جلسه ۳۴
چهارشنبه, 11 مرداد 1396
07:28 ب.ظ
بسم الله الرحمن الرحیم
بحث ما رسیده بود به عالم مثال
مباحثی در رابطه با عالم مثال از نگاه شیخ اشراق مطرح شد. جایگاهش، هویت نوری داشتن، کیفیت اثبات آن و ... مطرح شد: البته تکمیل می کنیم برخی مباحث را.
چند نکته در تکمیل بحث داریم:
یکی از چیزهایی که درفرمایشات شیخ اشراق راجع به عالم مثال آمده است مدن و شهرهای عالم مثال است. گرچه می تواند ترتیب هایی بین خود این شهرها باشد، چنانچه ملاقطب بحثی دارد تحت عنوان مراتب عالم مثال.
اسم سه شهر از شهرهای عظیم عالم مثال در آثار سهروردی برده شده است. ملاقطب یک جا می گوید مدن عالم مثال کثیر است. حال باید دید که آیا غیر از این سه شهرها باز هم چیزی هست یا اینکه بگیم این سه شهر، سه مرتبه کلی است و ذیل آنها مراتب جزئی تر
این سه شهر را اینجوری نام برده اند:
جابلق یا جابلقا
جابرص یا جابرصا
هورقلیا
دوتای اولی مثال های عالم عناصر است. هرچی در عالم ماده داریم عینا دارای مثل معلقه در عالم مثال هستند. در عالم مرحله عناصر داریم. شهرهایی که در عالم عناصر هست جابلق و جابرص نامیده می شوند. ولی مثال عالم افلاک(آسمان ها و کواکب و...) را هورقلیا می گویند. در بعضی از تعبیر ها مثلا ص 494 ج1 اونجا هورقلیا را یک ارتباطی با هورخش(خورشید) داده است.
اینها شهری است، افرادی دارد، تحولات دارد، در دارد. مدن که می گوید واقعا منظورش شهر است. تعاملاتی وجود دارد. آنجا آسمان ها هست.
هر چه در عالم ماده است آنجا هم هست(چون در عداد علت هستند برای عالم ماده)
عرفا گفته اند برخی چیزها در عالم مثال هست که در عالم ماده نیست
در چند جا به این بحث پرداخته شده است با نکته هایی که در این متون آمده است.
ص 254 ج2 :
 و هذه أحكام الإقليم الثامن الذى فيه جابلق و جابرص و هورقليا ذات العجائب.(این شهرها عجائب فراوان دارند)
اینها کره زمین را هفت اقلیم کرده بودند. او وقتی عالم مثال را کشف کرد، اسمش را گذاشت اقلیم هشتم چرا که فراتر از این اقالیم سبعه بوده است.
مباحث ملائکه، مباحث معاد، بهشت و جهنم و ... خیلی از مباحث مختلف با عالم مثال و ریزه کاری های آن قابل تبیین است.
شیخ اشراق خیلی درمورد مثل با ریزه کاری حرف زده است که بقیه اینطور حرف نزده است. عرفا توضیح دارند راجع به اینها ولی همانطور که به عالم ماده بی تفاوت اند به این علام هم کمی بی تفاوت اند. 
عارف یا به جذبه می رسد که این شهر ها را نمی بیند یا با سلوک می رود و اینها را متوجه می شود ولی اینکه متوجه شود تفاوت دارد. مثلا مانند سفر به تهران مشهد است که افراد در توجه به مسیر بسیار متفاوت اند.
کسی از عالم مثال می گذرد ولی اصلا متوجه نمی شود که گذشته بقیه هم گوناگون اند.
ملاقطب در پاورقی می گوید:
و هذه اسماء مدن فى عالم المثل، و قد نطق بها الشارع(نمی دونیم که منظور خود شهرهاست یا اینکه کلا در مورد عالم مثال) الا ان جابلق و جابرص مدينتان من عالم عناصر المثل، و هورقليا من عالم افلاك المثل‏
در پاورقی صفحه 242: ص 594 چاپ جدید ج 2 شرح ملاقطب:
 و ذكر فى المطارحات ان جميع السلاك من الامم المختلفة يثبتون هذه الاصوات لا فى مقام جابلقا و جابرصا اى اللذين هما من مدن عالم عناصر المثال، بل فى مقام هورقليا و هو الثالث الكثير العجائب اى الذى هو عالم افلاك المثال يظهر للواصل اليه روحانيات الافلاك و ما فيها من الصور المليحة و الاصوات الطيبة 
اهل سلوک صداهایی می شوند از عوالم بالا، مثلا احساس می کنند که خورشید دارد حرف می زند، مریخ دارد چکار می کند و ... . تحلیل شیخ اشراق این است که این بر اساس عالم افلاک عالم مثال است و نه بر اساس موجودات عالم ماده.
جالب است. در روایت هم جابلقا و جابرصا آمده است. :405- و عن الحسن بن عبد الصمد عن الحسن بن علي عن ابن أبي عمير عن خالد الأرمني عن هشام بن سالم عن أبي عبد اللّه عليه السّلام قال: إن للّه بالمشرق مدينة اسمها جابلقا، لها اثنا عشر ألف باب من ذهب، بين كل باب إلى صاحبه فرسخ، على كل باب برج فيه اثنا عشر ألف مقاتل، يهيّئون الخيل و يشحذون السيوف و السلاح ينتظرون قيام قائمنا و إن للّه بالمغرب مدينة يقال لها جابرصا، ثم ذكر أنها مثل جابلقا و قال: ينتظرون قائمنا «2».(خالد الارمنی احتمالا خالد بن عبدالله الارمنی است، از اصحاب امام صادق علیه السلام)
در ج 2 ص 234 در پاورقی آمده است: تعبیر مدن کثیره آمده است
 و هو(عالم اشباح مجرده که همان عالم مثل معلقه است) الذى اشار اليه الاقدمون أن فى الوجود عالما مقداريا غير العالم الحسى لا يتناهى عجائبه و لا يحصى مدنه، و من جملة تلك المدن جابلقا و جابرصا، و هما مدينتان عظيمتان لكل منهما الف باب لا يحصى ما فيها من الخلائق، لا يدرون ان اللّه خلق آدم و ذريته(این کلمات ملاقطب است: ملائکه مهیمنه را در اینجا معنا کرده است)، و هو يحذو حذو العالم الحسى(کاملا مانند عالم حسی است) فى دوام حركة افلاكه المثالية و قبول العنصريات و مركباته آثار حركة افلاكه و اشراقات العوالم العقلية(بعدا توضیحاتش می آید). و يحصل فى ذلك انواع الصور المعلقة المختلفة الى غير النهاية على طبقات مختلفة باللطافة و الكثافة(فشرده تر و بیشتر به طرف جسمانیت مادی \ش می رود). و كل طبقة لا يتناهى اشخاصها و ان تناهت الطبقات(خود طبقات منتاهی است چون باید به عالم عقل و ماده برسد)، و الانبياء و الاولياء و المتألّهون من الحكماء معترفون بهذا العالم و للسالكين فيه مآرب و اغراض من اظهار العجائب و خوارق العادات، و المبرزون من السحرة و الكهنة يشاهدونه(از این عالم با خبرند. یکی از راه طیب و طاهر و یکی از این راه) و يظهرون منه العجائب 
بحث جن را در ادامه خواهیم داشت.
ملاقطب سنی مذهب است و خواجه نصیر استادش بود ولی مشکلاتی بینشان وجود داشت.
یک متن دیگری که مراتب عال مثال را توضیح می دهد:
در همین صفحه 243 در پاورقی:چاپ جدید ج 2 ص 596
 و اعلم ان طبقات عالم المثال و ان كانت كثيرة لا يحصيها الا اللّه تعالى و المبادئ العاليه لكنها متناهية. و اما اشخاص كل طبقة- و هى من الانواع التى فى عالمنا و من غيرها(مثلا موجوداتی که قرار است از فردا به بعد بیایند، مثلا ممکن است دایناسورها آنجا باشند)- فهي غير متناهية، و هذه الطبقات الاعلى منها شريفة نورية و هى طبقات الجنان التى يلتذ بها السعداء من المتوسطين(کملین در این عالم وای نمیستند)، و هى أيضا متفاوتة فى الشرف، و بعضها مظلمة كدرة و هى طبقات الجحيم التى تتألم بها اهل النار، و هى متفاوتة فى شدة الظلمة و الوحشة، و بعضها دون ذلك، و الطبقة السافلة الشديدة الظلمة هى آخر الطبقات و هى المصاغبة(ای متقاربه) لافق عالم الحس(کاملا تشکیک را جریان داده است) يسكنها المجرمون من الانس و الجن، و باقى الطبقات التى لا يحصى بين هاتين الطبقتين، و كل طبقة يسكنها قوم لا يتناهى عددهم اما من الملائكة او الجن او الشياطين‏
ملایکه ارضی داریم
ملائکه سماوی داریم: افلاک عالم مثال
ملائکه عالین: عقول
نکته دوم: گره ای که معاد با عالم مثال می خورد
بعدا مفصلا به معاد خواهیم پرداخت.
الان بحث هایی که به راحتی از همگان می شنویم و روایات را کاملا معنا می کنیم، به برکت تلاشی است که شیخ اشراق در حکمت اشراق به خرج داده است. در روایات بود ولی نمی شد معنا کرد.
مثلا در روایت می گوید در قبر عذاب قبر است، الان قابل آزمایش است اینها. هرچی را آنجا اتفاق می افتد را می بینند و هیچ اثری از فشار نیست. ولی با عالم مثال دست ما باز است.
ایشون افراد را دو دسته می کند: سعداء و اشقیا
سعدا را دو دسته می کند: کاملین(کملین) که همان مقربین اند و متوسطین که اصحاب یمین اند
اشقیاء هم اصحاب شمال هستند.
کملین اصلا در عالم مثال نمی مانند. اینها مال عالم نور محض هستند.
سعدا متوسط در بهشت صوری عالم مثال متنعم هستند
اشقیا در صور مظلمه طبقات زیرین عالم مثال هستند.
چینش دستگاه صدرا کمی با این تفاوت دارد.
ص 229 و 230 ج2: این بحث هست
یک سوال: بعد از مرگ مظهر عالم مثال کجاست؟ الان آیینه و قوه تخیل مظهر آن هستند . برازخ علویه مظهر آنها هستند.(افلاک)
 (244) و السعداء من المتوسّطين و الزهّاد من المتنزّهين قد يتخلّصون‏ الى عالم المثل المعلّقة التى مظهرها بعض البرازخ العلويّة، و لها(سعدا و زهاد)(براساس ص 234) ايجاد المثل و القوّة على ذلك. فيستحضر من الاطعمة و الصور و السماع الطيّب و غير ذلك على ما يشتهى.
 ...
 (245) و أمّا أصحاب الشقاوة- ... اذا تخلّصوا عن الصّياصي البرزخيّة(این بدن) يكون لها ظلال(کلمه ظلال را به کار برده است برای مثل معقله) من الصور المعلّقة على حسب أخلاقها
يك متن دیگر ص 234 و 235:
 (248) و هذا العالم المذكور نسمّيه «عالم الاشباح المجرّدة»- و به تحقّق بعث الاجساد(سنگ بنای معاد جسمانی دارد از اینجا ریخته می شود) و الاشباح الربّانيّة(اشباح ربانیه تمثلات صوری مثالی است که موجودات بالاتر از عالم مثال دارند حتی خداوند هم اینجور تمثل می تواند داشته باشد همانطور که برای حضرت موسی جلوه کرد و گفت انی انا الله)(احتمال دارد در عالم ماده هم باشد. ولی الان بحث ما در عالم مثال آنهاست) و جميع مواعيد النبوّة، و قد يحصل من بعض نفوس المتوسّطين ذوات الاشباح المعلّقة المستنيرة التى مظاهرها الافلاك طبقات(فاعل یحصل) من الملائكة لا يحصى عددها على حسب طبقات الافلاك مرتبة مرتبة، و مرتقى المتقدّسين من المتألّهين(بالاتر از متوسطین) أعلى من عالم الملائكة(البته بالاهم باز ملائکه دیگری هستند).
این هم نکته دوم بود.
نکته سوم اجنه و شیاطین است.
عرفا مثال منفصل را دو قسم می دانند: صعودی و نزولی. آنهایی که در نزول است فرق دارد با آنهایی که در صعود است. بعث و بهشت و جنهم و ... مال صعودی است ولی موجوداتی که بعدا قرار است موجود شود یا بنیادهای عالم مادی مثال نزولی است.
ملاصدرا هم در تکمیل مثال متصل را مطرح کرد.