جلسه ۵۳
پنجشنبه, 30 شهریور 1396
11:04 ق.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
اللهم صل علی محمد و آل محمد وعجل فرجهم
عرض شد که جناب شیخ اشراق در مسئله ابصار دو نظریه پیشین را مورد نقد قرار داد
یک نظریه خروج شعاع بود
نظریه دیگر انطباع بود
او هر دو نظر را دچار اشکال مید انست
خود ایشون به اینجا رسیدند که در مسئله ابصار بعد از اینکه شرایط فراهم است(مقابله صورت گرفت، رفع حجاب شد، سلامت آلت بصر(چشم) متحقق بود، نور عرضی مادی در شیء مبصر بود، فاصله مناسب بود(نه قرب شدید و نه بعید)) در اینجا مجموعه شرایط بستر فراهم می شود که نفس به لحاظ التفاتی که می تواند داشته باشد ارتباط مستقیم با شیء مبصر پیدا کند. نفس از طریق کانال چشم و در بستر وجود چنین شرایطی ارتباط مستقیم با شیء مبصر پیدا کند و با توجه به اینکه خودش حقیقت نوری است و نور خودش ظاهر بالذات و مظهر بالغیر است، وقتی این ارتباط از این کانال برقرار شد نفس به لحاظ اینکه اظهار للغیر می کند(این نور نور مادی منظور نیست، بلکه آگاهی منظور است) به این لحاظ است که نفس به صورت مستقیم شیء را در موطن خودش درک می کند.
به این بحث گفته است اضافه اشراقی نفس به اشیاء مبصر
تا اینجا در جلسه پیش گفته شد.
الان چندتا از متنها را می خوانیم:
ج2 ص 134-135
 (145) قاعدة (فى المشاهدة.)
لمّا علمت انّ الابصار ليس بانطباع صورة المرئىّ فى العين(نقد نظریه انطباع) و ليس بخروج شي‏ء من البصر(نظریه شعاع هم باطل است) فليس الّا بمقابلة المستنير(شیء باید نور عرضی داشته باشد، بالاخره یا خودش نور داشته باشد یا از جایی نور بگیرد. مهم نور عرضی مادی است. این بستر ساز است) للعين السليمة لا غير. و امّا الخيال و المثل فى المرايا فسيأتى حالها(در اینها وضع و محاذات لازم نیست، مقابله لازم نیست)، فانّ لها خطبا آخر. و حاصل المقابلة يرجع الى عدم الحجاب(حقیقت مقابله این است که حجاب در کار نباشد) بين الباصر  و المبصر. فانّ القرب المفرط انّما منع الرؤية، لأنّ الاستنارة أو النوريّة شرط للمرئىّ(بالا گفت مستنیر، الان دارد تعمیم می دهد) فلا بدّ من النورين: نور باصر(نور تجردی است، به معنای عدم غیبت از خود) و نور مبصر(نور مادی میت مد نظر است). و الجفن(پلک وقتی بسته باشد) لدى الغموض لا يتصوّر استنارته بالانوار الخارجة، و ليس لنور البصر من القوّة النوريّة ما ينوّره(منظور از این ینوره ایجاد نور حسی است)، فلا يرى لعدم الاستنارة. و كذا كلّ قرب مفرط و البعد المفرط فى حكم الحجاب لقلّة المقابلة. فالمستنير أو النور كلّما كان أقرب، كان أولى بالمشاهدة ما بقى نورا أو مستنيرا.(تا زمانی که نور و مستنیر بماند. اگر خیلی نزدیک شود آن حالت نور و نوریت از بین می رود)
 (146) قاعدة اخرى اشراقيّة
 (فى انّ مشاهدة النور غير اشراق شعاع ذلك النور على من يشاهده.) اعلم انّ لعينك مشاهدة و شروق شعاع(این شروق شعاع نه مثل نظریه شعاع که از چشم خارج شود).
و شروق الشعاع عليها غير  المشاهدة، فانّ الشعاع يقع عليها حيث هى(ای العین)(اشعه می آید در چشم، شعاع در جایی رخ می دهد که مرئی هست، شما خورشید را اینجا نمی بینید ولی شعاع باید بیاید اینجا)، و المشاهدة للشمس لا تكون الّا مباينة للبصر على مسافة بعيدة حيث كانت الشمس(شما که خورشید را می بینید همان جایی است که خورشید هست نه در نقطه چشم)، كما سبقت الاشارة اليه و لو كان الجفن نوريّا أو كانت الشمس فى القرب مثل الجفن، لزاد الشعاع و المشاهدة أيضا.(خود شما که قبلا گفتید خیلی نباید نزدیک باشد)
این یک متن بود که در این بحث هست
ایشون حقیقت ابصار را واحد می داند ولی به لحاظ مواطن شرایط فرق می کند. ما که در عالم ماده هستیم شرایط این است که مقابله باشد، چشم سالم باشد و ... اینها مقدمات اشراق نفس است که همراه اشراق نفس ابصار رخ می دهد(اشراق نفس همان ابصار است). در مثل چجوری است؟ در مراحل بالاتر چطور است؟ ایشون می گوید همه جا حقیقت ابصار یکی است. البته در عقول و مفارقات به اشراق نفس نیازی نیست  چون حجابی در کار نیست(فقط یک سوال رخ می دهد که آیا در آنجا اضافه هست؟ قبلا اشاره ای کردیم)
تصریح کرده است که در مثل معلقه کاملا مثل اشیاء مادی است. نیاز به اشراق نفس دارد ولی در آنجا چشم مادی نمی خواهیم. کسی کور هم باشد می تواند عالم مثال را ببیند. ولی ما هر چه باشد در خواب این چشم مادی را نداریم. نور حسی مادی در کار نیست، مقابله به معنای مادی در کار نیست.
متن دیگری در ص 213 و 215 است
) و كما انّ الحواسّ كلّها ترجع الى حاسّة واحدة- و هى الحسّ المشترك،)مشاء می گفتند تمام ادراکات حسی مادی اند ولی در چشم رخ نمی دهد، سلسله اعصاب عمل میکند، جلوی مغز حس مشترک است که تمام کانال ها می رسید آنجا و ابصار در آنجا رخ مید هد، و...، حالا شیخ اشراق می گوید شما چطور می گویید همه حواس یک جا جمع می شود حالا به نظر ما همه در اصل نفس اتفاق می افتد) فجميع ذلك يرجع فى النور المدبّر الى قوّة واحدة هى ذاته النوريّة الفيّاضة لذاتها(ایشون راجع ابصار نظریه علم حضوری را پیاده کرد ولی راجع به بقیه حواس تعبیرهای صریح و واضح ندارد. در حالی که در برخی از اینها راحت تر بود. مثلا استاد یزدان پناه در تعبیرها از لمس بیشتر استفاده می کنند چون حضور بیشتر حس می شود.)(چند تا تعبیر است که نشان می دهد ایشون هویت همه این ادراکات را یکی میداند)(از جمله اینها همین عبارت است، تمام ادرکات بر می گردد به نفس، نفس است که سمیع است، نفس است که لامس است و ...)
تصریحات نداریم که در بقیه حیوانات این ادرکات چطور است؟ آیا انها هم نفس نوری دارند؟
 و الابصار و ان كان مشروطا فيه المقابلة مع البصر، الّا انّ الباصر فيه النور الاسفهبد
در مشاء هم نفس باصر است ولی با واسطه.
عبارت دیگه ای که نشان می دهد بحث تعمیم دارد و اختصاصی به ابصار ندارد:
 و النور الاسفهبد محيط و حاكم بأنّ له قوى جزئيّة، فله الحكم بذاته(حکم برحسب ذاتش است نه بر اساس صورت زایده)، و هو حسّ جميع الحواسّ. و ما تفرّق فى جميع البدن، يرجع فى‏ النور الاسفهبد حاصله الى شي‏ء واحد(که خود نفس است) (از این جا باز می رود سراغ ابصار)و للنور الاسفهبد اشراق على مثل الخيال و نحوه(مثل مراتی) و اشراق على الابصار  المستغنى عن الصورة. 
دیدن صورت مرات نیاز به نور مادی دارد، پس چطور صور مثالی است؟
در ج1 ص 486-489 هم عبارت های خیلی خوبی است.
از صفحه 485 نگاه مشاء ار نقد می کند.
(209) و من ابطل انّ الرؤية بالشعاع فامّا ان يلتزم بالانطباع الشبحىّ، او لا يلتزم. فان التزم بانطباع الشبح ورد عليه الاشكال بانّ صورة ما يشاهد من المقادير العظيمة كيف يصحّ ان تنطبع فى الجلديّة او نحوها؟ و لا يكفيه الاعتذار بانّ كليهما «1» يقبلان القسمة الى غير النهاية، فانّ الكفّ لا يسع الجبل و ان كان كلاهما يقبلان القسمة الوهميّة «2» الى غير النهاية، فانّ الجبل فيه من الاجزاء بقدر الكفّ ممّا يصعب احصاؤه.- و ان التجأ هذا القائل بانطباع الشبح الى ما قال بعض المتأخّرين «انّ النفس تدرك مقدار الشي‏ء بتمامه استدلالا»- فهذا استدلال «3» يرى الشي‏ء بتمامه مشاهدة، و المشاهدة ليست لأمر كلّىّ بل لأمر جزئىّ مقدارىّ لا يجوّز هذا القائل انطباعه فى النفس. فقد اعترف بمشاهدة اشراقيّة للنفس على كمال مقدار الشي‏ء دون الحاجة الى صورة لتماميّة مقداره،- على انّ هذا الرأى قد ابطلناه فى ما سبق و من لم يلتزم بانطباع الشبح و لا بخروج الشعاع و بالجملة لا بدخول شى‏ء من البصر و لا بخروجه عنه و لا بتكيّف من البصر، فانّه يلزمه ان يعترف بانّ الابصار مجرّد مقابلة المستنير للعضو الباصر، فيقع به اشراق حضورىّ للنفس لا غير. فاذن على جميع التقديرات يجب الالتزام بعلم اشراقىّ حضورىّ للنفس 
. و اذا صحّ العلم الاشراقىّ لا بصورة و أثر بل بمجرّد اضافة خاصّة هو حضور الشي‏ء حضورا اشراقيّا كما للنفس، ففى واجب الوجود اولى و اتمّ. فيدرك ذاته لا بأمر زايد على ذاته- كما سبق فى النفس- و يعلم الأشياء بالعلم الاشراقىّ الحضورىّ 
سؤال اذا علم مدرك ما شيئا ان لم يحصل فيه شى‏ء فما ادركه، و ان حصل فلا بدّ من المطابقة جواب العلم الصورىّ يجب ان يكون كذا. و امّا العلوم الاشراقيّة المذكورة، فاذا حصلت بعد ان لم تكن، فيحصل للمدرك شى‏ء ما لم يكن: و هو الاضافة الاشراقيّة لا غير، و لا يحتاج الى المطابقة
شیخ اشراق خطای در ادراک حسی را چطور تبیین می کند؟ توهم و .. را چطور؟ ممتد دیدن باران، کج دیدن مداد در آب و ...