جلسه 24
سه شنبه, 27 تیر 1396
07:32 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
بحث رسیده بود به اولین صادر از نور الانوار: بهمن، نور عظیم، نور اقرب
راجع به شکل گیری نور اقرب مطالب مطرح شد. 
نکته های تازه ای هم نسبت به فلسفه مشاء در کلامت ایشان وجود دارد.
مثلا در کلمات مشا و حکمت متعالیه تنها از راه قاعده الواحد مساله پیگیری می شود و اگر بحث از سنخیت می شود، سنخیتی که در قاعده الواحد لحاظ شده است پیگیری می شود ولی شیخ اشراق از دو راه از سنخیت استفاده می کند. یکی که در قاعده الواحد لحاظ است و راه دیگر هم استفاده می کند. فضای نور و ظلمت. اگر شما بخواهی از نورالانوار یک ظلمت محض صادر شده بیابی، شیخ اشراق می گوید مناسبتی بین نور و ظلمت وجود ندارد. حتی در انوار پایین دستهم ایشون باید این حرف را بزند و بپرسد که چطور بین نور و ظلمت ارتباط برقرار می شود که البته بحث هایی دارد.
قاعده الواحد هم همینجا می تواند بیاید ولی خود سنخیت هم می گوید اگر بخواهد یک چیز از حق تعالی سر بزند(بر اساس قاعده الواحد) آن چیز باید نور باشد. 
در دستگاه های دیگر، چون همه وجود است(نه نور) از این ادبیات نمی شود استفاده کدر
گرچه روندی که ایشون داره بعدا دچار مشکل می شود.
امتیاز نور الانوار با نور اقرب در چیست؟ این امتیاز نه به حسب اصل حقیقت است، ایشون سه فرض در نظر می گیرد. 1. حقیقت این دو با هم فرق دارد: می گوییم می دانیم که بین انوار اختلاف حقیقی وجود ندارد، پس این فرض نادرست است که بگیم این دوتا، دوتا حقیقت کاملا متفاوت اند.
به واسطه یک عرض خارج از ذات، نور اقرب از نورالانوار ممتاز شده است: یعنی در لحظه صدور نور اقرب، نور الانوار دو چیز دارد صادر می کند. ذات نور اقرب و عرض او و این با قاعده الواحد سازگاری ندارد.
این اختلاف به سبب تشکیک ذاتی است.
 ج۲ ص ۱۲۶: ثمّ لا يمتاز(أی النور الاقرب) عن نور الانوار بهيئة ظلمانيّة(ضرورت ندارد هیأت ظلمانی باشد، می تواند هیأت نورانی باشد، چون امتیاز شیء با وجودش مساوقت دارد. یعنی هم لحظه ای که امتیاز هست موجود باشد، یعنی در لحظه تحقق نور اقرب موجود باشد و این با قاعده الواحد سازگاری ندارد) مستفادة من نور الانوار، فيتعدّد جهات نور الانوار (از این جا به بعد شق بعدی را می گوید)مع ما برهن من انّ الانوار سيّما المجرّدة غير مختلفة الحقائق فاذا التمييز  بين نور الانوار و بين‏ النور الأوّل الذى حصل منه، ليس الّا بالكمال و النقص،
(اگر این بحث ادامه فقط تشبیه بود خوب بود ولی بیشتر استفاده می کنند) و كما انّ فى المحسوسات النور المستفاد لا يكون كالنور المفيد فى الكمال فالانوار المجرّدة حكمها كذا-
این بحثی که الان آوردیم در تمام موجودات عقلی پیاده می شود. نسبت بین نور اقرب و نور های بعدی، ونور الانوار و بقیه انوار: تمیز به کمال و نقص است.
اختلاف کمال و نقص در نور حسی به دو چیز است، به فاعل و به قابل.( و گاهی هردو). مثلا فرض کنید یک جسم است که دارد نور را بازتاب می دهد،مثلا دیوار ولی فاعل نور فرق دارد، مثلا خورشید است  یا چراغ. این اختلاف به لحاظ فاعل است و نه قابل. اینجا قابل یک چیز است ولی شدت و ضعف به خاطر فاعل است.
ولی یک بار میت واند به لحاظ قابل باشد. مثلا قابل شیشه است یا قابل یک جسم سیاه است. فرق کنید فاعل یکی باشد ولی می بینید که نورها تفاوت دارد.
در نورهای حسی اینگونه است ولی در انوار مجرده، اختلافی که بین انوار مجرده است فقط به حسب فاعل است، چرا که اساسا قابلی وجود ندارد و قابل ها می خواهند پدید بیایند. 
فاعل نور اقرب کیست؟ نورالانوار. فاعل نور دوم نور اقرب است. چون فاعل ها مختلف است نور مختلف می شود.
در صفحه بعد توضیح می دهد که انوار مجرد وقتی پای انوار مجرد عارضی پدید می آید(سوانح)، باز به لحاظ قابل هم می تواند متفاوت باشد. مثلا نور الانوار فیضان انوار عارضی دارد. نور اقرب یک جور از او می گیرد، نور ثانی یک جور دیگر
مگه نورالانوار علاوه بر بهمن، چیزی دیگری را هم صادر می کند؟
انسان ها همه نورهای مجرد هستند، این نورهای مجردی که برای انسان هاست، فیض علمی پیش می آید. فاعل یکی است ولی قابلها متفاوت است لذا نورها متفاوت است.
 و الانوار العارضة (مادی) قد يختلف كمالها و ضعفها بسبب المفيد و ان اتّحد القابل و استعداده، كحايط واحد يقبل النور من الشمس، و من السراج، أو ما ينعكس من الزجاج على الارض(أی الحایط) من شعاع الشمس، و بيّن انّ الارض يقبل من الشمس أتمّ ممّا انعكس عليها من الزجاج أو ما يقبل من السراج، و لا يخفى انّ التفاوت فى الكمال و النقص بينهما ليس الّا لتفاوت المفيدين هاهنا. و قد يكون الفاعل واحدا و يختلف كمال الشعاع و نقصانه بسبب القابل، كما يقع من شعاع الشمس على البلّور و الشبح(گوهر سیاه رنگ) و الارض، فانّ الذى يقبل البلّور أو الشبح  مثلا أتمّ-. و النور المجرّد- 4 لا قابل له(در مورد اصل این انوار است) فما وراء نور الانوار كماله و نقصه يكون بسبب رتبة فاعله و كمال نور الانوار لا علّة له، بل هو النور المحض الذى لا يشوبه فقر و لا نقص.
بعد ایشون وارد دو سوال و جواب می شود، راجع دعوای خود با مشاء در مورد تشکیک ذاتی. ایشون در آثار مختلفی به نقد دیدگاه مشاء پرداخته است. شدیدا با مشاء مخالف است و به انواع ادله می خواهد این را نشان دهد.
ملاصدرا هم در جلد اول اسفار هم دعوای شیخ اشراق با مشاء را طرح می کند و همش طرفداری از شیخ اشراق می کند. صدرا می خواهد تشکیک در ذات را قبول کند و بعد می گوید تشکیک در وجود پیاده می شود.
تا می رسد به این نکته( ص 128): اگر انوار جوهر داشته باشیم، بعد اختلاف انوار عرضی آنها هم به اختلاف فاعل باشد و هم قائل
. بلى «5»- 6 الانوار العارضة على الانوار المجرّدة- التى سنشير اليها- يكون التفاوت بينها من وجهين: «6» رتبة الفاعل و القابل‏
این با قاعده الواحد صدمه نمی زند. باری تعالی می آورد نور اقرب را پدید می آورد ولی به حسب شرایطی که بین آنها موجود است اتفاقاتی می افتد. مثلا مشاهده بین آنها اتفاق می افتد. این چیزی در عرض شکل گیری نور اقرب نیست بلکه به حسب شکل گیری دو ذات است(ذات واجب و نور اقرب)، در نسبت به هم دیگه نکته های پیش می آید. یکی محبت دارد، یکی عشق دارد. اینها احوال عارضی بر نورهاست که مشکلی با قاعده الواحد ایجاد نمی کند.
خودش به این نکته پرداخته است:
النور السافل(مثلا نور اقرب نسبت به نورالانوار) اذا(اذ باشد بهتر است تا اذا) لم يكن بينه و بين العالى حجاب، يشاهد العالى و يشرق نور العالى عليه(سوانح)، فالنور الأقرب يشرق عليه شعاع من نور الانوار. فان قيل: يلزم ان يتكثّر جهة نور الانوار باعطاء الوجود و الاشراق،(در شرح ملاقطب ص 335 آخوند صدرا تعلیقه دارد) يقال: الممتنع الموجب للتكثّر انّما هو أن يوجَد شيئان عنه عن مجرّد ذاته، و ليس هاهنا كذا. امّا وجود النور الأقرب، فلذاته فحسب. و امّا شروق نوره عليه، فلصلوح القابل و عشقه اليه و عدم الحجاب، فهاهنا جهات كثيرة و علّة قابليّة و شرايط. و الشي‏ء الواحد يجوز ان يحصل منه لاختلاف احوال القوابل و تعدّدها أشياء متعدّدة مختلفة.(این حرف یک تعلیقه بر قاعده الواحد است. )
صدرا انوار عارض را قبول ندارد، اینها مندرج در ذات او هستند.
به نظر استاد حرف ایشون را باید جوری فهمید که خیلی با صدرا تفاوت نداشته باشد. 
اینجوری نیست که این ذات یک جا واسته، اون یکی هم واسته، بعد یکی به دیگری یک چیزی بده، چرا اینکه مجردات تام زمان ندارند. همه یکجا داده شده است با ذات.