد به سمت علت. علت نفس ناطقه عقل مفارق است.
اگر بخواهیم بگیم عقل مفارق که مقتضی این نفس است، عدم این نفس را اقتضا بکند، این موجب راه یابی تغییر و تحول در ذات آن رب النوع خواهد شد و چون رب النوع از سنخ عالم عقل است و تغییر و تبدل در آن راه ندارد لذا ممکن است نیست مقتضی عدم آن باشد پس از آنکه یک برهه مقضتی وجودش بوده است.
اینجا سوالات زیادی برای ما پیدا می شود که البته می شود پاسخ هایی را یافت.
اگر تفسیر یک چنین چیزی است شما باید نفوس را مانند افلاک قدیم بدانید. علت نفس رب النوع است، چنانچه رب النوع همیشگی هست پس باید اثر آن هم همیشگی باشد. نفسی که از طریق این حقیقت حاصل می شود باید همیشگی باشد.
یک فضا این است که از حقیقت تجردی نفس به بقا نفس برسیم.
ولی الان که دارد از راه علت پیش می رود باید قائل به قدیم بودن نفوس شود. ولی هر صورت در کلماتش این بحث را تبیین می کند.
اشکال دیگری که به ذهن می رسد این است که عقل مفارق(رب النوع) علت بدن هم هست، همانطور که نفس باید باقی باشد پس بدن هم باید  باقی باشد.
به حسب ظاهر که انسان نگاه می کند نباید نقطه بقا و زوال را به طرف علت منعطف کرد. گرچه بی ارتباط با علت نیست. هرچه راجع حقیقت تجردی بگی از علت ناشی می شود ولی باید دید که این شیء چه هویتی دارد که بهم نمی خورد و بدن چه هویتی دارد که زوال آن مشکلی ایجاد نمی کند.
ج1 ص 496
در صفحه 222 تا 223 ج 2:
و اعلم انّ النور المجرّد المدبّر لا يتصوّر عليه العدم بعد فناء صيصيته،(معمولا اکثرا اینجا یک ضعفی نشان می دهند که خب چون فنا بدن ربطی به نفس ندارد نفس باقی است) فانّ النور المجرّد لا يقتضى عدم نفسه، و الّا ما وجد. و لا يبطله موجبه و هو النور القاهر(رب النوع)، فانّه لا يتغيّر. (از اینجا یک دلیل دیگر است) ثمّ انّ الشي‏ء(ای النور القاهر) كيف يبطل لازم ذاته بذاته؟(ممکن است لازمه ذاتش به حسب غیر ابطال بشود، مثلا بدن را اینگونه بگوید که لازم نور مجرد است به حسب عالم ماده و با تغییر در عالم ماده این مقتضا از بین می رود ولی نفس لازم ذات است و به حسب غیر نیست(چرا نگویید نفس لازم است به حسب تحقق بدن))(البته برای تحقق این نفس قابل نیاز بوده است. وقتی مظهر پیدا شد این نفس حاصل می شود وقتی نفس حاصل شد دیگر اضمحلال ندارد چون لازمه عقل است) ثمّ انّ النور كيف يبطل شعاعه و ضوءه بنفسه(این یک تمثیل است) ؟ و الانوار المجرّدة ليس بينها مزاحمة على محلّ(در عالم ماده به سبب تزاحم یکی باعث اضمحلال دیگر می شود)....  فالنور المجرّد موجبه دايم، فيدوم. و لو كانت الانوار المدبّرة قابلة للعدم،(اگر نفس که حقیقت نوری است بخواهد خلل هایی به او وارد شود تا به مرز عدم برسد باید از ناحیه ظلمت باشد. بعد از آزادی از بدن دیگر نمی تواند هیات ظلمانی داشته باشد) لكان انعدامها للهيئات الظلمانيّة؛(اینها بیشتر حالت استحسانی دارد) ففى حالة مقارنة علايق البدن كانت أولى بالعدم، لا بعد المفارقة. و اذا تخلّص النور المجرّد عن الظلمات، فيبقى ببقاء النور القاهر الذى هو علّته. و موت البرزخ انّما هو لبطلان مزاجه الذى كان به صلاحيّة قبول تصرّفات النور المدبّر.- 
اگر مسئله حرکت جوهری صدرا را بگیریم، حرکت جوهری در آغاز خیلی مهم است.(در مباحث تربیتی). اینکه چه شخصیت روحی ای شکل بگیرد مراحل آغازین خیلی اهمیت دارد. بعدها آدم به صورت حضوری می یابد که تغییر آنچه در کودکی شکل گرفته است خیلی سخت است.
شریعت و دین هم به این مراحل اهمیت فوق العادة داده است. بعد از سن 15 سالگی سن تکلیف است.
قبل از تکلیف باید او را آموزش داد. ابتدا آموزش باید داد و بعد تکلیف می کنند. دوره آموزش قبل از تکلیف است. به تکلیف رسیدی باید انجام بدی.
مرحله آموزش و تربیت تا قبل از این مرحله است.
انسان همیشه ثبات حس می کند، با عوامل خارجی می فهمد که سنش فرق کرده است. مثلا رشد جسمی بقیه و خود.
اینها استدلال نیست ولی شاهد است.
المومن شابٌ: مومن جوانتر می شود
این شاهد است بر اینکه نفس تحت قوانین عالم ماده نیست. 
بالاخره مسئله نفس معمولی نیست.
بحث بعدی :
نفس باقی ماند خب بعد چی؟
یکی از اموری که خیلی در آثار او هست بحث تناسخ است.
نکته اولی که در مسئله تناسخ باید مطرح بکنیم این است که بحث تناسخ جدی است. صدرا هم گفته است جدی است.
هذا كله بحسب تحول الباطن من حقيقة الإنسانية قوة أو فعلا إلى حقيقة أخرى بهيمية أو سبعية و بالجملة ثبوت النقل على هذا الوجه تحول بحسب الباطن ثم حشر الأرواح إلى صورة تناسبها في الآخرة أمر ورد
                        الحكمة المتعالية فى الاسفار العقلية الاربعة، ج‏9، ص: 6
في جميع الأديان و لذا قيل ما من مذهب إلا و للتناسخ فيه قدم راسخ و ظني أن ما هو منقول عن أساطين الحكمة كأفلاطون و من قبله من أعاظم الفلاسفة مثل سقراط و فيثاغورث و أغاثاذيمون و أنباذقلس من إصرارهم على مذهب التناسخ لم يكن معناه إلا الذي ورد في الشريعة بحسب النشأة الآخرة
هر دینی را بگویید رگه هایی از تناسخ در آن است.
جناب شیخ اشراق از صفحه 217  ج 2
المقالة الخامسة فى المعاد و النّبوّات و المنامات و فيها «6» فصول‏
آغاز بحث معاد با تناسخ است.
بحث تناسخ خیلی حرف دارد.
معنای تناسخ: اجمالا یعنی اینکه نفس پس از مفارقت از یک بدن به بدنی دیگر تعلق بگیرد.
انواع تناسخ
مسخ، رسخ و فسخ و ... چی هستند؟ در رسخ، روح انسانی در جمادات رسوخ می کند. در فسخ روح انسانی در نباتات رسوخ می کند. مسخ یعنی رسوخ روح انسان در حیوانات. نسخ یعنی رسوخ روح انسانی در بدن انسانی.
در تناسخ روح به چی تعلق می گیرد؟ به بدن انسانی دیگر؟ 
شیخ اشراق در ابتدا این مقاله می گوید اگر هم قدما تناسخ را مطرح کرده اند تعلق روح به بدن انسانی دیگر نیست.
 قال بوذاسف(که ظاهرا بودا است) و من قبله من المشرقيّين(در شرح ملاقطب: من حكماء المشرقيين I اى من حكماء بابل و فارس و الهند و الصين و غيرهم من اهل الذوق منهم‏) انّ باب الابواب لحياة جميع الصّياصي العنصريّة الصيصية الانسيّة  فأىّ خلق يغلب على النور الاسفهبد- 1 و أىّ هيئة ظلمانيّة تتمكّن فيه و يركن «10» اليها هو،- 2 «11» يوجب- 3 «12» أن يكون- 4