جلسه 30
شنبه, 7 مرداد 1396
07:33 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
بحث ما در انوار قاهره متکافئه و مثل نوریه بود.
چهار نکته در جلسات پیش ارائه شد.
پنجمین نکته ای که لازم است بهش توجه شود این است که مثل عقلیه موجودات کلی اند. مراد از این کلی چیست؟
یک بحثی در فضای صدرایی و عرفان وجود دارد: کلی سعی
صدرا می گوید ارباب انواع واقعا کلی اند و کلیت آنها سعی است. به نحو وجودی پوشش می دهد زیر مجموعه ها را.
این معنا را شیخ اشراق مطرح نکرده است ولی چیزی که شیخ اشراق نقل کرده است این است که اگر به این ارباب انواع می گویند موجودات کلی(در عبارات قدما) این نکته را باید بدانید که مراد کلی مفهومی(یعنی مفهومی که صدق بر کثیرین) قطعا نیست. پس مراد چیست؟ ایشون می فرماید مراد این چیز ها میت واند باشد. دو چیز را مطرح می کند. 1. چون نسبتش به همه زیر مجموعه ها علی السویه است بهش می گویند کلی. چطور مفهوم کلی(در مباحث منطقی مشاء) یصدق بر کثیرین. کأن بالسویه صدق می کند. در اینجا چون نسبت موجود خارجی (در فضای عنیات خارجی) با زیردست ها یکی است تعبیر کرده اند به کلی.
معنا دیگر می تواند منستب به کل باشد و کل به معنای اصل. به اینها می گویند کلی چون اصل و ریشه مجموعه های زر دست است. چون به آنها عنایت دارد و آنها را ربوبیت می کند می گوییم کلی.
خلاصه اینکه این کلی، کلی مفهومی نیست.
شواهدی از مشاء می آورد. شما می گویید افلاک کلی. مرادتان از افلاک کلی و جزئی اصلا بحث مفهومی نیست. یک فلک اصلی را می گویید فلک کلی، به فلک های داخل آن می گویید فلک جزئی.
اینجا کلی و جزئی معنای مفهومی ندارد.
پس ما هم که به عقول می گوییم کلی، منظور مفهوم نیست. اینها اصلا مفهوم نیستند. اینها عقول نوری هستند که مصادیق یک نوع را تدبیر می کنند و ربوبیت دارند نسبت به آنها.
در کتاب حکمة الاشراق ص 160
 و فى كلام المتقدّمين تجوّزات، و هم لا ينكرون ان المحمولات ذهنيّة(قدما منکر این نیستند که محمولات ذهنی اند. کلیات در ذهن اند) و انّ الكلّيّات فى الذهن. و معنى قولهم «انّ فى عالم العقل انسانا كلّيّا»(همین عبارات صدرا را وادار کرده است که بگوید رب النوع فردی از آن نوع است) اى نورا قاهرا فيه  اختلاف أشعّة متناسبة يكون ظلّه فى المقادير صورة الانسان(در عالم عقل یک نور قاهری وجود دارد که در آ« اشعه های متناسبی قرار داده شده است که ظل آن نور قاهر در عالم ابعاد می شود صورت انسان)؛ و هو  كلّىّ لا بمعنى أنّه محمول، بل بمعنى أنّه متساوى نسبة الفيض على هذه الاعداد(نسبتش(نسبت افاضه ای اش) مساوی است)، و كأنّه الكلّ و هو الاصل(در صفحه 463 مطارحات واضح تر است). و ليس هذا الكلّىّ ما نفس تصوّر معناه لا يمنع وقوع الشركة، فانّهم معترفون بأنّ له ذاتا متخصّصة، و هو عالم بذاته، فكيف يكون معنى عامّا؟ (می خواهد بگوید شما هم در مشا ء شبیه این را دارید)و اذا سمّوا فى الافلاك كرة كلّيّة و اخرى‏ جزئيّة، لا يعنون به الكلىّ المشهور فى المنطق، فتعلّم هكذا.
نکته ششم و آخرین نکته:
نکات دیگر هم هست(مانند براهین که دعواهای زیادی بین ایشون و صدرا است/ صدرا ارباب انواع را فردی از آن نوع می داند، فرد عقلی)
می شود چیزی فرد چیزی باشد ولی ذاتیات آن را نداشته باشد؟(ممکن است آثار برود فقط به خاطر وجود)
نکته ششم:
ما اعراضی که در افراد مادی و جسمانی داریم حاکی از وجود هیات نوری در رب النوع است. آن رب النوع دارای یک اعراض نوری است که باعث شده است این جوهری مادی با این اعراض شکل بگیرد.
ملاصدرا از این هیات نوری تعبیر اندماجی دارد. 
رب النوع انسان دست و پا و چشم و ... ندارد، بلکه این اموری که در این صنم و طلمش در اینجا متحقق است به نحو نوری در انجا متحقق است. 
ممکن است در تمثل دست و پا داشته باشد ولی حقیقتش حقیقت نوری است(یعنی یک حقیقت عملی، ادراکی خود پیدا و بدون حجاب است)
ج2 ص 160: بالاش
 بل يكون نور قاهر- 4 «2» فى عالم النور المحض له هيئات نوريّة من الأشعّة- 5 و هيئات من المحبّة و اللذّة و القهر؛ و اذا وقع ظلّه فى هذا العالم، يكون صنمه «3» المسك مع الرائحة أو السكر مع الطعم أو الصورة الانسانيّة مع «4» اختلاف أعضائها على المناسبة المذكورة من قبل.
مطارحات 463: این متن خیلی خوب است. هم این نکته را دارد و هم قبلی:
 (193) و ربّ النوع و ان كان له عناية بالنوع على رأى الأقدمين ليست عنايته عناية تعلّق(فرق عقول متکافئه و نفوس: عنایت رب النوع از نوع تعلق نیست)(مراد از عنایت تعلقی تصرف است.) بحيث يصير منه و من بدن شخصٌ واحدٌ و نوع واحد، بل هو نوعٌ بذاته(نباید جوری معنا شود که همان نوع است. بلکه مراد این است که خودش یک چیز است). فالعقول عندهم تنقسم الى الامّهات فى السلسلة الطوليّة التى هى الاصول(اصول اعلون، قواهر مترتبه)، و الى الثوانى(عقول درجه دوم: مثل عقلیه، عقول متکافئه) الذين هم ارباب الانواع(عقول دو قسم اند: طولی و عرضی). و النفس الناطقة تنقسم الى نفس دائمة العلاقة كنفس الفلك، و الى نفس غير دائمة العلاقة كنفس الانسان.
و ربّما سمّوا ربّ كلّ نوع باسم ذلك النوع(رب هر نوعی را به اسم آن نوع می خواندند)، و يسمّونه «كلّىّ ذلك الشي‏ء» و لا يعنون به الكلّىّ الذى نفس تصوّر معناه و(به نظر این واو اضافی است) لا يمنع الشركة، و لا انّا اذا عقلنا الكلّىّ فمعقولنا نفس ذلك الشي‏ء الذى هو صاحب النوع(ملا صدرا این را هم قبول ندارد: اینطور نیست که اگر کلی انسان را تعلق کردیم رب النوع را مشاهده کردیم: بلکه رب النوع خود ما صور علمی را می دهد که جبریل علیه السلام است. واهب العلم.)، و لا انّ لصاحب النوع يدين و رجلين و أنفا، بل يعنون به انّه ذات روحانيّة(مرادش از رب النوع یک ذات و حقیقت روحانی است)، و النوع الجسمانىّ ظلّها و كصنم لها(جای دیگر نگفته است کصنم. بلکه گفته صنم)،
 و النسب الجسمانيّة فى النوع الجسمانىّ انّما هى كظلال نسب روحانيّة و هيئات نوريّة فى ذاته(بحث الان ما: نسبت های جسمانی ای که در نوع جسمانی می بنیمی سایه های نسب روحانی است که در ذات صاحب نوع است). و لمّا لم يصحّ له حفظ صنمه فى شخص معيّن لضرورة الوقوع تحت  الكون و الفساد، فيحفظه بشخص منتشر، فهو كلّىّ بمعنى انّه «امّ النوع»(اصل و ریشه نوع است)، و نسبته الى الكلّ سواء بانّه صاحبه و ممدّ كمالاته و حافظ النوع بالاشخاص التى لا تتناهى
دایناسورها چی؟ حفظ نشدند که؟
 فاذا سمعت انباذقليس و اغاثاذيمون و غيرهما يشيرون الى اصحاب الانواع فافهم غرضهم! و لا تظنّنّ انّهم يقولون انّ صاحب النوع جسم او جسمانىّ‏ او له رأس و رجلان. و اذا وجدت هرمس يقول «انّ ذاتا روحانيّة القت الىّ المعارف، فقلت لها: من أنت؟ فقالت: «أنا طباعك التامّة»  فلا تحمله على انّها مثلنا. و كلّ ما نسب اليهم فى هذا الباب ليس بصحيح(نشان دهنده وجود ضد و نقیض است) و يدلّ عليه لطايف كلماتهم، و لكنّ السهو وقع للنقلة و لطبائع اللّغات(این مهم است: چند جهت برای غلط ذکر کرده است: طبیعت های لغات با هم اختلافاتی دارند که همهچیز منتقل نمی شود) و لانتساب من لا يفهم كلامهم اليهم(کسانی که اهل اینها نبودند را جز اینها حساب کرده اند)- فاراد اثباتها مع شوب فضول له(اینها می خواستند اثبات کنند ولی از خودشان چیزی اضافه کرده اند) و لتحامل من اراد الردّ عليهم(کسانی بودند که می خواستند از روی حب ریاست قدما را رد کنند) حبّا للرئاسة.
این شش نکته
یک عبارت را هم بخوانیم که قبلا نخواندیم: وقتی نور اقرب را تصویر کردیم، نور اقرب نور ثانی را شکل داده است و در آنجا شیخ اشراق با تعداد عقول دهگانه مخالفت کرده است. رخنه هایی به کلام مشاء دارد. مشاهده انوار بالاتر، اشراقات و اشعه های بالایی ها به پایینی ها را طرح کرده است . عقول طولی چطور شکل می گیرد، عقول عرضی چطور شکل می گیرد، فلک اطلس و فلک ثوابت و کواکب فلک ثوابت چطور شکل می گیرد
هفت فلک و تمام مادون آن توسط ارباب انواع ایجاد شده است.
سه چیز داریم: 
مشاهدات: از اشراقات بالاتر است. به لحاظ مشاهدات(عقل به لحاظ جنبه ای که دارد بالاتر را مشاهده می کند قوت و احتزازی در او رخ می دهد که اثر آن تبدیل می شود به عقل طولی پایین تر) عقل طولی پایینی ایجاد می شود
اشراقات و اشعه قوی/ضعیفه: این اشراقات را اگر با جهت ضعف نگاه کنیم(اشراقات ضعیفه) می آیند ثوابت(کواکب ثابته در فلک 8 را ایجاد می کنند) و اگر این اشاراقات با جهت قهر و قوت باشد مثل عقلیه متکافئه شکل می گیرد. فلک نهم را نور اقرب درست می کند. فلک هشتم را نور ثانی ایجاد می کند.
جهت فقر و غنی
آنی که به دست فیلسوف به طور مشخص است نقطه مشخص خداشناسی است: اثبات خداشناسی و صفات او که در کل فلسفه اسلامی خیلی روشن است.
دیگری عالم ماده. 
سر و ته عالم دست ماست و با یک مشت از قواعد عقلی تلاش شده است این وسط سروسامان داده شود.
ج 2 از صفحه 138 این بحث شروع می شود(بند 150
 (150) النور الأقرب- 11 لمّا حصل منه برزخ- 12 «8» و نور مجرّد،- 13 «9» و من هذا- 14 نور مجرّد آخر- 15 «10» و برزخ،- 16 «11» فاذا أخذ هكذا- 17 «12» الى ان يحصل تسعة أفلاك و العالم العنصرىّ، و- 1 تعلم انّ الانوار المترتّبة سلسلتها واجبة النهاية- 2، فينتهى- 3 الترتيب «13»
                        مجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج‏2، ص: 139
الى نور لا يحصل منه نور مجرّد آخر. و اذا صادفنا فى كلّ برزخ من الأثيريّات- 4 كوكبا- 5، و فى كرة «1» الثوابت من الكواكب ما ليس للبشر حصرها،- 6 فلا بدّ لهذه الأشياء- 7 من اعداد و جهات- 8 «2» لا تنحصر عندنا.- 9 فعلم- 10 «3» انّ كرة الثوابت لا تحصل من النور الأقرب، اذ لا يفى جهات الاقتضاء فيه «4» بالكواكب الثابتة.
فهو «5»- 11 ان كان من أحد «6» من العوالى- 12، «7» فليس فيه «8» جهات كثيرة سيّما على رأى من جعل «9» فى كلّ عقل جهة وجوب و امكان لا غير- 13. و ان «10» كان- 14 من السوافل،- 15 فكيف يتصوّر ان يكون- 16 أكبر من برازخ «11» العوالى و فوقها، و كواكبه أكثر من كواكبها؟ و يؤدّى الى المحالات.- 17 «12» فلا «13» يستمرّ على هذا- 1 الترتيب الذى ذكره المشّاؤون.- 2 «14» و كلّ كوكب فى كرة الثوابت له تخصّص- 3 «15» لا بدّ له- 4 «16» من اقتضاء و مقتض يتخصّص به.- 5
 (151) فاذن الانوار القاهرة- و هى المجرّدات عن البرازخ و علائقها- 6- «17»
                        مجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج‏2، ص: 140
أكثر من عشرة و عشرين و مائة و مائتين.- 7 و منها: ما لا يحصل منه برزخ مستقلّ،- 8 «1» فانّ البرازخ المستقلّة- 9 أعدادها أقلّ من عدد «2» الكواكب، و هى «3»- 10 مترتّبة.
فيحصل من النور الأقرب ثان، و من الثانى ثالث، و هكذا رابع و خامس الى مبلغ كثير. و كلّ واحد يشاهد نور الانوار و يقع عليه شعاعه- 11. و الانوار القاهرة ينعكس النور من بعضها على بعض. فكلّ عال يشرق على ما تحته بالمرتبة،- 12 و كلّ سافل يقبل الشعاع من نور الانوار بتوسّط ما فوقه رتبة رتبة، حتّى انّ القاهر الثانى يقبل من النور السانح- 13 «4» من نور الانوار مرّتين: مرّة منه بغير واسطة، و باعتبار النور الأقرب مرّة اخرى. و الثالث أربع مرّات- 14: ينعكس مرّتا «5» صاحبه- 1 «6» عليه، و ما يقبل من نور الانوار بغير واسطة، و من النور الأقرب. «7»- 2
و الرابع ثمانى «8» مرّات- 3: أربع مرّات من انعكاس صاحبه،- 4 «9» و مرّتا الثانى، «10» و مرّة من النور الأقرب، و من نور الانوار بغير واسطة. و هكذا يتضاعف- 5 «11» الى مبلغ كثير-- 6 فانّ الانوار المجرّدة العالية لا يحجب بين السافلة «12» و بين نور الانوار اذ الحجاب من خاصّيّة «13» الابعاد و شواغل البرازخ- مع- 7 انّ كلّ نور قاهر يشاهد نور الانوار،
                        مجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج‏2، ص: 141
و المشاهدة غير الشروق و فيض الشعاع على ما علمت. فاذا تضاعفت الانوار السانحة هكذا من نور الانوار، «1» فكيف مشاهدة كلّ عال و اشراق نوره على سافل سافل من غير واسطة و بواسطة متضاعفة «2» الانعكاس!- 8 (152) و اعلم انّ الأشعّة البرزخيّة- 1 اذا وقعت على برزخ، يشتدّ النور فيه لأعداد- 2. «3» و قد يجتمع فى محلّ واحد ما لا يتمايز أعداده الّا بتمايز العلل، «4»- 3 كأشعّة سرج فى حايط- 4، فيقع الظلّ «5» عن بعضها مع بقاء بعض- 5. و ليس هذا- 6 كشي‏ء يشتدّ من مبدأ واحد- 7 أو عن مبدءين،- 8 و يبقى بعدهما- 9 الشدّة- 10؛ و لا كأجزاء
                        مجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج‏2، ص: 142
علّة لواحد «1»- 11 كيف كان- 12. و قد يجتمع- 13 اشراقات ما كثيرة فى محلّ واحد مثل شروقين الى شيئين فى محلّ واحد «2» هاهنا- 1، «3» و لكن لا علم للبرزخ بزيادة من كلّ اشراق، بخلاف ما اذا كانت الاشراقات المتعدّدة على حىّ لا يغيب ذاته عنه، و لا ما يشرق عليه و لا ما يزداد من كلّ واحد.- 2 «4» فيحصل عدد من القواهر المترتّبة كثير بعضها من بعض باعتبار آحاد المشاهدات و عظم «5» الاشعّة التامّة، «6»- 3 و هى القواهر الاصول الاعلون. «7» ثمّ يحصل من هذه الاصول بسبب «8» تراكيب الجهات- 4 «9» و مشاركاتها- 5 و مناسباتها- 6- كما بمشاركة «10» جهة الفقر مع الشعاعات، و كذا بمشاركة جهة الاستغناء معها، و كذا بمشاركة جهة القهر معها، و كذا بمشاركة جهة المحبّة معها، و بمشاركات أشعّة قاهر واحد بعضها مع بعض، و بمشاركات أشعّة أنوار قاهرة و مشاهداتها، و بمشاركات ذواتها الجوهريّة، و بمشاركات بعض أشعّة بعض مع بعض أشعّة غيره- أعداد.- 7 «11» و بمشاركات- 8 أشعّة الجميع «12» سيّما
                        مجموعه مصنفات شيخ اشراق، ج‏2، ص: 143
الضعيفة النازلة فى الجميع مع جهة الفقر يحصل الثوابت و كرتها و صور الثوابت المتناسبة»
 باعتبار مشاركة أشعّة «2» بعض مع بعض- 9. و بمشاركات الأشعّة- 10 «3» مع جهة الاستغناء و القهر و المحبّة- 11 «4» و المناسبات العجيبة بين الأشعّة الشديدة الكاملة- 1 و البواقى- 2 «5» يحصل الانوار القاهرة أرباب الأصنام النوعيّة الفلكيّة و طلسمات البسائط و المركّبات العنصريّة و كلّ ما تحت كرة الثوابت.
بحث عالم عقل مطرح شد و بحث بعدی عالم مثال است.